{"id":174362,"date":"2013-12-09T19:04:00","date_gmt":"2013-12-09T19:04:00","guid":{"rendered":"http:\/\/c2725e16-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e"},"modified":"2013-12-09T19:04:00","modified_gmt":"2013-12-09T19:04:00","slug":"c2725e2d-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/c2725e2d-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e\/","title":{"rendered":"Finapos Ma\u00f1aina-ta"},"content":{"rendered":"<p>I finapos tautau, ti si\u00f1a talie` tinate\u00f1a `sino sustansia\u00f1a soluke ta pokate yan talie` giya hita mismu haf` masusede. Estague` na pisu `nai man-mamatinas ma\u00f1ainata disision gi inapprueban inakongotman i Covenant.<\/p>\n<p>Siha lumie` destrosiun geran dos, desde propiadat, linala` yan sumen makat na tinituhon dispues de man-huyu\u00f1g ginen kampon iya Chalan Kanoa yan Susupe. Ti manlistu sumot-ta na umarepite haf` fina`pos niha ni famaguon niha mismu. Poresu na mabota faborapble i kontratan Covenant.<\/p>\n<p>I man-mafa\u00f1agu gi 1935 na sakan ni siha ti matu\u00f1gu` pinadesen gera piot ayu i man-mafa\u00f1agu dispues de 1944. I ma\u00f1ainata kumatga sapet gera yan tinituhon gi hilu` destrosiau na ha`anen yan tanu` natibu.<\/p>\n<p>Hu\u00f1gan, i man-edukau na famaguon-ta mas klaru malie` finatson i kontrata. Lau petmanente na inakonfotma ya tinaka` tiempu estake para ta konbense federat para ta ta`un bumesita ennau na kontrata.<\/p>\n<p>Sige ta labla hit pa`gu kulan mohon independente iya Marianas. Atrasau sa` man-gaige hit gi papa` banderan Amerikanu. I primera responsablidat-ta i para ta adelanta arelgun gobietnamento-ta gi papa` haf` gaige gi kontrata. Dispues de ennau, mana` mamtu` madiskute sin ma-oppe haf` i nuebu na diniseha ni binalulutan ni presenge na kontrata.<\/p>\n<p>Homlu` i sige oppan sentiment man-hobenta gi asuntu siha na si\u00f1a un` dia makayun para siha mismu. Gaige futturon niha gi haf` dispues mapetsige gi hilu` antau na inadi\u00f1gan. <\/p>\n<p>[B]Haf\u2019 mohon futtuna-ta?[\/B]<\/p>\n<p>Mafattu este na kuestion te\u00f1ga `an oran deskansu. Sige pa`gu umafulu` ham piot `nai matuyu` gi puntan chalan ni madibidin dos. Unu antau na adelantu i otru inipus diskalentau. I karera mona siempre bara\u00f1ka antes de tafan mattu gi fina` yanu.<\/p>\n<p>I sisteman demokrasia makat na modun gobietnu sa` todu ma\u00f1asaunau gi memegai\u00f1a na disposision linahyan. Ti unu ha` mamatinas disision ni debi umatatiye nu i tautau siha. Mafotma sisteman demokrasia nu i tautau, pot i tautau yan para i tautau.<\/p>\n<p>I presente na estau kulan guafen pagpag botkan ni gumupu miyas pot miyas hulu` gi mapagahes. Siempre u tunug i petbus ya u saga gi saga\u00f1a `nai dispues klaru i plaset publiku.  Yangin ta danche, pues mas areglau finapos famaguonta. `An lache, pues todu u fan gatdun gi fache` diskuidu. Ti presisu u masusede i tatatte. <\/p>\n<p>[B]Signifikasion Fanda\u00f1go[\/B]<\/p>\n<p>Sige hu kepula` haf\u2019 kumeke ileg\u00f1a \u201cfandango\u201d. Hu tu\u00f1gu ha` na pot gupot `nai umakamu` dos tautau. Lau haf` sustansiana? Ha esplika un` amku` taiguine. <\/p>\n<p>Matutuhon gi planon familia. Ha inklusu mapunu` ga`ga`, prebension golai, aguon, peskan tasi, fina` mames, yan gimen siha. Debi u guaha mento` ni para u dinirihe todu i che`chu`.<\/p>\n<p>Sumasaunau kusuneru, tautau hotnu, mu\u00f1gayu, mahatsan fanda\u00f1geru, a`ug para i pue\u00f1gen komplimentu, fina` ne\u00f1gkanu para i man-manayuda, mapunu` ga`ga`, yan peska.<\/p>\n<p>Mientras mas hihot i okasion, mas bibu i mento` gi disposision todu i debi u fan machogue. U fattu ayu na ora antes de ha`anen fandango `nai ni mento` tiha tu\u00f1gu haf` masusesede. Estague` `nai humalom signifikasion fandango `nai man-atotpe todus gi un` fina` ri\u00f1kon `nai mali\u00f1gon \u00f1aihon todu areglu. Poreso na mafana`an fanda\u00f1go.<\/p>\n<p>Hu lie` este na tiru `nai todu man-mananagu` ya ni unu malago` matagu`. De dios mihu na te`ug champuladu. Mauleg na u fa` amigo i kusuneru ya sessuyu` hana` yane todu klasen boka. I kusina `nai gaige i paire na sentada desde pigu` katdun to`la\u00f1g, motsiyas manog, yan pikaka na kelaguen higadun guaka yan tiau.  <\/p>\n<p>[B]Setbisiun gobietnu[\/B]<\/p>\n<p>Humanau-yu para bai` rinueba lisensiaghu ma\u00f1ugon. Ileg\u00f1a un` hoben gi tatten bintana hahanau mage gi Mietkoles sa` ayu `nai si\u00f1a hau ma-ayuda segun i lai.<\/p>\n<p>Pa`gu ha` ha sa\u00f1gan ennau, malofan i ma`gasna (primuhu) ya finaisen hafa bidada\u00f1a na para u kekuentos pot lai ni taigue gi leblu. Dispues sina\u00f1gane haye hafafana`. \u201cGaseteru este na tautau ya ha lachai hit gumalute gigon fatsu setbisiota\u201d. Mamatkilu ya ha heddugue` gi un` banda. De dios na ma\u00f1an empleau lau polu pot nuebu gi offisio\u00f1a. <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>I otru: Man-applika un` tautau lisensia. `Nai mattu gi offisina, sina\u00f1gane ni empleau na u fafatu gi sigiente dia sa` taigue i ma`gas.<\/p>\n<p>Gi sigiente dia ha birague`. I mismu tautau ni tumagu` na esta i sigiente dia fumitma i papet. Haf` mohon na ti desde primet dia u fitma i lisensia? Lau estague` na ma\u00f1an Rai Hirodes mangaige gi tatten lamasa ni man-makone para u ayuda i publiku. De dios na ma\u00f1an Judas! <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Dispues, sessu hu soda` empleau man-mafattu gi resturan (restaurant) gi oran `las dies para u fan amotsa. Kase dididi` taftaf. Lau buente para umanada\u00f1a amotsan oga`an yan taloane. `Nai man-huyu\u00f1g dispues de kuatru oras, man-hahanau para i gima`. Pot fabot sa` inapasen mame ni publiku tax sumesueddu hamyu. Haf` mohon ya inna` guaha unestu na konsiderasion? <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>I finapos tautau, ti si\u00f1a talie` tinate\u00f1a `sino sustansia\u00f1a soluke ta pokate yan talie` giya hita mismu haf` masusede. Estague` na pisu `nai man-mamatinas ma\u00f1ainata disision gi inapprueban inakongotman i Covenant.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-174362","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-local-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/174362","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=174362"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/174362\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=174362"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=174362"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=174362"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}