{"id":180737,"date":"2014-10-02T04:00:19","date_gmt":"2014-10-01T18:00:19","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=180737"},"modified":"2014-10-02T04:00:19","modified_gmt":"2014-10-01T18:00:19","slug":"guaguan-na-apas-kandet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/guaguan-na-apas-kandet\/","title":{"rendered":"Guaguan na Apas Kandet"},"content":{"rendered":"<p>Guaha umesplika gi programan radio (Marianas Agupa) haf` na sumen tatkilu` i apas kandet gi enteru iya Marianas. Ha danche esplikasion lau tiha prebeniye ineppe haf` taimanu para uma`alibia este na gastu yan didog na sa`pet kontra monedan familia siha.<\/p>\n<p>I propiu na ineppe gaige gi ma-adelantan ekonomia `nai si\u00f1a guaha appottunidat todus ma\u00f1galamten gi halom ridondun abundansia. Lau taya` machogue gi este na banda pot dies a\u00f1os na tiempu. Ayu na megai na empleau pot 20 a\u00f1os tatnai man-mahatsa sueddon niha mientras i gastu sige hulu`.<\/p>\n<p>Dos patte gi halom gobietnamentu dinispopone pa`gu ni otden kotten federat: I programan man-ritirau yan i CUC. Yi yofu atmos banda pot diskuidu! Todu i dos programa mana` kara` ni man-sabiun I Deni`. Poresu na ma-amot i administrasion ni operasion dos programa: man-ritirau yan asuntun CUC pot didog na diskuidu!<\/p>\n<p>Pinadesen Miserapble<br \/>\nGi katkuet kinalamten-ta todu presiun nesessidat man-gugupu hulu` gi la\u00f1get kulan higante na kuetes ni masongge gi kantun tasi.<\/p>\n<p>`Nai ta atan papa`, esta podu\u00f1g ginen betsata monedan familia ni kanifes\u00f1a. Ta hala gotpe pot no mali`e na tai sinine. Ta pa\u00f1ot i man-taya`ta dibuenamente.<\/p>\n<p>Tatfoi man-taya`ta, esta man-eyag hit man-la`la` gi dididi. Mampos i mattirun taya` hatsadan sueddu pot 20 a\u00f1os na tiempu da\u00f1kulu na sapet kontra familia siha.<\/p>\n<p>Maseha haye un` atan, ti mah\u00f1au un` li`e na mamadedese. Si\u00f1a tatulaika este na pinadese? Gaige i ineppen este na kuestion giya hagu mismu.<\/p>\n<p>Debi ta atrebi hit bumatbaruye umesgaihon halom tinilaika. I appottunidat adelantu da\u00f1kulo\u00f1a ke inanchun tasin Pasifiku. Maila` ta esgaihon galaide`ta fitme gi halom chubasku. Este ha` `nai si\u00f1a ta soda` felis yan safu na puettu para i famaguon-ta.<\/p>\n<p>Gi suenan tatalu` pue\u00f1ge<br \/>\nKasse pot tres biahe hu hu\u00f1gog ekun bos tai guihe mohon pa\u00f1gpa\u00f1g napu ginen rubentason man-yaya`u ayudu. Ti siguruyu` haf` finaisese\u00f1a lau un` espiritu ayu na bos.<\/p>\n<p>Sige dispues hu akanteha i namase` na finaise\u00f1a para bai` komprende hafa sessu malago`\u00f1a. Guaha `nai huli`e este na espiritu lau tihu dimemoria haye-gue`.<\/p>\n<p>Dispues de hu aberigua todu patte gi guinefihu `nai hu establese na mapunu` ayu na espiritu ya mamalefan \u00f1aihon pot la-anaku` esta na tiempu.<\/p>\n<p>Kulan guaha dos malago`\u00f1a: 1). Orasion `sino tinayuyot. 2). Para umahuchum pahinan leblo\u00f1a pot taya`-gue` esta humahassu. Ti matmanyu` tumayuyute-gue` pot 18 dias.<\/p>\n<p>Hu bisita dispues ayu na kantun tasi para bai` husga haf` guaha. I rubentason hihot yan chepchup unai. Manadan man-da\u00f1kulun achu gi oriya. Ti safu na lugat mabisita `an hahagu ha` na maisa. Hu soda` dispues haye ayu na animas ya hu faisen lokue` nu i ayudu\u00f1a.<\/p>\n<p>Dalai `ste na guinaguan<br \/>\nHu soda` i amiguhu Magoo gi kusinan lancho\u00f1a sige ha a`kompara presiun lateria siha. Kada ratu ha ye\u00f1gyo\u00f1g ilu\u00f1a ya hana` tinatiye, \u201cDalai `ste!\u201d<\/p>\n<p>Ha atanyu` ya ileg\u00f1a, \u201cHagu mauleg sa` ritirau lau guahu \u2018tirau\u2019 `nai ni mona ni tatte\u201d. Era tai che`chu` i prohimu ya manu ha` na fina` choda `sino kinisecha ha bende ayu monedan nesessidat\u00f1a.<\/p>\n<p>Dispues de felisitasion ha gu`ot hinassoghu kuantu mohon gi tautau-ta man-gaige gi tai guihe na estau. Makat na tiru kontra nesessidat familia. Guaha lokue` lamegai asudahu ni man-tai che`chu` `sino esta mas ke ochu a\u00f1os. Sumen makat este gi maseha haye na familia.<\/p>\n<p>Mientras i sueddu parehu pot 20 a\u00f1os na tiempu i presiun nesessidat esta magalolope i kelat monedan familia. Ke lau man-ma\u00f1gge i man-sabiun I Deni` gi este na mattiru kontra i publiku? Kau todu man-tinatme chetnot losus? Dalai `ste!<\/p>\n<p>Direchon publiku<br \/>\nSisteman demokrasia gaige giya monana na i gobietnamentu \u201cginen i tautau, pot i tautau yan para i tautau\u201d. Gi todu pinetsige piot da\u00f1kulu na asuntun publiku, debi un` bira hau guatu gi tautau ya un` faisen hafa sentimento\u00f1a. Estague` establisau gi sisteman demokrasia.<\/p>\n<p>Lau guaha lokue` humas\u00f1gun dumagau yan fuma` basula sentimentun publiku tat kumu lai kasino. Ti mana` presisu sentimentun publiku kontodu i dos biahe `nai hita mismu bumota NO para umana` halom kasino guine giya Saipan.<\/p>\n<p>Mampos che`chu` hasupak na man-malefa na ni tanu` taya` trabiha mase\u00f1ala para este na intension. Ni fondu para kandet, hanom, sisteman sewer yan chalan. Este na diskuidu hafa\u00f1agu sakrifisiu kontra i tautau. Debi pa`gu ta sakrifisia hafa para hita na ayudu para umakubre nesessidat kasino. Kontrariu gi uttimu besis i kasino sa` siempre hana` fan chatsaga i publikun Saipan.<\/p>\n<p>Mauleg ta faisen naufragun iya Luta kau mauleg este na sapet kontra tautau Saipan? Deste \u00f1gai`an i destrosiu na mauleg kontra i tautau?<\/p>\n<p>Sentron Dina\u00f1a Antes<br \/>\nI plasan Chalan Kanoa antes i sentron dina\u00f1a` tautau-ta tat okasion 24 de Oktubre yan 4 de Julio. I mefe`na na feria pot United Nations, i segundu pot independesian iya America.<\/p>\n<p>I mas da\u00f1kulu na huegu i bolan kokiu` gi entalu` Saipan Team yan Braves `sino kontra buleron ginen Guam yan otru siha lugat.<\/p>\n<p>Ayu na dina\u00f1a` `nai machalalapon haf` siha man-masusesede gi otru so\u00f1gso\u00f1g deste umakamu` yan haye man-madispone. Gi ennau i oran `las si\u00f1ku ha tutuhon siha i man-ginen i chagu tumulus siha tatte gi lugat niha.<\/p>\n<p>Hihot i relasion parentela siha. Machuchuda` sensian ko-operasion gi kinalamten deste gipot nobena esta fanda\u00f1gu `sino che`chu` linahyan. Todu ma\u00f1galamten deste cho`chu` esta fina` finatinas sentada para todu. Gi este na dina\u00f1a` `nai mas oppan man-amko`ta masa\u00f1gan dibuenamente estoria-ta siha kontodu antigu na finapos ma\u00f1ainata.<\/p>\n<p>Sumen namagof ma-eku\u00f1gog grasian niha yan usun palabra ni hasan ta hu\u00f1gog na tiempu. Motmut magahet inechan bendision gi kada manekun ham man-man-\u00f1gi\u00f1ge. Hasan esta este na modun dina\u00f1a na tiempu. Malimitte gi familia. I hihot na relasion tautau-ta sumen fitme guihe na tiempu.<\/p>\n<p>Mali\u00f1gu esta kutturan chenchulu, peskan panag, lumulai yan katokcha`. Esta kontra fahan na tiempu ginen otru peskadot. Lau magahet memetgot ha` mabenefisian pinegsai. Achog para makadun poya, man-da\u00f1a hit gi un` sentada.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Guaha umesplika gi programan radio (Marianas Agupa) haf` na sumen tatkilu` i apas kandet gi&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[49,51,818],"class_list":["post-180737","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-cuc","tag-guam","tag-mali"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/180737","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=180737"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/180737\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=180737"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=180737"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=180737"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}