{"id":175292,"date":"2014-01-22T19:51:00","date_gmt":"2014-01-22T19:51:00","guid":{"rendered":"http:\/\/c29c9f93-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e"},"modified":"2014-01-22T19:51:00","modified_gmt":"2014-01-22T19:51:00","slug":"c29c9fa6-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/c29c9fa6-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e\/","title":{"rendered":"Grasian konbetsasion"},"content":{"rendered":"<p>Lamegai besis antes `nai matacho\u00f1gyu` gi un` banda umeku\u00f1gog man-grasiosu siha na konbetsasion ma\u00f1ainahu. Ayu `nai hu hu\u00f1gog finapos biuhu gi tiempon Haliman giya Yap yan `nos kuantos tautau-ta.<\/p>\n<p>Ayu siha na dina\u00f1a` `nai hu hu\u00f1gog pinadesen biuhu ni mapresu ni Japones antes de gera pot ha tu\u00f1gu` dididi` finu` I\u00f1glis. Era, bayeneru un` tihu\u00f1a ni mattu gi sanhaya na patte giya America. Gi birada\u00f1a mamahan leblu siha para i lahi\u00f1a, era si bihun mame.<\/p>\n<p>Sumen edukau na dina\u00f1a ni mahuchum yan paire na sena ni maprepara para todus. Ayu na inetnon `nai hu tu\u00f1gu lokue` haye tumuge` kantan Chamorro yan Carolinas siha na esta pa`gu na tiempu ta huhu\u00f1gog gi misan gayu.<\/p>\n<p>Anchu finapos biuhu lau estake ha di\u00f1gu ham, ayu `nai hana` fafagpu` ha`ani\u00f1a i manaitai leblu antes de u deskansa. Guiya `nai umeyagyu` kaddun manog fresku yan sashimi. Adumididi` mafa\u00f1agueyu` preparasion este siha na putahe estake lagseyu` gi kusina.<\/p>\n<p>Guiya lokue` i amku` fumana`gue ham man-eku\u00f1gog gaseta gi radio ni oppan halom ginen Japon yan otru nasion siha. Deste ayu na tiempu kulan hu offisiona tumatiye gaseta mientras kinafefe ham `an pue\u00f1ge. Manhalom na amku` ni tumu\u00f1gu` kabales tres eskaleran finu` Chamorro.<\/p>\n<p>Lastima sa` ti hu offisiona li\u00f1guahe guihe na tiempu mina` ti hu tatiye umeyag. Gaige ha` gi fihonhu i tiuhu Bilin (William S. Reyes) yan asagua\u00f1a para `an guaha dinidahu finu` Chamorro. Da\u00f1kulu yan fitme na ineyag hu rikohe ginen dos sainahu piot gi bandan relihion. Siha i dos kumondukta mauleg kantan Gima Yuus gi koru kada Dame\u00f1go.<\/p>\n<p>Hu agradese ayu na dina\u00f1a` familia ni gumu`ot ham hihot pot anaku` na tiempu. <\/p>\n<p>[B]Otru siha dina\u00f1a`[\/B]<\/p>\n<p>`Nai echuyu` lahe, guaha `nai hu dalalag gi biahu man-ayuda gi fina` che`chu` fanda\u00f1gu `sino finatai. `Nos kuantos dina\u00f1a `nai hu soda` mas parientela yan haye siha familian defuntu tatahu.<\/p>\n<p>Oppan masa\u00f1gan\u00f1a minauleg tatahu parehu ha` halom Chamorro yan Karolinas. Sige dispues hu eku\u00f1gog ma\u00f1ainahu mismu pot para bai` konfitma minagahet\u00f1a i man-sa\u00f1gan pot i amku`.<\/p>\n<p>Mafattu gi hinasoghu haf` mohon para finaposhu yangin guiyayu` umesgaihonyu` mona deste `nai ha di\u00f1guyu` sais dias antes de mina` si\u00f1ko a\u00f1os na komplea\u00f1oshu.<\/p>\n<p>Guaha lokue` `nai mattu gi hinasoghu un` sumen mauleg na primuhu ni matai aksidiente. Haf` mohon ya soplu yan kau haf` para offisio\u00f1a?<\/p>\n<p>Lokue`, mampos ha kone`yu` i mauleg yan pas na dina\u00f1a` komunida antes. Gi oran nesessidat, man-gaige yan kanai `sino ayudon niha. Manana`lu tatte parehu `nai guiya gai tareha ma-ayuda. Ni unu sumeha gi che`chu` komunida.<\/p>\n<p>Tai malefaghu ni dibatde na platun guihan `an taftaf oga`an `sino minachom atdau. Pa`gu, debi ta sugu` gi kanton chalan `nai mafogse pottanmoneda-ta. Antes dibatde, pa`gu fahan gi katkuet sakudida. Ai na minatulaika i tiempu.<\/p>\n<p>[B]Pinegsai gualu`[\/B]<\/p>\n<p>Kantida pinegsai mame manog antes gi lanchu. Kontodu babue, \u00f1ga\u00f1ga` yan chiba. `An taya` chinili` lateria, pues dimalas dos poya `sino tandan. Adahe na pairen katdu ni mana` dinilalag ni sumen pika na finadeni`. Dispues, fan espiha fan asonmu estake oran manyabau ta`lu.<\/p>\n<p>Mina` paire ayu siha na pinegsai sa` puru naturat na `an soblan kinisecha inna` sesetbe. Taya` fina kometsiu na `nababue ni mana`ye tinilada na amot (growth hormone). Poresu na homlu` todu katnen pinegsai antes. Sumasaunau kalamasa, mendioka, sune, kamute, ka\u00f1gku\u00f1g, choda, ka\u00f1gku\u00f1g na tupu.<\/p>\n<p>Magahet na man-makreansa ham gi halom gualu` piot gi uttimon semana. Deste ke manunog ham gi kareta in` tutuhon man-manyabau yan hale` ta\u00f1ganta\u00f1gan. Guaha siha na kalaskas yan sosge` in` sistene para nika yan dagu. Los dimas, todu man-podu\u00f1g dispues de in` se\u00f1ge ni redan kareta. Sen na`magof uttimon i ha`ane lau esta ni para chaleg ti bale sa` in` tutuhon mansikat gi kareran para i gima` man-yayas.<\/p>\n<p>Estague` tirun hoben guihe na tiempu fuera de peskan halom tanu` yan tasi. Ineyag linala` familia sumen metgot gi todu kinalamten. <\/p>\n<p>*  *  *<\/p>\n<p>Ti hu tu\u00f1gu` na na`bulahcu i ates `an un` daflogue. Ni ti hu tu\u00f1gu` na fotte bulachu\u00f1a mames tuba. `Nai para i gima` `nai anog fottalisan tuba. Tat ti hu sufa` na rinkon gi karera papa` gi hegsu`. <\/p>\n<p>Deste ayu hu adaheyu` mames tuba. Dispues, fotten puti `nai ha yalaka` estomaguhu. Esta sumen u mafamaulegyu` yan pettan i kemon. Puru leksion para man-inosiente. <\/p>\n<p>*  *  *<\/p>\n<p>I atdau kahulu` gi sanhaya, man-ina dispues tumunog gi sanlagu gi lemlem tautau. Ayu `nai bai` chathinasso `an kahulu` gi sanlagu. Pot dios mihu!<\/p>\n<p>[I]John DelRosario Jr. is a former publisher of the Saipan Tribune and a former secretary of the Department of Public Lands.[\/I]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Lamegai besis antes `nai matacho\u00f1gyu` gi un` banda umeku\u00f1gog man-grasiosu siha na konbetsasion ma\u00f1ainahu. Ayu `nai hu hu\u00f1gog finapos biuhu gi tiempon Haliman giya Yap yan `nos kuantos tautau-ta.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-175292","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-local-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/175292","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=175292"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/175292\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=175292"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=175292"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=175292"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}