{"id":179521,"date":"2014-09-18T04:00:18","date_gmt":"2014-09-17T18:00:18","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=179521"},"modified":"2014-09-18T04:00:18","modified_gmt":"2014-09-17T18:00:18","slug":"direchon-indihinau-natibu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/direchon-indihinau-natibu\/","title":{"rendered":"Direchon Indihinau (Natibu)"},"content":{"rendered":"<p>Guaha siha sustansiau na asuntun indihinau (natibu) ni debi ta atetuye umina, ebalua, analisa, yan dumeskute gi hilu` antau na inadi\u00f1gan.<\/p>\n<p>Yangin ta diskuida hit, pues mas abarambau hinanau-ta gi halom manadan asunto-ta siha ni dumimanda lokue` attension-ta.<\/p>\n<p>Lai federat yan mit pot mit na regulasion kada sakan man-malagnos ginen iya Washington, D.C. Tatnai ta hu\u00f1gog i delegadu as Kilili ha mente haf` ennau siha na areglu. Sumen impottante na u listu umatan lai federat yan regulasion siha para una` seguru na ti ha aminasa i inakonfotman gi papa` i Covenant. Mas ke sientu tantus na lai federat para u fan mapreparaye regulasion. Hafa este siha? Mampos udu i delegadun Marianas guine na puntu!<\/p>\n<p>Adahe para u guaha man-mapresu tautau-ta pot man-ma\u00f1gone` fanihi. Haye na pelun chichichu fanihi? Na ti patte i ne\u00f1kanu` natibu gi kuttura\u00f1a? Haye dumeklara na piligru makone` i fanihi? Hafa i motibu? Guaha `nai ma-atan halom i pachot hagas botkan giya Alimagan? <\/p>\n<p>Na ti este na disision umaminasa hafa patte gi sentadan natibu? Haf` na masede este sin kabales na estudiu `sino hinisga? Debi i natibu umatat\u00f1ga gi direcho\u00f1a! Gigon ta fatkeluye, humalom i ahensian federat man-dispone. Kada lokue` umentalu` ha utut direchon natibu gi guiya solamismu si\u00f1a dumispone.<\/p>\n<p>Yangin membron lehislatura hau, dididi` kulan \u00f1aba` hau gi ininan este siha na asuntu. Gi kada biahe `nai losus hau, un` yute` mas direchon natibu gumubietnan maisague`. Poresu na debi gume`luluye komite`an federat u listu rumikohe haf` humuhuyu\u00f1g ginen Washington sa` sessu lanan lokue` si Kilili` gi lamasa\u00f1a.<\/p>\n<p><strong>Puntu:<\/strong> Un` membron lehislatura suma\u00f1gan na debi i publiku u tu\u00f1gu` kabales todu pot planun usun iya Pagan. Ya haf` na inna` silensiu konsiderasion, sin pattisipasion i publiku, i asuntun casino? Sen ti umaya i man-sa\u00f1gan yan i man-chogue entalu` alacha yan pa`gu. Haf` mohon? <\/p>\n<p><strong>Gastu: <\/strong>Ayu na apas hospitat i mafanana`an \u201cdeductible\u201d, entalu` $500-$1,000 pesus, depende gi minedo\u00f1g familia inipos na makat kontrariu kontra monedan familia. Hu\u00f1gan ni unu uma\u00f1ega attension setbision mediku lau haf` i man-sabiun hegsu` I Deni` na satbasion para ayudun familia gi este na higante? Na ti magahet na pot 20 a\u00f1os taya hatsadan sueddu guine?<\/p>\n<p><strong>Atgoya:<\/strong> Kanaha` dies a\u00f1os kumuleka i CUC gi asuntun para umarebaha apas kandet. Ginacha` induktu hombre ni otden kotten federat gi `nos kuantos asuntu ti si\u00f1a ha komple. Humalom pa`gu i EPA para uma-espihaye tahguen CUC chumogue i makat hana` fonhayan.<\/p>\n<p>Tantu de humugandu huegon politika yan man-sabiun I Deni`, ginacha` todu klasen induktu na ni para u aregla i power plant gi Lower Base ti ha la\u00f1gag sa` ni fondu taya`. Debi maseha haf` para u chogue para mona na umaguatdia gi sinsiyu na eskalera pot no ginen otru diskuidu para u sapet mas i pbliku gi apas kandet.<\/p>\n<p><strong>Suena: <\/strong>Gi suenan tatalu` pue\u00f1ge, ho\u00f1gga pinedu\u00f1g trosun uchan gi atuf i gima`. Hu hala sabanas-hu para bai onno`yu` siakassu hinilat i lasas kueru ni mane\u00f1ghe\u00f1g pue\u00f1ge.<\/p>\n<p>Gi chatagmag, suena gi chagu` katen gayu ni sige ha fatta finatton oga`an. Kahulu`yu` chumupa para bai tagam kinahulu` atdau yan primet pusuelon kafe.<\/p>\n<p>Fresku na oga`an piot sa` inichane i tanu` gi pai\u00f1ge. `Nai sige muma`lag ininan atdau, sige lokue` adumididi` mali\u00f1gu i sirenu. Gofha`an na ha`ane.<\/p>\n<p>Hu deka` i gafu` gi tronku lau `nai hu puta`, na`gao. Pues hu usune dumeka` i mas tagpapa` na pontan. Hu kacha`, kamyu para bai` leche ilun laggua yan gualafe. Paire na sentada dispues.<\/p>\n<p>Kustumbre? Kasse hayun isla i para tafan lodu` yan masegat diariu. Ta kanu`e gi kada sentada estake man-haspog hit. Lau `nai sige natibu man-chetnot korason ta bira hit ya mas guaha inadahe gi haf` ta sumumuke pachot-ta. <\/p>\n<p>Tai malefaghu `an mali`e hit mayaye man-mamaisen kau mala\u00f1gu hau. `Nai kulan loddu` sinturamu ma\u00f1guentos ta`lu na adahe i \u201cstroke\u201d. Taya` linachi\u00f1a medision medianu yan dididi` inadahe gi sentadamu. Todu mampos ti mauleg. Pasensiaye pot hinemlo`mu mismu!<\/p>\n<p><strong>Presetbasion:<\/strong> Gi antigun na komunidan tautau-ta, entre matala`, ha`me `sino ma-asne i guihan yan katne pot taya` guihe na tiempu kahun ais (icebox). Estague` dos manera `nai mapresetba pininu` pinegsai pat kineni` buyada na guihan.<\/p>\n<p>Guaha lokue` tumu\u00f1gu` presetbasion agu`un haya deste mahafot gi papa` tanu` esta ineskomen mai`es. Kasse eskomen mai`es mas ma`ug. Otru siha agu`un tat kumu choda, suni, kamute, dagu yan nika mana` fan gasgas ya man-mapega estake listu para umana` lagu.<\/p>\n<p>Paire na mirienda atulin harina, dididi` finadeni` asnen tukun, alaguan, atulin kalamasa, pat atmayas mai`es. Tamales aga`, suni, mendioka, saibog yan bu\u00f1elos dagu piot gi tiempon ha`anen gupot siha. Mina` dagu i usun este na tiempu layeye pot estague` tiempo\u00f1a makusecha.<\/p>\n<p>Guaha siha na agu`un natibu man\u00f1ge` lokue` `an malomug. Lau hasan lusu\u00f1g para man-lomug lemai yan suni. I mitate para manguleg mai`es. Pa`gu `an tatnai un` chage usun manu, pues ni un` falag manu, ti u famtu` ginilegmu eskome.<\/p>\n<p><strong>\u00d1a`ot:<\/strong> Guiya `ste i chada` guihan yan pa\u00f1glau. I guihan mamigan, i pa\u00f1glau ma\u00f1gulales. I tatatte malag i kantun tasi ya ha sotta chada`\u00f1a. Dispues de man-mapulakes `nai ha bira siha halom gi tanu`.<\/p>\n<p>Hu chage mamigan kichu ni gatdun gi tekin. Ti hu nesessita totche. Namase` i hagma\u00f1g `an para u e`suette gi sepblaghu. Paire ma\u00f1gulales na pa\u00f1glau maka`et.<\/p>\n<p>Pa`gu `an guahu munagasgas kachu`, pues kasse haspogyu` antes de bai dibana i sensin para sashimi. Dididi` na asiga yan doni` sale naho\u00f1g para bai` nafagpu` nobenan kanton labadot. <\/p>\n<p>\u2022\u2022\u2022<\/p>\n<p>Kada ratu ma\u00f1guentos i membron lehislatura na debi problema siha u fan masatba. Dispues, ha bira siha ya mapatek i lata papa` gi hegsu I Deni` sin u atrebi siha ma\u00f1aunau gi satbasion problema. Anog na siha i mas da\u00f1kulu na problema ke problema mismu! Dios mihu na che`chu` kabron! <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Guaha siha sustansiau na asuntun indihinau (natibu) ni debi ta atetuye umina, ebalua, analisa, yan&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[256,49,352,187],"class_list":["post-179521","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-casino","tag-cuc","tag-epa","tag-lower-base"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/179521","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=179521"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/179521\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=179521"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=179521"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=179521"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}