Home  |  Weather  |  Advertising  |  Classifieds  |  Subscription  |  Contact Us  |  About Us  |  Archives
Home|Weather|Advertising|Classifieds|Subscription|Contact Us|About Us|Archives

link exchange; in-house ad

Tuesday, June 18, 2013

Abarambau Na Estau

Megai nina’ fan chatsaga pot ripot taya’ trastes gi hospitat kontodu para i man-gaige gi ICU. Ta diseseha na masatba este na finatsu. Mampos seriosu para umaletke asuntun hinemlu yan linala’ linahyan gi uniku na hospitat guine.

I problema layeye gaige gi mañegan fondu para operasion CHC ni gobietnu. Uttimu gi mapos na sakan, i CHC manana’e kase $40 miyon gi sakan para mantensioña. Pagu na biahe, mapatten tiau ennau i $5 miyon para tinituhoña.

I taya’ fondu para i hospitat mas ha atisa klaru na tai fondu i kahan iya Marianas para i mas man-presisu siha na setbisiu. Kontodu eskuelan iya Kagman presisu na una’ guaha doble klase (oga’an yan taloane) sa’ tinahoñg fondu para i PSS.

Dañosu Na Subridan Tax

Mahatsa i tax kontra i bisnis guine gi alacha pot para umahatsa i kontribusion tax. Ha bira siha i bisnis ya ensegidas mahatsa fektus niha. Gigun mahatsa presiun niha pinalo’pu’ i tautau siha ’nai man-malag i tenda pot nesessidat mantension familia.

Ti hoñgiyon i hatsadan presiun fektus siha. Mattu gi ’nai mas maribaha i fuetsan pottanmonedan familia. Este na che’chu’ lehislatura mampos hasupag. Taya’ mas nina’ dañu ke tautau siha gi señgsoñg. Haf’ na mampos man-diskuidau ni lina’la’ i mas man-na’mase’?

Kada familia maguaddia siempre gastun niha. Ti man-libre gi gastu taimanu i alacha. ’Nai magu’ot tatte gastu, ni bisnis ti man-mirese. I makatkukula na kontribusion tax atlibes i resutta. Pues siempre mas menus i kontribusion apas tax. I hatsadan tax, todu i tiempu i tautau chumachahlau gi uttimu besis.

Mauleg ta dimemoria na’an niha este siha na muron. Tanae’ lokue’ subrida na Nobiembre gi hiyuñg lehislatura. Maila’ tafan hita talu manohge parehu gi huli’ tanu’. Siempre malie’ i tailaye na che’chu’ niha ’an man-hinegse mismu.

---

Lugat neñgkanu’ natibu

Malolofan-yu’ un’ pupueñge gi kattan Hyatt Regency. Ha kone’yu’ tatte guihe na tiempu ’nai sessu ’in fatoigue i lugat man-e’pañglau gi fina’ sisonyan.

Dañgkulu matulaikaña i lugat. Magahet bonitu sa’ mana’ inadotna filan flores siha yan finu na pinessun akittran. Enfin, maliñgu hagas lugat mame yan i tropan Lali Fo’ pañglau echuñg.

I inai Puntan Muchot lamegai chinili’ ni federat. I tetehnan puru tinala’ tatautau ni pumalai siha fina’ laña para u fan lahomhum kulot niha (sun tan).

Siña ha’ i talayeru malofan ya umesuette. Lau sessu ma-estotba finalagun tiau, faya yan manineñg ni bisita siha ginen i chagu’. Kumeke machum lokue’ ayu na fina kantun tasi ’nai sessuyu’ chumili guagua’ gi as tata antes.

Hu echa este na asuntu pot presisu na u guaha kabales na inatuñgu’ pot usun kantun tasi gi planun adelantun industrian turista. Mauleg, lau haf’ baliña yangin los uttimos ha displanta hit ginen hagas lugat ’nai ta sosoda’ fina’ totchen familia taiguihe antes?

Siña ha’ mafa’ chaleg puntoghu pot pañglau yan tiau. Lau na ti tradision finana’guen mañainatga pot para ta kubre nesessidat sentadan familiata? Guaha binabaña para ta eksisia haf’ hagas kumatsu estomagun natibu deste antes?

---

Gi tiempun ha’ilas

Hana’ hassu-yu’ un’ sinisede ’nai tumalalaya un’ amku’ gi alacha. Tinagam ni un’ empleau Fish and Wildlife ya finaisen kau gai lisensiague’ usun talaya. Ineppe na ahe’. Dispues inetdin na u fañule’ lisensiaña ’sino gai problemague siempre yan lai talaya.

Ha tantan kinine’ña dispues ha sañgane i empleau F&W, "Lahihu, chule’ manu guine ilegmu inyun gobietnu. Po’lu i pumalu ya bai’ hanau bai afletuye si tihamu". ’Nai mattu gi karetaña, ha atan tatte ya ilegña, "Hagas ham ha’ laihihu yan defuntu tatamu tumalaya sin lisensia". Esta ha dodobla-gue’ i prohimu ni mamahlauña lau esta atrasau.

---

’Nai para u akamu’ si Pedron Malas, kumonfisat pot preparasion. Finaisen as pale kuantu na Yuus guaha. Sige man-hassu dispues ilegña, "Dies!" Sinañgane as pale na u sige estake ha soda’ i propiu na ineppe. Gi hiniyoñgña, ha soda’ si Juan Malas ya ha faisen ni mismu kuestion. Sinañgane na unu’ ha’ na Yuus guaha. Matman si Duñg ya ha atrebigue’, "Nañga Iku, hombre i dies ti malagu’ si pale ha aksepta!" Ai na durun chaleg.

---

Iya Hawaii ha tutuhon muna fañuha todu che’chu otru ni ti patte gi estorian kutturan niha. Marianas lokue’ debi u chogue parehu deste kanta, baila yan otru siha ni man-mafabrika lau hagas ti patte gi estorian kutturan tano’ta.

Back to top Email This Story Print This Story

 

Home | Weather | Advertising | Classifieds | Subscription | Contact Us | About Us | Archives
©2006 Saipan Tribune. All Rights Reserved

MORE Opinion