{"id":153038,"date":"2011-06-26T22:04:00","date_gmt":"2011-06-26T22:04:00","guid":{"rendered":"http:\/\/bc83ca7d-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e"},"modified":"2011-06-26T22:04:00","modified_gmt":"2011-06-26T22:04:00","slug":"bc83ca90-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/bc83ca90-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e\/","title":{"rendered":"Ritiradan Bakasion"},"content":{"rendered":"<p>Man-hanau membron lehislatura man-bakasion giya Palau gi mapos na semana. Sige malista dispues eskusu hafa na presisu na u fan bakasion ginen kalaguag publiku. Dispues &#8216;nai marepara na lache oran bakasion niha ayu mina&#8217; kulan sisitan i finalaguen eskusu siha.<\/p>\n<p>Sa&#8217; ya mohon ma\u00f1aga tatte ya maguadog halom gueku na kakagu\u00f1g niha, si\u00f1a masoda&#8217; mas ke si\u00f1ku na resulasion pot para uma-adelanta linala&#8217; tautauta guine.<\/p>\n<p>Esta sumen na&#8217;mamahlau sa&#8217; antes ha&#8217; de u fan ensinahyau huyu\u00f1g gi ruplanu, ma-adapta dos aktu: Unu pot pantie famalaoan ni man-matatala&#8217; gi sanhiyo\u00f1g; i otru pot biskileta. Ileghu na kumu man-satton este siha na los probres gi offisiun niha ti u faneghon papa&#8217; pot &#8220;pantie&#8221; famalaoan yan biskileta. Se\u00f1ores yan se\u00f1oras, gaige i asuntu gi probleman ekonomia guine.<\/p>\n<p>Gi talulu&#8217; gi halom chubasku yan pagyun taya&#8217; fondu man-hanau ha&#8217; hamyu man-bakasion? Ti mattu gi hinasson miyu na i kontribusion tax publiku umapase bakasion miyu? Hafa mohon pinadesisi\u00f1a i publiku na mampos in&#8217; has\u00f1gon malabidan miyu? Na ti magahet na todus man-chachafleg ya para in&#8217; has\u00f1gon man-bakasion ginen kalaguag niha?<\/p>\n<p>Hafa mohon ya in&#8217; fanue&#8217; i publiku hafa planun miyu para in&#8217; adelanta i sumen chafleg na ekonomian tano&#8217;ta? Si\u00f1a in&#8217; presenta hafa ennau na planu sa&#8217; kulan no siakassu hamyu gi pinadesen i tautau siha gi se\u00f1gso\u00f1g? De dios mihu na diskuidu kontra i tautau ni in&#8217; represesenta! <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>[B]Pasun Tata Gi Inai[\/B]<\/p>\n<p>Un&#8217; tiempu antes, sessu hu dalalag si Tata tumalaya giya Puntan Muchot. Hafana&#8217;gue-yu&#8217; man-go&#8217;naf tiau, pegi yan faya gi halom unai. Dispues hu distilpas ya hu sahguan gi alan niyog ni finatinas\u00f1a. Sige ham luchan esta kase i menan Hafa Adai Hotel pagu. Dispues in&#8217; bira ham tatte para bai&#8217;n gacha&#8217; makone&#8217; mame.<\/p>\n<p>Esta pagu ayu na lugat hulili&#8217;e gi hinasoghu &#8216;sino guinifihu. Tai malefaghu &#8216;an ha akanteha finalagon guihan gi halom tasi. Dispues kumahat antes de hu dagau i talaya\u00f1a. Guaha ha&#8217; &#8216;nai hulie&#8217; otru siha talayeru bumisita i mismu kumuderu. Hu busisita tatte gi hinasoghu ayu na lugat &#8216;an ha gacha&#8217;yu&#8217; mahala\u00f1g \u00f1aihon as tata ya sige pagu hu &#8216;rastreha pasu\u00f1a. <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Ayu na strechun unai iya Puntan Muchot tat ti ha chahlau desde antigu na tiempu, kontodu geran dos &#8216;nai mit pot mit man-matai na sindalu &#8216;nai mahatme Saipan ni Amerikanu gi 1944. Matulalaika i hechuran unai\u00f1a depende gi hafa na patte gi sakan.<\/p>\n<p>&#8216;An Agustu &#8216;nai humalom i tiempon pagyu, mas inus i inai\u00f1a sa&#8217; binatsala ni napu guatu estaya iya Ma\u00f1agaha. Dispues de mapau i mattiempu, adumididi&#8217; ha birague&#8217; tatte i inai ya sumaga gi saga\u00f1a. Kulan i ma\u00f1glo&#8217; ni guaha &#8216;nai matulaika direksio\u00f1a. <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Sige ma-akanteha yan ma-estudiaye taimanu &#8216;nai si\u00f1a ma-asegura presetbasion uson li\u00f1guahe Chamorro. Mauleg na intension yan animu i chumochoneg uson li\u00f1guahen tanu. Lau gaige primera appottunidat manala&#8217;la&#8217; hila&#8217; natibu gi apusienton familia.<\/p>\n<p>Kumu diariu este na eksisiu, mas libianu i famaguonta man-eyag uson li\u00f1guahen niha. Debi na ginen halom este na ineyag. Mauleg tafana&#8217;gue famaguonta ni finu&#8217; niha. Este solu uttimu sasyan &#8216;nai si\u00f1a ta asegura na sumaga yan homlu&#8217; i finu Chamorro gi halom man-natibu. <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Suabe, bonitu na sunidu, na&#8217;mahala\u00f1g yan hana&#8217; pasifiku si\u00f1ienteghu &#8216;nai sige madandan gi CD player. Ileleg\u00f1a i kanta, &#8220;Ta hita manguife gi halom mapagahes&#8221;. Entre guahu na maisa, hu oppe in sina\u00f1gan i kanta, &#8220;Sa&#8217; ya si\u00f1a hu hagu&#8217; hulu guahu finenina guatu&#8221;.<\/p>\n<p>I pa\u00f1gpa\u00f1g pianu yan gitala mampos suabe na esta ha yute&#8217; papa&#8217; i haguan tatkilu&#8217; haga&#8217;hu. Ma\u00f1ge&#8217; na si\u00f1iente i dumeskansan \u00f1aihonyu man-hassu trompison asuntun linahyan. Lau guiya este i mafanana&#8217;an deskansu ni todu mumirese.<\/p>\n<p>Mali\u00f1go maigohu dispues hulie&#8217; gi un&#8217; ratu na guinefihu i amku&#8217; hafaisenyu haf&#8217; na mamposyu&#8217; masogsug. Buente kulan ha besitayu&#8217;. Lau esta lokue&#8217; gaigeyu&#8217; i idat man-rusketi &#8216;nai mas paska te&#8217;la\u00f1ghu, mueye&#8217; timoghu yan mali\u00f1gu sensin koduhu. Komprendiyon sa&#8217; todus siempre u fan malofan gi mismu chalan. Ni unu u soplu!<\/p>\n<p> ***<\/p>\n<p>Sige si nana de ha hopyat i eskomen mai&#8217;es gi halom un&#8217; pala\u00f1ggana estake nau&#8217;au asiento\u00f1a. Ha rikohe ya ha guleg dispues ha pega gi mitate para una&#8217; finu mas. Ha pada&#8217; ya ha yotte gi hilu un&#8217; maipen fina&#8217; tepa\u00f1g. Diberas na ma\u00f1ge&#8217; titiyas piot i fresko na mai&#8217;es. Ha dobla si nana ya muna&#8217;lagu atmayas. De dios na pairen miriendan taloane. Mas paire &#8216;an ha tunu freskon guihan para gacho\u00f1g pagu mamasa na titiyas. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Man-hanau membron lehislatura man-bakasion giya Palau gi mapos na semana. Sige malista dispues eskusu hafa na presisu na u fan bakasion ginen kalaguag publiku. Dispues &#8216;nai marepara na lache oran bakasion niha ayu mina&#8217; kulan sisitan i finalaguen eskusu siha.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-153038","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-local-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/153038","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=153038"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/153038\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=153038"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=153038"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=153038"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}