{"id":178246,"date":"2014-09-04T04:00:49","date_gmt":"2014-09-03T18:00:49","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=178246"},"modified":"2014-09-04T04:00:49","modified_gmt":"2014-09-03T18:00:49","slug":"kutturan-natibu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/kutturan-natibu\/","title":{"rendered":"Kutturan Natibu"},"content":{"rendered":"<p>Sessu tana` lagse` \u201cpresetbasion\u201d kutturan natibu. I man-sa\u00f1gan memegai\u00f1a gueku ke sustansiau na kinimite. Ayu ha` china i uttimon pahina `nai matuge`. Dispues de ennau man-hanau hit tatte gi konbi\u00f1ienten ma\u00f1ana. Magpu` i nobena!<\/p>\n<p>Na ti kuttura modun linala` grupon tautau? Na ti kuttura muna` gagaibali i tautau? Gi hilu` este, si\u00f1a ta pega papa` haf` kutturan Chamorro fuera de kelaguen manog, sitbesa, hamburger, cellphones yan iphones? Hu tu\u00f1gu` ha` na man-ginacha` hamyu induktu `nai hu faisen haf` kutturan tanu`.<\/p>\n<p>Pasensiaye ya in` atan haf` kuttura-ta kumu natibu. Para ti un` mapot, atan finenina gi familia-mu mismu. Repara haf` diariu finapos miyu kumu familia deste ke manana si Yuus. <\/p>\n<p>Kau in` tutuhon ha`anen miyu gi tinayuyot kumu familia? Man-finu` Chamorro `sino Karolinas hamyu pat puru sakudidan finu` E\u00f1glis? Kau in` ayuda famaguon miyu gi preparasion para eskuela? Kau ma\u00f1aunau hamyu gi preparasion niha linala` espirituat tat kumu dottrina yan misa? Estague` siha kinalamten familia guine. Gi pisun familia `nai mau`udai kustumbren `sino kutturan natibu.<\/p>\n<p>Dispues de eskuela, inna`e famaguon miyu tarehan niha che`chu` guma`? Dispues de sena, in` ayudaye famaguon leksion niha yan tinayuyot finagpu` ha`ane? Tu\u00f1gu`on i man-makreansa mauleg na famaguon sa` ni achog halom tautau man-adi\u00f1ganiyon.<\/p>\n<p><strong>I Luserun Lina`la`<\/strong><br \/>\nDiariu un` fana` ayu na hogsu` `nai tumatachu un` kilu`us. Ayu na buttu ha signififika pinadese yan minasapet gi todu ma\u00f1gilisyanu. Halom pagyu, dilubiu yan linau fietmente tumatachu ayu na kilu`us gi chagu` hogsu`. Maseha haf` na klima, tumatachu fitme gi saga\u00f1a.<\/p>\n<p>Tatfoi chinago`\u00f1a, ta usune diariamente fumalague direksio\u00f1a. `An klaru finattun chatagmag siempre inina ni luseru\u2014putiun orasion. Gi tatten uttimu hini\u00f1gogta sige eku fino`\u00f1a i Saina gi fina` kantan nobena, \u201cTi bai malefa nu hamyu\u201d. Ha sa\u00f1gane hit nu ennau pot aseguridat dispues ha faisen hit, \u201cKau guaha i palao`an `nai malefa ni patgon gi halom tiya\u00f1a?\u201d<\/p>\n<p>Estague` na puntu fumanu`e hit haf` sustansia-ta kumu tautau. I inaligau ayu na kilu`us ta petsige hi hilu` hinimidde ya maseha ta totpe pinadese, asegurau na guaha lokue` grasia gi karerata mona.<\/p>\n<p>Mu\u00f1ga mana` mapot. Faisen-gue` kau magof un` pinipet kumu gacho\u00f1gmu, diariamente. Si\u00f1a ha` guaha chinatsagamu lau mas libianu yan katma na attura `nai un` petsige satbasionmu mismu. Guiya i luserun linala`ta!<\/p>\n<p><strong>Dichu Kuestion<\/strong><br \/>\nI finaise\u00f1a pot palao`an yan kinatgaga\u00f1a neni si\u00f1a lokue` tana` setbe gi bandan li\u00f1guahita. Kau magahet na un` malefan \u00f1aihon hila` nanamu? Pot hafa na rason na un` leletke usu\u00f1a gi halom gima`mu? Famaguon I\u00f1glatera, Fransia pat Halima\u00f1a famaguon miyu? Haf` na para un` \u00f1ega fumanague ni li\u00f1guahen niha?<\/p>\n<p>Sumen namase` un` patgon natibu ni titumu\u00f1gu li\u00f1guahi\u00f1a. Un` displanta petmanente ginen guiya ayu na sahyan i si\u00f1a umesgaihongue` mona para u kabales espiritu\u00f1a kumu patgon tanu`. Megai\u00f1a besis `nai mama` paya`ya` ennau na patgon, gumugugupu maseha manu. Tiha tu\u00f1gu` haf` pisun tinatte\u00f1a. Poresu na hilu` aire `nai gaige ya hasan `nai tumohge gi pisu. Mu\u00f1ga masede este na da\u00f1u giya siha. Kreansa mauleg yan antau deste tutuhon niha!<\/p>\n<p><strong>Kutturan relihion<\/strong><br \/>\nI finatton inestablesen relihion Katoliku tumulaika sustansiau i modun linala` natibu. Gi karera mona man-eyag hit mas antau haf` sustansian justisia. Sige mona mas guaha inadahe gi entalu` todus gi proteksion kada membron komunida.<\/p>\n<p>Este na pisu fuma\u00f1agu sibilisau na kinalamten natibu. Mas magof sentimenton todus piot i tropan Manacha\u00f1g `nai man-masede man-gai tanu`. Sige mona mas fitme dina\u00f1a natibu gi todu asunto\u00f1a estake kayada i asun geran dos.<\/p>\n<p>Megai benefisio\u00f1a tradision relihion Katoliku guine siha na islas. Mauleg tagu`ot yan pasa papa` gi tautau-ta finana`guen antau na modun linala`. Yangin guaha otru sineda`mu, atan kau ti sessu kume ka\u00f1grenau hinasso-mu. Mu\u00f1ga mama` sabiun sinsonyan.<\/p>\n<p>Balutan: Antes, ma\u00f1ochu hit kumu kombiten familia yan parentela gi fina` nobena yan fanda\u00f1go. Pa`gu, mofona i balutan aluminum ke chumochu. Haf` mohon na makombida hau? Para un` fan balutan ne\u00f1gnkanu` pat para un` gachu\u00f1ge familia umagradese tinayuyot yan fina` sena?<\/p>\n<p>Todu klasen kompitensia guaha kontra attension-ta. Seha un` ratu ya un` atan i rimulinon ma\u00f1glu`. Mu\u00f1ga hinala\u00f1g hombre i niyog malagu` ha` dumeskansa lau kada ratu ginapot ni ma\u00f1glu`! Gi halom katma libianu un` akanteha haf` presisu. <\/p>\n<p>\u2022\u2022\u2022<\/p>\n<p>Ileg\u00f1a un` amiguhu na tadu\u00f1g na finu` Chamorro huna` sesetbe. Huna` hassu na mas ke sisienta a\u00f1os ha di\u00f1gu i tanu` ya puru finu` E\u00f1glis. Yangin ti diariu unna` setbe pues uttimo\u00f1a kulan li\u00f1guahen estra\u00f1gheru `sino atbansau na finu` Latin.<\/p>\n<p>I li\u00f1guahita debi finenina na umatutuhon usu\u00f1a gi halom gima` familia. Kau man-ma`a\u00f1au hamyu na ti u fan finu` E\u00f1glis famaguon miyu, pat mas na`mamahlau `an timatu\u00f1gu` man-finu` Chamorro? Haf` na ansianu hau finu` otru ya ti i mismu li\u00f1guahimu? <\/p>\n<p>\u2022\u2022\u2022<\/p>\n<p>Ileg\u00f1a primuhu ginen Guam \u201cMattu esta lei`u (lay-you)\u201d, era \u201clahihu\u201d. Ha faisen i asagua\u00f1a \u00f1gai`an halom i patgon, ineppe, \u201cTomoroooo!\u201d Ai, achamahlog dos tala\u00f1ga-hu! Pustura sin figura! Hombre ga`cho\u00f1g, na dinanche fan i finu` Chamorro sin un` latigasu lache siha na imbarasus! <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sessu tana` lagse` \u201cpresetbasion\u201d kutturan natibu. I man-sa\u00f1gan memegai\u00f1a gueku ke sustansiau na kinimite. Ayu&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[169],"class_list":["post-178246","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-china"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/178246","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=178246"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/178246\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=178246"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=178246"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=178246"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}