{"id":156236,"date":"2011-10-30T18:03:00","date_gmt":"2011-10-30T18:03:00","guid":{"rendered":"http:\/\/bd8ceadd-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e"},"modified":"2011-10-30T18:03:00","modified_gmt":"2011-10-30T18:03:00","slug":"bd8ceaee-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/bd8ceaee-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e\/","title":{"rendered":"Taitai ya in&#8217;kemprende Attikulu Dose"},"content":{"rendered":"<p>I Attikulu Dose mauleg in&#8217; taitai pot para in&#8217; ketu\u00f1gu&#8217; kabalaes hafa i mas da\u00f1kulu na problema hafa\u00f1agu kontra i man-due\u00f1un tanu&#8217; guine. I prinsipiun due\u00f1u ni mafanana&#8217;an naturat na direchu ti si\u00f1a ma-estotba &#8216;sino ma-aminasa. Estague&#8217; &#8216;nai umatotpe dirichomu yan &#8216;nai inestotba i mismu direchu ni Attikulu Dose.<\/p>\n<p>Dispues kulan tanpen sinetnan este na Attkulu sa&#8217; ha proklama na i tautau tanu&#8217; ha&#8217; solu si\u00f1a mangai tanu&#8217; guine. Lau hana&#8217; fan kualifikau i ti man-natibu ni man-estaba guine gi Dec. 31, 1950 kumu NMDs. Gi mismu tiempu, ha choma&#8217; i prefektu haga&#8217; ni direchon niha pot manaigue guine guihe na sakan. Un&#8217; lehitimu rason na debi tana&#8217; suha este na probision ginen i konstitusion iya Marianas.<\/p>\n<p>Lokue&#8217;, mas da\u00f1osu este na Attikulu kontra direchon famaguonta umirensia tanu&#8217; ma\u00f1ainan niha &#8216;nai mapega i 25 pot sientu na haga&#8217; natibu para u fan si\u00f1a man-kualifikau. Ke lau kau guaha na tiempu adbansau na makenarian haga&#8217; para u pega klaru papa&#8217; kuantu gi haga&#8217;mu Chamorro, Karolinian &#8216;sino haf&#8217; otru siha na rasa?<\/p>\n<p>Guaha lokue probision ni ileleg\u00f1a na todu man-ma-adapta na famaguon ni ti man-natibu, kumu minot de idat, man-kualifikau sientu pot sientu direchun niha mangai tanu&#8217; guine. Estague&#8217; otru aminasu kontra i dakun na intension gi papa&#8217; Attikulu Dose.<\/p>\n<p>Gi mismu tiempu lokue&#8217;, klaru na siempre ha amut direchon famaguonta ni riku na estorian tradision tanu&#8217; niha gi hilu bulachu na mandatu siha ni mantailaye. Yangin unu pot sientu sosobla haga&#8217;\u00f1a i prohimu, guaha dirichota chumoma&#8217; para u klama na ginen estegue&#8217;?<\/p>\n<p>Gaige lokue&#8217; na para una&#8217; suha mas ke 400 a\u00f1os na areglon sisteman tanu&#8217; guine ya para u tulaika sin esplikasion hafa i mahahanan na tinilaika. Yangin ha chule i gobietnu tano&#8217;mu praibet pot para ufa&#8217; homestead para i otru, un&#8217; konfotme ni due\u00f1u? Estegue&#8217; unu gi megai siha na rason na debi ta punu&#8217; i Attikulu Dose.<\/p>\n<p>[B]Saludu para i man-mofona[\/B]<\/p>\n<p>Apmam-yu&#8217; na danderu desde hinibenhu ya hu gacha&#8217; mona hagas danderu siha ni dumandan lokue&#8217; tinige&#8217; i man-mofona ni man-maug&#8217; yan bonitu na sunidu siha. Hu tu\u00f1gu&#8217; haye man-mofona, haye sigundu, tetset yan kuattu na hinerasion danderu siha.<\/p>\n<p>Kase ya hululu&#8217; si defuntu Tun Joaquin S. Pangelinan ni tumuge&#8217; ginen un&#8217; kantan Haliman &#8220;Gi Talu Gi Halom Tasi&#8221; ni tafa&#8217; Marianas Anthem. Saludu lokue&#8217; para si defuntu Tun Dabid Marciano ni trumanslada este na kanta guatu gi Carolinian.<\/p>\n<p>I otru fitme na haligen sunidun Marianas siha ha inklusu i dos umasagua as Mr. and Mrs. William S. Reyes. Megai gi tinige&#8217; niha na kanta mafa&#8217; uson eskuela gi enteramiente eskuelan publiku siha antes. Siha lokue&#8217; umesgaihon mona i koru gi katedrat pagu pot apmam na tiempu ya sumen bonitu i kantan Gima Yuus piot gi tiempon Haanen Gupot siha. Estague&#8217; i mas da\u00f1kulu na kontribusion niha.<\/p>\n<p>Hagas lokue&#8217; maug&#8217; na kontribusio\u00f1a si defuntu Tun Jose S. Pangelinan ni tumuge&#8217; &#8220;Ti Gi Un&#8217; Palasyon I Riku&#8221; yan &#8220;I Hatdin Giya Paraisu&#8221; ginen Hawaii mage i orihinat na sotfa gi segundu kanta. Gaige lokue&#8217; si biuhu Elias P. Sablan yan kontribusio\u00f1a &#8220;Mafa\u00f1agu I Ni\u00f1u Giya Belen&#8221;. Guiya yan i haga\u00f1a defunta as Mrs. Maria S. Reyes tumuge&#8217; i sotfan este na kanta. I orihinat ginen iya Mortlocks giya Chuuk.<\/p>\n<p>Hu saluluda loke&#8217; i ginen maestraghu as Madre Pia pot guiya tumuge&#8217; &#8220;Hagu Inan I La\u00f1get.&#8221;<\/p>\n<p>Un&#8217; sumen ma&#8217;gas lokue na saludu para si defuntu yan defunta Tun Josen Fitial yan haga\u00f1a Nina\u00f1g ni megai na kontribusion nina&#8217; halom niha piot gi korun Gima Yuus&#8221;. Siha sessu antes i korun i &#8216;las ochu na misa gi katedrat pagu.<\/p>\n<p>Tana&#8217; saunau lokue i ginen maestron mame as Se\u00f1or Felix Fitial pot tinige&#8217;\u00f1a &#8220;Gi papa i kandet&#8221;; lahen defuntu Tun Josen Fitial. Si\u00f1a ta pega este na grupu gi primet yan segundu hinerasion ni tumuge&#8217; man sen bonitu siha na sunidu ni esta pagu ta hu\u00f1gog ekun niha gi aire.<\/p>\n<p>I tetset tropa gaige i defuntu as Leo Rogolifoi, Kanisiu Limes, David Peter, Betti Kaipat, Pedro Olopai, Jose Taitano, Luis Limes yan otru siha ni tumuge&#8217; yan kumanta tinige&#8217; niha. Dispues pega halom i manatatte ni ma\u00f1aunau humatsa kantan Chamolinian siha guine na islas. Siha este i mina&#8217; kuattu na tropa as Boku\u00f1go&#8217;, Kandidu Taman, Tropicsette, Jess Sonda&#8217;, Colonel, Chamolinian, Si Kitala\u00f1g, Cris Kaipat, Alfred Saures, Erlynn yan haga\u00f1a Amber, i defuntu Max Pangelinan yan Angel Falig, Joseph Dias, yan otru siha kantot yan danderu.<\/p>\n<p>Memegai\u00f1a gi kantan Marianas machule&#8217; ginen otru siha na sunidu desde tiempon Haliman, Espa\u00f1ot, Japones yan pagu Amerikanu. Megai lokue&#8217; na attistan dandan hasan talie&#8217; man-mange&#8217; orihinat na tunada yan palabran Chamorro. Mayotmente i usun tinige&#8217; otru na attista siha ginen lagu ni mapega konbi\u00f1iente kumu &#8220;adaptation&#8221;. Ma\u00f1gge usun talentu guine?<\/p>\n<p>Yahu un&#8217; dia lumie&#8217; kabales na materiat orihinat parehu ha&#8217; sunidu yan usun li\u00f1guahita pot tano&#8217;ta, tat kumu i tasi, kuttura yan tradision. Espesifikamente, hafa sustansian i tautauta? Si\u00f1a ta fatta hafa sustansian Chamolinian?<\/p>\n<p>Si\u00f1a ta suhaye un&#8217; ratu si neni? Ti pot hafa lau megai gi este siha na sunidu fina\u00f1agon pininite pot mayamag mabendise na kasamientu. Na ti guaha pution, pulan, tanu&#8217;, tasi, flores, pajaru, man-gatbu na famalao&#8217;an natibu, yan otru siha asuntu ni libianu ta tuge&#8217;i palabras yan sotfa? Chage fan maseha adumididi&#8217;?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>I Attikulu Dose mauleg in&#8217; taitai pot para in&#8217; ketu\u00f1gu&#8217; kabalaes hafa i mas da\u00f1kulu na problema hafa\u00f1agu kontra i man-due\u00f1un tanu&#8217; guine. I prinsipiun due\u00f1u ni mafanana&#8217;an naturat na direchu ti si\u00f1a ma-estotba &#8216;sino ma-aminasa. Estague&#8217; &#8216;nai umatotpe dirichomu yan &#8216;nai inestotba i mismu direchu ni Attikulu Dose.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-156236","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-local-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/156236","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=156236"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/156236\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=156236"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=156236"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=156236"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}