{"id":1146,"date":"2012-01-15T06:58:03","date_gmt":"2012-01-15T06:58:03","guid":{"rendered":"http:\/\/newspaper.ctsi-logistics.com\/?p=1146"},"modified":"2012-01-15T06:58:03","modified_gmt":"2012-01-15T06:58:03","slug":"mamamaila-tiempon-hailas","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/mamamaila-tiempon-hailas\/","title":{"rendered":"Mamamaila&#8217; tiempon ha&#8217;ilas"},"content":{"rendered":"<div>\nBy John S. DelRosario Jr.<br \/>\nContributing Author<\/div>\n<p>Ti apmam yan pagu, u fatoigue hit guafen ha\u2019ilas ya ufa\u2019 apu todu patte gi linala\u2019ta guine, punta pot punta.<\/p>\n<p>Chatpagu na litratu fumafana\u2019 hit lau estague\u2019 mamamaila\u2019 para hita todus. Ahe\u2019, ti espantun supin tasi este soluke abisu para i linahyan sa\u2019 esta ha falague hit.<\/p>\n<p>I kantidan dibi yan mahuchum bisnis siha mas umatisa sumen homhum na futturu para hita yan famaguonta.<\/p>\n<p>Lamegai mas u fan mali\u00f1gu che\u2019chu\u2019 niha gi todu atmos banda. Mientras mas ha huchomgue\u2019 i bisnis, gi mismu tiempu mas menos i rinikohen tax para i gobietnu. Pininu\u2019 abilidat\u00f1a kumontinua man-apase ni presente na obligasio\u00f1a, sueddu yan setbisiun publiku.<\/p>\n<p>U fatoigue hit este na guafe \u2019nai fuetsau guaha gi empleau gobietnu debi umana\u2019 fa\u00f1uha. I bisnis siha, hagas ha ribaha empleau\u00f1a pot sumen baba i kinalamten na tiempu.<\/p>\n<p>Kada familia siempre u kalamten para u kesoda\u2019 fanlihe\u00f1g\u00f1a \u2019nai mas didog i guafen sasalaguanchinatsaga guine. Piot ya magtus hinalom pagamientu gi pottanmonedan familia, magpu i nobena deste ayu na ha\u2019ane.<\/p>\n<p>I prumepara siha deste pagu ti u fan mama\u2019 apu. Lau i dumeskuida siha siempre uma-usune sinifan to\u2019la\u00f1g para sentadan familia. Yangin guaha tinanom gi gualu\u2019, u fan ma\u00f1gahat fuetsau sune, kamute yan mendioka maseha ti mafattu tiempo\u00f1a. Kontodu gada\u2019 choda yan lemai siempre u fan maho\u00f1gu\u2019 \u2019sino tife\u2019 para agun familia. I pigas mapo\u2019lun \u00f1aihon para espesiat na okasion lau kinanu nu i gutgohu.<\/p>\n<p>I rumisisibe ayudun food stamps ha estira benefisio\u00f1a ya hana\u2019 fan adumididi\u2019 i mas man-chatsaga na membron familia. Los dimas, ayu ha\u2019 si\u00f1a ma-usune i hafa guaha gi gima\u2019. Sumen makat na kontrariu para i ti rumesisibe este na ayudu.<\/p>\n<p>Puede suette ya ti machule\u2019 ni ba\u00f1ku i primet na gima\u2019 familia siha. Guiya este i tiempon ha\u2019ilas \u2019nai sumen pumoble i tanu. Megai para u fan sine\u00f1gge nu este na guafe.<\/p>\n<p>Pagu i listu ya gai keble, ensegidas ha mueba familian niha para Guam, Hawaii yan otru siha estados \u2019nai guaha mas appottunidat cho\u2019chu\u2019.&amp;#8232;Siempre fuetsau ta utot hafa hagas pinayonta sa\u2019 menos mas fuetsata. Esta ti parehu yan \u2019nai machuchuda koble ginen pottanmonedata antes. Ha hogse hit i chinatsagan sien a\u00f1os \u2019nai tat ekonomian nasion ti finigu\u2019 papa\u2019 esta i fondun pisun ha\u2019ilas.<\/p>\n<p>Palu diskuiduta na mama\u2019 sasalaguan i paraisun natibu. Lastima i ta proklalama gi un\u2019 kantatta, &#8220;Ya ti si\u00f1a hu tulaika sa\u2019 tat mas gefsaga, kumu ayu siha na islas i Islas Marianas&#8221;. Ti listuyu\u2019 lumie\u2019 guafen achu\u2019 butkan ni mamamaila\u2019 para una\u2019 fan tostus hit. Sasalaguan i hagas paraisun natibu. Sumen na\u2019triste na fina\u2019pos.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p><strong>Yine\u2019ase para i publiku<\/strong><\/p>\n<p>Gi mapos na semana mahatsa i presiun gaselina dies sientimos mas. Este na subrida, kumeke ileg\u00f1a na siempr u kahulu\u2019 mas i apas &#8220;surcharge&#8221; ginen i CUC. Rason: Mas kahulu\u2019 i presiun la\u00f1a ginen manu \u2019nai ha fafahan.<\/p>\n<p>Dispues guaha lokue\u2019 prinipone para umahatsa i apas hanom. Fuera ke ennau, hita siempre ni publiku para u kinatga apas dibin CUC poku mas o\u2019menos $10 miyon pesus. Dispues, mu\u00f1eru i administrasion kumonduse halom i programan SNAP (mas mauleg na programan food stamps) pot gastun operasion programa.<\/p>\n<p>I binteha\u00f1a i SNAP na programa i ha sedi todus empleau ni man-ma-utot oran niha gi che\u2019chu\u2019 ma\u00f1aunau guine na programa para u alibia i ma-utot sueddon niha. Estague\u2019 i mina\u2019 da\u00f1kulu mas i bintahan este na program. Lokue\u2019, mas megai na ayudu para u guaha para i ma\u00f1asaunau guine na programa. I tautau ti man-mamamaisen para u fa\u00f1ochu guaguan na katnen guaka \u2019sino maho\u00f1ga\u00f1g soluke u guaha disiente yan antau na disision ginen i man-ma\u2019gas niha gi Hegsu\u2019 I Deni\u2019.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>By John S. DelRosario Jr. Contributing Author Ti apmam yan pagu, u fatoigue hit guafen&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-1146","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1146","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1146"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1146\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1146"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1146"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1146"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}