Home  |  Weather  |  Advertising  |  Classifieds  |  Subscription  |  Contact Us  |  About Us  |  Archives
Home|Weather|Advertising|Classifieds|Subscription|Contact Us|About Us|Archives

link exchange; in-house ad

Monday, May 20, 2013

Ha'ilas Gi Kantit Diskuidu

Kulan guaha dumanche hit ira ni fuetsau hana’ silensiu i tanu’ punta pot punta. Mampos i tautau man-malahyu. Kontodu papana niha man-poduñg. Mampos ti asegurau haf’ mafafana’. Tat ti mamatmos gi fondun kantit diskuidu. Ni unu mumiresi te’ug na linala’ miserable. Lau este na estau ’nai man-mapega i linahyan. Pot ihemplo:

1.  Mampos chafleg fuetsan pottanmonedan familia pot maribaha oran cho’chu’ ’sino unu gi dos asagua tumai offisiu ’nai mahuchum i bisnis ’nai machochochu’.

2.  Mientras tantos, mahatsa presiun neñgkano’ siha, gaselina, fuera de sumen guaguan na apas kandet yan hanom.

3.  Guaha gi rumesisibe ayudun medicaid ni amot ti man-manae’ ’nai ti man-apase i gobietnu ni obligasioña gi papa’ kontratan programa.

4.  Mas ma-maribaha i programan medical referral.

5.  Mahatsa tatkilu’ apas hospitat guine gi mapos na semana.

6.  Lamegai na familia man-ma-amot ni guma’ niha pot makat i obligasion ’nai unu ’sino todu i dos saina tumai che’chu’.

7.  Mas ke dos mit (2,000) na tautau-ta dumiñgu Marianas ’nai tumaya’ appottunidat cho’chu’ entalu’ Luta, Tinian yan Saipan.

Sumen makat para hinanau i linahyan na biahe. I dañkulu na maribahan rinikohen fondu gi sakan para i kahan iya Marianas mampos tumunog. Lamegai na programa u fan chafleg pot tinahuñg fondu. Prepara hamyu para i mamamaila’ na mattiru siha ginen diskuidun i man-sabiun este na administrasion.

Hokog inañgoghu! Siempre u machule’ este na sentimentu guatu gi lugat botasion pagu na Nobiembre. Nahoñg na kastigu!

****

Sentimentun Tautau-ta

Ma-introduse un’ resulasion para umadulalag i gobietnu ginen offisioña. Ma-akukusa i prohimu na guaha siha gi obligasioña tiha chochogue ’sino aksioña ni umakontra yan man-maprohibe siha gi papa’ konstitusion. Seriosu na asuntu ya siempre talie’ haf’ para u fan masusede gi ’nos kuantos semana yan pa’gu.

****

Hu e’ekuñgo "Isla 63" (KUAM Guam) ’nai man-agañg halom un’ prohimu pot i man-malalagu siha para offisinan Washington. Sin ditension ha apagat todus kandidatu na muñga i che’chu’ imbidiu guihe lagu. "Taya’ balita i para man-mañgagau ha’ sigidu kada sakan". Dispues ilegña, "Maulegña in’ fan mata’choñg ha’ gi un’ banda ya in’ fan mamatkilu".

****

I otru ha kuestiotiona otdin siha pot planun "military build-up" giya Guam. "Ha kolat siha kanton Andersen pot babuen halom tanu’. Hita ayu na babue i masasañgan!" Ha dobla ya ha kuestiona haye para u hinatme Guam. "Dos batku na Tagalu nahoñg para u lachai hit pumunu’ guine". Gai puntu i prohimu lau makat machanda haf’ planun depattamenton defensu.

****

Un’ prohimu sige chumaleg sa’ humanau i kilisyanu mandibi trastes guma’ siha pot masañgane na esta ti apmam siempre ma-apprueba i salape’ "Guam Reparation". "Mapunu’ i aktu ya gaddunyu’ guine yan manadan dibi. Pues hu chule’ i tetehnan ni tihu nasetbe ya huna nana’lu". Ai lokue’ i prohimu. Mauleg u eyag na ayu ha’ seguru i gaige esta gi halom betsaña ’sino pottanmonedaña."

****

Guaha lokue’ pumoñgga i lehislaturan Guahan pot an’ guaha fina’ hunta mana setbe i finu Iñgles. "Sige man-finu’ Iñgles lau todus Chamoru i mangaige guihe. Haf’ mohon ya tafan finu’ Chamoru pot no tafan adage pot usun ti liñguahita?" Dinanche fino’ña i kilisyanu guine na biahe. Yangin para umana’ klaru haf’ i asuntun inekuñgog gi linahyan, pues maila’ ta fan finu’ liñguahen i tanu’.

****

Man-agañg otru na debi u guaha lai na u fan madipotta kriminat siha piot ginen iya Chuuk ni man-ma-arresta pot seriosu na inaminasan lai. Frañku na sentimentu lau ’nai gaige i tautau ligat, pues debi umasede ni mafanana’an "due process" na direchu. Estague’ patte gi direchon maseha haye masogne che’chu’ linache ’sino kriminat.

****

Hu lie’ un’ hobensitu sige ha bomba kase 20 libra na pidason lulog para una’ mahetog kuduña. Magahet na masahegat i prohimu. Hu tuñgu’ na sen metgot. Dudayu’ kau ayu malago’hu para afagcha’hu gi fina’ estrakada. Ha lachaiyu’ muna’ kinaputon ni kestat brutu. Masahegat na balaku!

Back to top Email This Story Print This Story

 

Home | Weather | Advertising | Classifieds | Subscription | Contact Us | About Us | Archives
©2006 Saipan Tribune. All Rights Reserved

MORE Opinion