{"id":16695,"date":"2011-10-31T06:10:25","date_gmt":"2011-10-31T06:10:25","guid":{"rendered":"http:\/\/newspaper.ctsi-logistics.com\/?p=16695"},"modified":"2011-10-31T06:10:25","modified_gmt":"2011-10-31T06:10:25","slug":"taitai-ya-inkemprende-attikulu-dose","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/taitai-ya-inkemprende-attikulu-dose\/","title":{"rendered":"Taitai ya in&#8217;kemprende Attikulu Dose"},"content":{"rendered":"<div>By John S. DelRosario Jr.<br \/>\nContributing Author<\/div>\n<p>I Attikulu Dose mauleg in\u2019 taitai pot para in\u2019 ketu\u00f1gu\u2019 kabalaes hafa i mas da\u00f1kulu na problema hafa\u00f1agu kontra i man-due\u00f1un tanu\u2019 guine. I prinsipiun due\u00f1u ni mafanana\u2019an naturat na direchu ti si\u00f1a ma-estotba \u2019sino ma-aminasa. Estague\u2019 \u2019nai umatotpe dirichomu yan \u2019nai inestotba i mismu direchu ni Attikulu Dose.<\/p>\n<p>Dispues kulan tanpen sinetnan este na Attkulu sa\u2019 ha proklama na i tautau tanu\u2019 ha\u2019 solu si\u00f1a mangai tanu\u2019 guine. Lau hana\u2019 fan kualifikau i ti man-natibu ni man-estaba guine gi Dec. 31, 1950 kumu NMDs. Gi mismu tiempu, ha choma\u2019 i prefektu haga\u2019 ni direchon niha pot manaigue guine guihe na sakan. Un\u2019 lehitimu rason na debi tana\u2019 suha este na probision ginen i konstitusion iya Marianas.<\/p>\n<p>Lokue\u2019, mas da\u00f1osu este na Attikulu kontra direchon famaguonta umirensia tanu\u2019 ma\u00f1ainan niha \u2019nai mapega i 25 pot sientu na haga\u2019 natibu para u fan si\u00f1a man-kualifikau. Ke lau kau guaha na tiempu adbansau na makenarian haga\u2019 para u pega klaru papa\u2019 kuantu gi haga\u2019mu Chamorro, Karolinian \u2019sino haf\u2019 otru siha na rasa?<\/p>\n<p>Guaha lokue probision ni ileleg\u00f1a na todu man-ma-adapta na famaguon ni ti man-natibu, kumu minot de idat, man-kualifikau sientu pot sientu direchun niha mangai tanu\u2019 guine. Estague\u2019 otru aminasu kontra i dakun na intension gi papa\u2019 Attikulu Dose.<\/p>\n<p>Gi mismu tiempu lokue\u2019, klaru na siempre ha amut direchon famaguonta ni riku na estorian tradision tanu\u2019 niha gi hilu bulachu na mandatu siha ni mantailaye. Yangin unu pot sientu sosobla haga\u2019\u00f1a i prohimu, guaha dirichota chumoma\u2019 para u klama na ginen estegue\u2019?<\/p>\n<p>Gaige lokue\u2019 na para una\u2019 suha mas ke 400 a\u00f1os na areglon sisteman tanu\u2019 guine ya para u tulaika sin esplikasion hafa i mahahanan na tinilaika. Yangin ha chule i gobietnu tano\u2019mu praibet pot para ufa\u2019 homestead para i otru, un\u2019 konfotme ni due\u00f1u? Estegue\u2019 unu gi megai siha na rason na debi ta punu\u2019 i Attikulu Dose.<\/p>\n<p><strong>Saludu para i man-mofona<\/strong><\/p>\n<p>Apmam-yu\u2019 na danderu desde hinibenhu ya hu gacha\u2019 mona hagas danderu siha ni dumandan lokue\u2019 tinige\u2019 i man-mofona ni man-maug\u2019 yan bonitu na sunidu siha. Hu tu\u00f1gu\u2019 haye man-mofona, haye sigundu, tetset yan kuattu na hinerasion danderu siha.<\/p>\n<p>Kase ya hululu\u2019 si defuntu Tun Joaquin S. Pangelinan ni tumuge\u2019 ginen un\u2019 kantan Haliman &#8220;Gi Talu Gi Halom Tasi&#8221; ni tafa\u2019 Marianas Anthem. Saludu lokue\u2019 para si defuntu Tun Dabid Marciano ni trumanslada este na kanta guatu gi Carolinian.<\/p>\n<p>I otru fitme na haligen sunidun Marianas siha ha inklusu i dos umasagua as Mr. and Mrs. William S. Reyes. Megai gi tinige\u2019 niha na kanta mafa\u2019 uson eskuela gi enteramiente eskuelan publiku siha antes. Siha lokue\u2019 umesgaihon mona i koru gi katedrat pagu pot apmam na tiempu ya sumen bonitu i kantan Gima Yuus piot gi tiempon Haanen Gupot siha. Estague\u2019 i mas da\u00f1kulu na kontribusion niha.<\/p>\n<p>Hagas lokue\u2019 maug\u2019 na kontribusio\u00f1a si defuntu Tun Jose S. Pangelinan ni tumuge\u2019 &#8220;Ti Gi Un\u2019 Palasyon I Riku&#8221; yan &#8220;I Hatdin Giya Paraisu&#8221; ginen Hawaii mage i orihinat na sotfa gi segundu kanta. Gaige lokue\u2019 si biuhu Elias P. Sablan yan kontribusio\u00f1a &#8220;Mafa\u00f1agu I Ni\u00f1u Giya Belen&#8221;. Guiya yan i haga\u00f1a defunta as Mrs. Maria S. Reyes tumuge\u2019 i sotfan este na kanta. I orihinat ginen iya Mortlocks giya Chuuk.<\/p>\n<p>Hu saluluda loke\u2019 i ginen maestraghu as Madre Pia pot guiya tumuge\u2019 &#8220;Hagu Inan I La\u00f1get.&#8221;<\/p>\n<p>Un\u2019 sumen ma\u2019gas lokue na saludu para si defuntu yan defunta Tun Josen Fitial yan haga\u00f1a Nina\u00f1g ni megai na kontribusion nina\u2019 halom niha piot gi korun Gima Yuus&#8221;. Siha sessu antes i korun i \u2019las ochu na misa gi katedrat pagu.<\/p>\n<p>Tana\u2019 saunau lokue i ginen maestron mame as Se\u00f1or Felix Fitial pot tinige\u2019\u00f1a &#8220;Gi papa i kandet&#8221;; lahen defuntu Tun Josen Fitial. Si\u00f1a ta pega este na grupu gi primet yan segundu hinerasion ni tumuge\u2019 man sen bonitu siha na sunidu ni esta pagu ta hu\u00f1gog ekun niha gi aire.<\/p>\n<p>I tetset tropa gaige i defuntu as Leo Rogolifoi, Kanisiu Limes, David Peter, Betti Kaipat, Pedro Olopai, Jose Taitano, Luis Limes yan otru siha ni tumuge\u2019 yan kumanta tinige\u2019 niha. Dispues pega halom i manatatte ni ma\u00f1aunau humatsa kantan Chamolinian siha guine na islas. Siha este i mina\u2019 kuattu na tropa as Boku\u00f1go\u2019, Kandidu Taman, Tropicsette, Jess Sonda\u2019, Colonel, Chamolinian, Si Kitala\u00f1g, Cris Kaipat, Alfred Saures, Erlynn yan haga\u00f1a Amber, i defuntu Max Pangelinan yan Angel Falig, Joseph Dias, yan otru siha kantot yan danderu.<\/p>\n<p>Memegai\u00f1a gi kantan Marianas machule\u2019 ginen otru siha na sunidu desde tiempon Haliman, Espa\u00f1ot, Japones yan pagu Amerikanu. Megai lokue\u2019 na attistan dandan hasan talie\u2019 man-mange\u2019 orihinat na tunada yan palabran Chamorro. Mayotmente i usun tinige\u2019 otru na attista siha ginen lagu ni mapega konbi\u00f1iente kumu &#8220;adaptation&#8221;. Ma\u00f1gge usun talentu guine?<\/p>\n<p>Yahu un\u2019 dia lumie\u2019 kabales na materiat orihinat parehu ha\u2019 sunidu yan usun li\u00f1guahita pot tano\u2019ta, tat kumu i tasi, kuttura yan tradision. Espesifikamente, hafa sustansian i tautauta? Si\u00f1a ta fatta hafa sustansian Chamolinian?<\/p>\n<p>Si\u00f1a ta suhaye un\u2019 ratu si neni? Ti pot hafa lau megai gi este siha na sunidu fina\u00f1agon pininite pot mayamag mabendise na kasamientu. Na ti guaha pution, pulan, tanu\u2019, tasi, flores, pajaru, man-gatbu na famalao\u2019an natibu, yan otru siha asuntu ni libianu ta tuge\u2019i palabras yan sotfa? Chage fan maseha adumididi\u2019?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>By John S. DelRosario Jr. Contributing Author I Attikulu Dose mauleg in\u2019 taitai pot para&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-16695","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16695","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16695"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16695\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16695"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16695"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16695"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}