{"id":177674,"date":"2014-08-28T04:00:28","date_gmt":"2014-08-27T18:00:28","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=177674"},"modified":"2014-08-28T04:00:28","modified_gmt":"2014-08-27T18:00:28","slug":"gi-puntan-kantit-iya-magpi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/gi-puntan-kantit-iya-magpi\/","title":{"rendered":"Gi puntan kantit iya Magpi"},"content":{"rendered":"<p>Mediu pot para bai` e`fresku, hu sugun karetahu esta`i puntan Suicide Cliff giya Magpi. I tateghu katma `nai gaige finaposta siha. I me`nahu da\u00f1kulun tasin Pasifiku inadotna ni pajaru ya tinampen \u00f1aihon ni asgun kulot apu gi chagu`.<\/p>\n<p>Mientras hu hagugu\u00f1ge fresku na ma\u00f1glu` sige umafulu` hinasoghu yan i presente na momentu ni basnag gi halom rimulinon sadog appretau na konsiderasion asuntun linahyan siha. Humalom ayu na finu` kuentos, \u201cPa`gu i futturu\u201d. Gai minakat ma-akanteha signifikasio\u00f1a pot fuetsau debi un` faisen maisa hau: \u201cHafa Futtuna-ta?\u201d<\/p>\n<p>Kulan mohon nina`ye timoghu granu matditu ni muna` ke`yau kontodu hinasoghu. Ti si\u00f1a hu danche i dibinahu haf` na mampos abarambau areglon publiku siha na tiempu. Tihu li`e usun fotmat na planu fuerake masaulag supin tasi kulan nuebu na modun satbasion.<\/p>\n<p>Seriosamente, areglon futtuna-ta, pa`gu. Yangin puru konbi\u00f1iente yan pot politika pues hafa i publiku para u ekspekta para guiya antau na disision deste otru sakan?<\/p>\n<p><strong>Inadahen Tradision<\/strong><br \/>\nMagahet na megai na asuntu tumane` i katma na hinasso-ta na kontodu i mas man-presisu man-matcha gi papa` guie\u00f1g-ta ya tita repara.<\/p>\n<p>Pot ihemplo: Deste antes kumu patgon Chamorro yan Karolinas ta konsidera kumu tautau-ta. Uttimo\u00f1a mana` guaha areglu pot midision haga` lamayot patte pot dumue\u00f1on tanu` guine.<\/p>\n<p>Mauleg na intension masustenen tanu` gi halom natibu. Lau `nai un` fatinase areglu ni tai bali pues haf` makomple fuera ke manadan chispas to`la?<\/p>\n<p>I otru pot irensian tanu` ma\u00f1aina ni hagas patte gi tradision natibu. Mana` guaha otru areglu pot este lau umakontra yan haf` hagas mapraktitika gi halom dina\u00f1a` familia. Acha lache na areglu ni mas propiu saga\u00f1a i kantit iya Agi\u00f1gan!<\/p>\n<p>Puru che`chu` impetu yan aplacha` na intension. Lau `nai mabota i casino, ma\u00f1aunau todu `nos pot prisipiu lau prinsipat patten moneda gi sanpapa`. Estague` na klasen representante debi fuetsau u fan mafanu`e ni uttimu layag para lagu gi puntan tasi!<\/p>\n<p><strong>Edukasion Famaguon-ta<\/strong><br \/>\nSige inayotten estrakadan moneda pot PSS, NMC yan priniponen nuebu na programan ritirau. Ni unu gai sustansia fino`\u00f1a. Todu lumetke impotansian edukasion famaguon-ta. Yangin tin inna` presisu pues ni hame lokue` ni ma\u00f1aina taya` presisu botun mame giya hamyu na biahe!<\/p>\n<p>Katgadu dibi yan obligasion, komprendiyon. Pues gi halom listan sisitan na asuntun publiku debi u fofo`na i edukasion yan hinemlo` i tautau. Polu i otru siha asuntu gi santatte. Dispues, atan sa` paramona mas menos moneda `sino fondu gi kaha. Lamegai na buruka para u fa\u00f1gahulu` ginen este na chinatsaga.<\/p>\n<p>Estague` na puntu `nai mafattu kabales i publiku man-hassu haf` futtuna\u00f1a. Yangin para kada ratu in` fi\u00f1ot gi un` banda, na ti pot famaguonta na kanaha` ha pupunu` siha man-machochu`? Na ti edukasion i solu asegurau na sahyan futtunan famagon-ta?<\/p>\n<p><strong>Ti gofha`an i tiempu<\/strong><br \/>\nHa saulag hit ti gofha`an. Nubladu. Dispues ha pegague` mafanana`an \u201cuchan matde\u201d. Un` klasen chata`an na puru espantu lau sumaga gi sanhilu`. Kasse sague` tasi `nai ha chalapongue`.<\/p>\n<p>Estague` na klima chumoma` i paluma ma\u00f1ugu` gi tro\u00f1kun lemon. Mampos silensiu ya taya` hu huhu\u00f1gog fuerake podu\u00f1g uchan ginen i pipo\u00f1g.<\/p>\n<p>Dinanche i ha`ane yan katdun manog. Hu lagnos dos Corneys (manog dikiki`) para bai katdu. Gi dispasiu na guafe debi u paire kado\u00f1a. Hu kelaguen mana`ihu tiao ya huna pikaka. Kasse todas `an matacho\u00f1gyu sumena gi lapupue\u00f1ge.<\/p>\n<p>Mattu gi dispasiu finalagon este na ha`ane na esta hu birayu` tatte manaitai tinige San Pablo gi biblia. Guaha siha fino`\u00f1a na debi bai repasa pot para bai komprende sustansia\u00f1a. Si San Pablo i makonsidera kumu guiya i mas intellihente gi halom dose na disipulu. Bai bibirayu` tatte gi guaha siha na puntu ni ha esplika.<\/p>\n<p><strong>Halom simienteyu<\/strong><br \/>\n`Nai sigeyu` halom gi seputturan dos che`luhu, hu hu\u00f1gog gi bisinu un` tautau duru fumofu. He e\u00f1glu` ya era guaha pumega fechan ha`anen finatai\u00f1a Disiembre 2013.<\/p>\n<p>Hu faisen haf` chinatsaga\u00f1a.<\/p>\n<p>Ileg\u00f1a, \u201cEsta mauleg este pa`gu i ti si\u00f1a-yu` matai?\u201d Hu \u00f1a\u00f1gon na u sinset i mapega na fecha ya guiya mismu u aregla dispues de finatai\u00f1a. Lau taimanu `an estague` matai? Ai na grasia ham na dos gi halom simienteyu.<\/p>\n<p>Ha faisen-yu` haf` ina\u00f1gai-hu. Hu oppe na ume`elugatyu` sa` malachai ni hagas applikanten homestead i tanu` simienteyu deste alacha. Sige ta`lu chaka chaleg\u00f1a.<\/p>\n<p>*\u00a0 *\u00a0 *<\/p>\n<p>Ha faisenyu` amigo Magoo hafa para u sa\u00f1gane un` palao`an ni esta dos na black eye gi mata\u00f1a. Hu uppe taiguine: \u201cSis esta dos biahe masa\u00f1gane hau para un` huchum sikosmu\u201d. Dos pot dos biahe! A` Saina!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mediu pot para bai` e`fresku, hu sugun karetahu esta`i puntan Suicide Cliff giya Magpi. I&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[256,69,40],"class_list":["post-177674","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-casino","tag-nmc","tag-pss"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/177674","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=177674"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/177674\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=177674"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=177674"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=177674"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}