{"id":157121,"date":"2011-12-04T19:39:00","date_gmt":"2011-12-04T19:39:00","guid":{"rendered":"http:\/\/bdaeeb6c-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e"},"modified":"2011-12-04T19:39:00","modified_gmt":"2011-12-04T19:39:00","slug":"bdaeeb80-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/bdaeeb80-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e\/","title":{"rendered":"Achu\u2019 gi kanton lamasan tasi"},"content":{"rendered":"<p>Desde kuattro mit a\u00f1os antes man-estaba man-da\u00f1kulon paderon gi kanton lamasan tasi  yan kantit. Adumididi\u2019 kinanu\u2019 i pisu ni man-da\u00f1kulun napu, diariu. Siempre un\u2019 dia u fan basnag gigon gueku haligin niha.<\/p>\n<p>Parehu este na finapos achu\u2019 yan i programan man-ritirau ni adumididi\u2019 kinanu\u2019 i halige ni un\u2019 manadan napun dispetdisiu ginen i man-ma-elihe. Mana\u2019 guahaye lai \u2018nai i administrasion para u disidi a\u00f1gaian \u2018nai para u fan apase.<\/p>\n<p>Este na lai i tumutuhon muna\u2019 kohu i fondun programan man-ritirau. Mana\u2019 pinalo\u2019pu\u2019 este \u2018nai man-sabiun lehislatura hana\u2019en maisa siha tres pot sientu na subrida gi kada sakan. I man-sabiu mismu muna\u2019 da\u00f1au i programa sa\u2019 mampos megai na kanai gi halom tarun inasnen tukon.<\/p>\n<p>Dispues, kulan kustumbre i bisiun mafuegu i asuntu \u2018lau i akague na kanai tiha tu\u00f1gu\u2019 hafa bidada\u00f1a i agapa\u2019. De dios mihu! Sin inbatgu, mampos gueku esta i pisun programan man-ritirau ya mauleg ta abirigua i man-sabiu kau guaha kabales na satbasion sineda\u2019 niha. <\/p>\n<p>****      <\/p>\n<p>Finenina ha rega i mafanana\u2019an \u201casigan haane\u201d gi hilu achu\u2019 rubentasion. \u2018Nai monhayan i tautau manmanhoka para uson niha, hana\u2019 tinatiye nu i sagun atulai, tinilada pot tinilada. Man-ma\u2019aga\u00f1g todu i tautau gi se\u00f1gso\u00f1g para u machule\u2019 patten niha. Kontodu man-mala\u00f1gu ni man-estaba Saipan mana\u2019 fan ma\u00f1age.<\/p>\n<p>Ayudu na sumen da\u00f1kulu este na regalon ginen i Saina, piot para todu familia ni fumafana\u2019 pipinu\u2019 na apas kandet. Ayudu lokue\u2019 \u2018nai ma-asnen tukun i seblante para uson familia dispues. I mas likidu na asuntu guine na suette ginen hilu\u2019 i mapatten atulai gi kada guma\u2019. Trabiha memetgot ha\u2019 tradision sensian komunida. Bien prubechu para i ma\u00f1eluta siha! <\/p>\n<p>****      <\/p>\n<p>Iya Luta \u2018nai gaige hale\u2019 DelRosario sa\u2019 ayu na isla \u2018nai ha tutuhongue\u2019 i familia. Machalapon dispues papa\u2019 esta Guam, hulu\u2019 Marianas yan Pohnpei. Da\u00f1kulu respetuthu nu i edda\u2019 \u2018nai ma-imprinta lastron gueloghu yan guelaghu. Maseha \u00f1gaian na tiempu, iya Luta motmut kampu gi korasonhu kumu tanu\u2019 primet ma\u00f1ainahu.<\/p>\n<p>Sige machalapon i familia entre isla siha. Guaha na Rosario ileg\u00f1a familian siboyas. Guaha lokue familian \u00f1ga\u00f1ga\u2019. Tihu tu\u00f1gu manu ham na patte \u2018nai man-gaige. Lau ta polu, pot para chaleg ha\u2019, kumu familian ahus yan manog! Lau yahu humusga ginen manu mage ennau i siboyas yan \u00f1ga\u00f1ga yan hafa estoria\u00f1a. <\/p>\n<p>****      <\/p>\n<p>Guaha siha famaguonta ginen Tinian yan Luta man-eskuekuela gi Northern Marianas College. Ha kone\u2019 mage famaguon niha kumu unika saina. Ha tutuhon un\u2019 da\u00f1kulu na sakrifisiu \u2018nai hana\u2019 ma-utot i kandet apartment pot para u guaha dididi\u2019 para kinanu\u2019 niha yan otru nesessidat familia.<\/p>\n<p>Tantu de abarambau malagnos salape\u2019 scholarship, esta ni para kinanu\u2019 niha hokog gi hilu todu sakrifisiun niha. \u2018Nai esta ni mona ni tatte, man-basta man-eskuela  ya  bira siha tatte gi tano\u2019 niha. Hita mismu sumapet este siha na estudianteta. Hita mismu humuchom appottunidat niha makomple guinifen niha manma-eduka.  Ai bida\u00f1a i programan scholarship! <\/p>\n<p>****      <\/p>\n<p>Guaha ma\u2019a\u00f1au matai sa\u2019 siempre pumara humagu\u00f1g. Entre guahu ha\u2019, \u201cKe lau desde \u00f1gai\u2019an i matai \u2018nai sige ha\u2019 humagu\u00f1g? Hmmm!  Ma\u00f1an tatamudu! <\/p>\n<p>****      <\/p>\n<p>Ileg\u00f1a un\u2019 daibites gi otru daibites, \u201cYangin mampos mames haga\u2019mu, sumuke hau dididi\u2019 asiga ya u tinempla tatte\u201d. De dios! Achcha baba ha\u2019 i asiga yan asukat para i chetnot mames haga\u2019. <\/p>\n<p>****      <\/p>\n<p>Masa\u00f1gane i intetprete ni mediku gi finu I\u00f1glis, \u201cTell him that as soon as the tests are done, we\u2019d give him a shot and proceed with the surgery\u201d. Ha birague\u2019 i intetprete ya ha sa\u00f1gane i mala\u00f1gu, \u201cIleg\u00f1a i mediku na gigon monhayan hau mariseta, para un\u2019 mapake dispues \u2018nai operasion\u201d.<\/p>\n<p>Umesalau hulu\u2019 i mala\u00f1gu, \u201cHa? Hamyu pagu para in\u2019 pinu\u2019yu\u2019 guine? Kone\u2019yu pagugu ha\u2019 tatte gi plasan batkon aire ya bai birayu para Saipan\u201d. Dispues \u2018nai ma-esplilika hafa finu i mediku.<\/p>\n<p>****<\/p>\n<p>[I]John S. DelRosario is a regular contributor to the[\/I] Saipan Tribune\u2019[I]s Opinion Section[\/I]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Desde kuattro mit a\u00f1os antes man-estaba man-da\u00f1kulon paderon gi kanton lamasan tasi  yan kantit. Adumididi\u2019 kinanu\u2019 i pisu ni man-da\u00f1kulun napu, diariu. Siempre un\u2019 dia u fan basnag gigon gueku haligin niha.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-157121","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-local-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/157121","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=157121"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/157121\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=157121"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=157121"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=157121"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}