{"id":175458,"date":"2014-01-29T18:30:00","date_gmt":"2014-01-29T18:30:00","guid":{"rendered":"http:\/\/c2a91fe3-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e"},"modified":"2014-01-29T18:30:00","modified_gmt":"2014-01-29T18:30:00","slug":"c2a91ff4-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/c2a91ff4-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e\/","title":{"rendered":"Asuntun Natibu"},"content":{"rendered":"<p>Guaha siha asuntu dumibidi tautau-ta deste alacha. Mauleg ta atetuye dumeskute gi hilu` pinasensia pot para tana` klaru hafa i asuntu.<\/p>\n<p>I priniponen Kilili` para una` fan sudadanon Amerikano 14-mit na tautau hiyu\u00f1g mampos ha estotba sensian natibu punta pot punta.<\/p>\n<p>I chathinassu gaige gi un` sakudida `nai siempre u matulaika disposision asuntun direchon natibu gumubietnan maisague`. I nuebu na para umana` fan sudadano siempre u minanda mona linala` natibu. Kau ma\u00f1gontentu hamyu nu este na malaintension?<\/p>\n<p>Si\u00f1aha` ti justifikau i mina`a\u00f1au pot areglu `sino haf` na tampen sinetnan. Lau para hafa na ta babaye chalan destrosiun natibu gi halom mismu lugat\u00f1a?<\/p>\n<p>Hu\u00f1gan, man-mauleg i natibu na tautague kumu ma\u00f1gilisyanu. Lau `nai esta para un` dispone halom gima` mame, un` ratu ha` sa` inipos sage` ennau na finaisen. Finenenia i nesessidat yan interes familia immidiatmente antes de otru.<\/p>\n<p>Mauleg i Delegadu as Kilili` u ta`lun humusga haye ha represesenta: Natibu ni pumegague` gi puesto\u00f1a pat i 14-mit na tautau hiyu\u00f1g? Manu `nai gaige sinsiyu sensian kinimitimu gi pisun dignu na modun representasion? Manu gi destrosiu na propositu ni un` chochoneg `nai gaige interest natibu?<\/p>\n<p>[B]SCC: Otru interes[\/B]<\/p>\n<p>Sumisiha gi mapos na semana i kabesanten Saipan Chamber of Commerce as Alex Sablan yan si Kilili umabiba para umana` fan sudadanu 14-mit na tautau hiyu\u00f1g.<\/p>\n<p>Parehu mafama asuntu siha ni sumen chagu` yan interes natibu. Lau oppan ma-abiba interes tautau hiyu\u00f1g. Komprendiyon.<\/p>\n<p>I Saipan Chamber of Commerce ayu ha` `nai si\u00f1a hana` baratu i sueddu `an gaige i tautau hiyu\u00f1g. Para ennau na empleau uttimu suspiros ayu na ti mikampu `an ma-offrese pot para u saga.<\/p>\n<p>Gi mismu tiempu `nai sumaga, ha displanta tautau tanu`. Dispues, doble trabut sa` pot guiya na ti si\u00f1a mahatsa i sueddu sa` mattu papa` gi sueddon atu`ase. Dos da\u00f1u este i yumayamag appottunidat natibu. Estague` kase na animu si Alex Sablan chumoneg i para u fan masede 14-mit na tautau hiyu\u00f1g. <\/p>\n<p>Mauleg ta rikunose este i dos pairen tautau hiyu\u00f1g pot para ta husga publikamente haf` na mampos mantomtum gi gaseta lau ti me`nan i tautau ni makeke destrosia.<\/p>\n<p>[B]Bisnis kontra sueddu[\/B]<\/p>\n<p>I Saipan Chamber of Commerce komprendiyon posisio\u00f1a kontra mahatsan sueddu: ma`a\u00f1au mali\u00f1gu ganansia. Taya` `nai gaige kualidat linala` gi hutnaleros ni ha emplelea. I betsan niha mas yamo`nana gi dibaten sueddu.<\/p>\n<p>Haf` na `an kahulu` hinemlu` i ekonomia tatnai talie` gi san-mena ha annunsia na pot mas guaha ganansia listugue` muna` fan manage empleau siha? Pa`gu sa` mas bahu i kinalamten, para u choneg ma-utut mas i sueddu gi ora? Kau estake sueddon esklabu `nai u satisfechu i komunidan bisnis?<\/p>\n<p>Fan man-atan gi hilu` sensian kilisyanu sa` tautau i in` emplelea. Ti makenaria ennau siha na tauatu i man-gaige gi industrian hotel yan otru siha bisnis. Tautau ni man-gai nesessidat taimanu hamyu mismu. In` fan riku sa` in` amot tres sientimos i prohimu? Ma\u00f1gge konsensian miyu?<\/p>\n<p>[B]Fuetsan pottanmoneda[\/B]<\/p>\n<p>Yahu lumie` haye gi entre hamyu si\u00f1a luma`la` gi sueddon minimum wage ni ma\u00f1ega ma-implementa\u00f1a esta pa`gu. I empleau ni gai familia kuattru, naho\u00f1g mohon gi $5.50 gi ora `sino $953.33 gi mes pat $11,440 gi sakan. Na ti gaige este na sueddu gi papa` mafanana`an ni federal \u201cpoverty income level?\u201d<\/p>\n<p>Dispues de ha apase gima` familia&#8211;$350-$400 pesus gi mes, nuebu na kumahulu` health insurance, patte\u00f1a gi \u201cdeductible\u201d amot, real estate yan auto insurance, apas karetan familia; kuantu mohon na soblante guaha para otru obligasion familia? Estague` na didog chinatsaga mapadedese ni un` manadan familia gi se\u00f1gso\u00f1g siha.  Guaha `nai mattu este na pinadese gi hinasson miyu?<\/p>\n<p>Man-suesuette ha` megai tautau-ta pot un` patte gi kuttura: sensian dina\u00f1a yan ayudu. Sin este lamegai mas u fan mamadese kontodu che`chu` kriminat.<\/p>\n<p>[B]Tai amigu i chinatsaga[\/B]<\/p>\n<p>I chinatsagan tautau tatnai ha eskohe haye gaige. Si\u00f1a ha` mikeble\u00f1a hau ke si binganu. Lau na sinaulag hau litiku pot chetnot korason, i pinadese parehu gi katkuet manera. Deste hagu yan familiamu tat ti inaminasa luhan, chathinassu, dumeskansa gi che`chu`, mamulan yan otru siha kinalamten familia.<\/p>\n<p>Hulie` este gi un` biyinariu yan un` sumen poble. Achacha chumichi` i dos sa` parehu puti i mapadedese. Poresu na mauleg tafan man-atan antau gi prohimuta pot no tafa` esklablu i prohimu. <\/p>\n<p>Tinagu` Yuus Tata i yinease` gi na`mase` yan mu\u00f1ga chattrata gi otru kontodu hagas esklabu. Estague` `nai hu hahala tatte talen banida pot no bai`na` puti i mas chatsaga ke guahu. Sensian kabales na kilisyanu!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Guaha siha asuntu dumibidi tautau-ta deste alacha. Mauleg ta atetuye dumeskute gi hilu` pinasensia pot para tana` klaru hafa i asuntu.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-175458","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-local-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/175458","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=175458"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/175458\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=175458"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=175458"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=175458"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}