{"id":182089,"date":"2014-10-16T04:00:59","date_gmt":"2014-10-15T18:00:59","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=182089"},"modified":"2014-10-16T04:00:59","modified_gmt":"2014-10-15T18:00:59","slug":"man-pipinu-na-chetnot","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/man-pipinu-na-chetnot\/","title":{"rendered":"Man-pipinu` Na Chetnot"},"content":{"rendered":"<p>Guaha siha man-pipinu` na chetnot tat kumu Ebola, bird flu yan SARS ni debi ta adahe hit. Rason pot taya` amot para este siha na chetnot. Taya` si\u00f1a machogue fuerake para u makuarentena i mala\u00f1gu gi hilu` esperansa na homlu`. Na fan gef tala\u00f1ga hamyu gi haf` masusesede pot este siha na chetnot.<\/p>\n<p>Hu li`e gi alacha na gumuaha pestin manog yan babue. Yangin masusede este gi pinegsaimu pot fabot fanna`e notisia guatu gi dibision agrikuttura yan hinemlu` ya uma-inbestiga kau ti poligru kontra i tautau. Mauleg tana` guaha inadahe pot este na asuntu. <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>I midision i tautau taigue gi hafa guinaha\u00f1a soluke kuantu gineftau\u00f1a. Ya solu manera `nai si\u00f1a mana`ye pusuelumu mas fina` gimen `an esta tai sinahguan. Pues apprubecha man-ayuda ya umata`lon siniye pusuelumu lamegai na biahe. Na geftau hau gi numesessita ayudu! <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Tatnai in` repara na `nai katma i hanom kontodu hagu mismu si\u00f1a un` li`e maisa hau? Na`e animu muna` katma hinassomu. Eku\u00f1og silensiun ennau na katma ya un` sedi umesgaihon todu planumu sa` mas klaru gi halom katma. Na`e animu gumu`ot sensian katma gi maseha hafa na estrakada. <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Antes de un` fa\u00f1gondena, na tunas maisa finenina iyomu rula sa` siempre un` li`e hechuran haf` gaige gi sanhiyu\u00f1g. I bittun pinasensia sumen presisu pot todu hit man-tautau. Mas nina`e hau kampu yan antau na inadahe kontra i prohimumu. Na metgot amistamu (relasion) yan maseha haye! <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Hafa satbasion homhum na kuattu? Na fa\u00f1ila` i kandet! Poresu, mu\u00f1ga mahassu mas pot problema. Atan haf` na satbasion guaha! <\/p>\n<p><strong>Pinadesen Tautau-ta<\/strong><\/p>\n<p>Kasse sais a\u00f1os tatte guaha mas ke tres mit (3,000) na tautau-ta kumaikai` siha ya man-hanau para Guam, Hawaii yan sanlagu.<\/p>\n<p>Masiente yan mali`e haf- mamamaila` `nai appenas appottunidat niha man-la`la` disientemiente yan familian niha. Poresu na ensegidas mamueba siha para otru pastu `nai mauleg appottunidat para famagu`on niha.<\/p>\n<p>Gaige ha` gi tatten hinasson niha na i lugat `nai mangaige siha \u201clugat\u201d pot nesessidat. I tanu` niha guine gi O`Perlas iya Pasifiku i \u201cgima`\u201d. Hu tu\u00f1gu` ha` na megai sessu man-mahala\u00f1g ni hagas chalan I gima`. <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Ginen alaihai lokue` hu hu\u00f1gog pot familia siha ni man-mali\u00f1gu gima` ni pot chinile` ni ba\u00f1ku. Kasse fina\u00f1agu este `nai ni unu gi dos umasagua gai che`chu` ya ti si\u00f1a esta ma-apase obligasion apas gima` familia. Makat na chinatsaga este gi maseha haye na familia. Debi ta husga haf` taimanu `nai si\u00f1a ta ayuda este siha na ma\u00f1elu-ta. <\/p>\n<p>Malalagu un` amiguhu para offisinan publiku. Hu atan pustura\u00f1a yan minakat\u00f1a. Kasse gaige gi 380 libra i prohimu. Ileg\u00f1a si Magoo, \u201cNi hegsu` As Litu` ennau ti u fatinas!\u201d A`Saina! <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Ileg\u00f1a i otru amiguhu na bonitun kanta tinige`\u00f1a ni sumen na` mahala\u00f1g. Hu faisen pot hafa i sunidu, ileg\u00f1a pot i ginen asagua\u00f1a. Era magacha` yan si gayega ya madibutsia. Lau gi kanta guiya ma-isague. Dios mihu! Esta tutuhu` lago`\u00f1a lau guiya umisau! Dimo\u00f1u! <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Este usun palabra guaha na ti umafagcha` usu\u00f1a yan haf` ma-intended.  Debi un` tu\u00f1gu` haye un` fafana`. Gi man-amku`, cha`mu fafaisen si pop haf` tatatmanu i \u201chagata\u201d. Insuttu i kuestion ya siempre linapbla hau, \u201cKau sumaunau hau man-liles\u201d. Mauleg un` pesa usun palabra gi haye un` fafana`. <\/p>\n<p><strong>Kinalamten Bisnis<\/strong><\/p>\n<p>Huna` sesetbe bisnis reda gi fihon-hu kumu haguan medision kinalamten ekonomian Marianas. Esta hihot para u huchumgue` i prohimu bisnes\u00f1a. Mampos na biahe appenas tautau numesessita ayudu pot areglon reda. <\/p>\n<p>Magahet na todu ha utut-gue` kontodu usun kandet `an pue\u00f1ge. Guiya mismu lumi`e i da\u00f1kulu na podu\u00f1g bisnis guine. Sige chaka chaleg\u00f1a `nai hu sa\u00f1gane para u tohne i tetehnan na bisnis siha. Makat na mattiru! <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Ha toma padiset-yu` amiguhu Magoo na gai interes-gue` bumisnis guihan. Matacho\u00f1g ham in` atan haf` ha guiguife.<\/p>\n<p>Hu esplika hafa siha debi u ketu\u00f1gu` pot este na klasen bisnis. Ha inklulusu umayau salape` para fahan boti, makina yan trastes peska.<\/p>\n<p>Debi u atan haye siha man-gaige na fina` kompitensia ni man-bibisnis guihan pa`gu. Kau haf` mas na setbisiu para u ofrese fuera de man-bendin guihan.<\/p>\n<p>Gai guinaguan na planun bisnis ya kasse i mas ya hulululu` i kau listi-gue` macho`chu diariu gi halom somnag yan napu pot para u assiste bisnes\u00f1a. Ti peskadot i amiguhu! Kesabes-gue` man-dulalag kachu` gi chagu`. Dinanche`\u00f1a umena\u00f1gga gi tanu` ke para u atrebigue` disgrasia.<\/p>\n<p>Dos tres dias dispues ileg\u00f1a na po`lu dialu. Magahet na makat na cho`chu` yan obligasion apas dibi siha. Hu rekomenda na kasse dinanche\u00f1a `an ha sumai ma\u00f1ggan gada ya u bende gi fina tenda siha. <\/p>\n<p><strong>Yuus si Jesukristo?<\/strong><\/p>\n<p>La te`ug este na asuntu pot i Sainata as Jesukristu. Era hu totpe tinige` man-famosu siha na man-ma`gas relihion yan nasion ni kumustiona kau Yuus i Saina.<\/p>\n<p>Todu man-famosu man-mali\u00f1gu gi pahinan leblu pot siha dispues de man-matai. Si Jekristu (dispues de dos mit a\u00f1os) mas ma`lag na`a\u00f1a gi hechuran Santa Biblia.<\/p>\n<p>Mampos nina` fan matman haf` taimanu na guaha ha` siha man-tomtum, estudiau yan pilu\u00f1g na professot siha yan man-famosu na man-ma`gas relihion. Lau taya` gumu`ut attension i tautau solu si Jesukristu. Taya` tinate\u00f1a solu guiya na maisa. Ni ti ma\u00f1gge` leblu ni todu tumatiye gi enteru elmundu. Tumachu gi haf` tinagu` Yuus Tata.<\/p>\n<p>Nina` fan matman sa` i palabra\u00f1a siha ti si\u00f1a ma-dibate. I milagru siha ni ha chogue deste hana` la`la` i matai, magu\u00f1g un` lasarinu, katma i tasi yan hana` huyu\u00f1g kantidan pan, guihan yan gimen para mas ke si\u00f1ku mit na tautau yan otru siha milagru ni unu muna` si\u00f1a. Tat finaisen-hu tiha na`eyu`. Hafa mas ke este na bendision?<\/p>\n<p>I lugat siha ni hafatoigue pot para u famana`gue ni tinagu` Yuus Tata man-sen chagu`. I mas hihot ennau i sientu miyas. Mamokat sin ditension. Ni unabes `nai ma`udai gi fina` sahyan tat kumu karetan guaka pat kareton kabayu. Mamokat ha`ane yan pue\u00f1ge para u komple tinagu` tata\u00f1a. Magahet na gi todu finaposta i linala`ta un` sumen anaku` na karera pot ineyag hinimidde. I hinimidde gaige gi halom balutan integredat\u2014unestu! <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Guaha siha man-pipinu` na chetnot tat kumu Ebola, bird flu yan SARS ni debi ta&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[51,818],"class_list":["post-182089","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-guam","tag-mali"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/182089","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=182089"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/182089\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=182089"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=182089"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=182089"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}