Gi halom didog na pagyun chinatsaga, mañeha ensegidas i man-sabiun hegsu’ i Deni ya sige mata’lun mañgañgas, kulan guaka, i problema siha ni hagas ma-upus.
Sige i chetnot segne umadit. Siha yan siha man-a’apunta kalulot kulan man-baban famaguon. Inkabukau i tanu’ ni taya’ salape ’nai gi mismu tiempu sige ha’ ma-umenta i obligasion, diariu.
Estague’ na mattiru finañagon sensian konsentidot gi man-sustansiau siha na asuntun linahyan deste 1978 na sakan. Megai koble guihe na tiempu. Duru i gipot. Haye para u lini’e’ i kimason atuf guma’ ’nai duru i chalistun gi pisu?
Gi sigiente dia ta repara na hokog fiñkasta. Ni un granun hinegsa’ gaige gi satten. Sige ta rikonose kau guaha aksidiente pinilo’ta gi fina’ kauhau ’sino apusientu. Ni un’ sientimos guaha sa’ kosus.
Man-ñgaha’ hit hulu’ gi lañget ta konsidedera i dispetdisiu siha gi fiñkas familia. Era ta banidosuye i asuntu kulan mohon iyota i bañku lau komun sanhiyoñg ha’ guinahata.
Mauleg na intension
Dañkulun gupot i republican gi 1979 ’nai ma-apprueba i ma-disapprueba na programan man-retirau ni gobietnu. Sumen mauleg na intension lau ni unu humusga kau ma’ug na programa gi karera mona.
Trenta’i dos años dispues anog na tai fondu, brok (broke) ya mas ha’ gi ti satbayun i asuntu ke haf’ gaige gi hilu’ lamasa.
Mampos man-atotgante hit gi asuntu ni numesessita ininan dipotsihe professionat na petjsona gi bandan fainansiat yan programan retirau. Yangin haye duda, pues bai’ repite:
Broke i programan man-retirau gi dos años na tiempu. Estague produktun man-sabiu gi 1979 na membron lehislatura. Ti baba lau sumen appenas kabales na hinisga yan inestudia.
---
Diskuidun areglamientu
Areglu (policies) gi maseha manu na tanu’ dumetetmimina haf’ para kinalamteña pot para u mueba ya u prebeniye tautauña prosperu na modun lina’la’. Este na kinalamten libianu yangin umagu’ot kanai i tautau tanu yan kometsianten ginen hiyoñg ya dumaña gi pinetsigen adelantun todus.
Gi pa’gugu ha’, guaha siha areglu guine ni mantailaye para i man-atuñgo’ta. Pot este na rason na man-hanau tatte gi tanu’ niha gi alacha sa’ hokog appottunidat mamatinas ganansia para i bisnis niha. Kara ratu man-trompunasu nuebu na tax yan apas siha gi halom mattirun guaguan gaston utilidat.
Ha lachaiyu’ esperansa este siha na diskuidutu ya hu konsidedera seriosiamente haf’ mauleg para bai’ chogue pot para ta tulaika fuetsau i sumen fatsu na maña yan disposision republican gi Hegsu’ I Deni. Dalai ’ste na diskuidu! Lau gaige ennau na puddet giya hamyu ni botadot.
---
Taya sensian yine’ase’
Man-pausa mampos gi asuntun linahyan. Buente mampos fresku i mañglu’ ya nina’ fan mahetog gigat titanos niha. Kulan mohon todu mauleg i kinalamten tautau gi señgsoñg siha. Guiya este na soñgsuñg ’nai hagas man-hita manohge, apaga’ pot apaga’. Man-malefa ni nesessidat publiku sa’ manguaguan sueddon niha pagu.
Lau ai na a’gañg offresimientu para uma-adelanta ha’anen i publiku. Hu demimoria finu’ niha esta pa’gu na tiempu deste siete años malofan. Dañkulu na diskuidu i ma-hambentuye fuetsan politika ya machanda gi un’ banda i futuron i linahyan. Ayu ha’ maprekukura i para u fan mandispone publikamente. U fagpu’ este na bisiu gi Nobiembre pa’gu na sakan.
Taya ’ esta kampu para dinage. Dispues, yangin para un’ atrebi hau malagu, lamegai para bai faisen hau pot planumu. Yangin i ineppemu mampos na’tatah, pues maulegña un’ rehistra hau gi Northern Marianas College ya un eyag mas ginen dichu leksion ni debi un’ tuñgu’. Muñga na estake humalom hau ’nai ta sosoda’ tai balimu. De dios gai ma’ase’ nu hagu mismu!
---
Gi finu’ un’ kanta: Gi tiempomu, bibu hau kulan makinan manlagse. ’Nai todu matgan pilun papamu, kulan hau i figun manog ume’ensinahyan gi papa’ sin gi kantun komun sanhiyuñg. De dios mihu!
Home | Weather | Advertising | Classifieds | Subscription | Contact
Us | About Us | Archives
©2006 Saipan Tribune. All Rights Reserved