{"id":186518,"date":"2014-12-04T04:00:42","date_gmt":"2014-12-03T18:00:42","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=186518"},"modified":"2014-12-04T04:00:42","modified_gmt":"2014-12-03T18:00:42","slug":"malag-lau-maaggem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/malag-lau-maaggem\/","title":{"rendered":"Malag lau ma`aggem"},"content":{"rendered":"<p>Ma\u00f1usu flores biktoria gi katkuet katsada guine. A`ga\u00f1g na selebrasion para i man-gana, ma`aggem para i man-dimalas.<br \/>\n`Nai katmam \u00f1aihon i estrakadan politika hu hu\u00f1gog gi chagu` mapagahes dos eku. I unu sumen triste lau na`magof; i otru sumen na`mamahlau. Todu i tres umasusede gi halom sais mesis na tiempu.<br \/>\nHu birayu` tatte gi silensiu na patte gi hinasoghu sige hu konsidedera i lini`ehu. Kulan finapos ha`ane: kahulu` i atdau gi sanhaya dispues machom gi sanlagu. Todu pares (doble) maseha hafa na sinisede deste chaleg gi tutuhon esta`i tuhu` lagu` gi uttimu. Establisau na finapos tautau.<\/p>\n<p><strong>Kustumbren Balutan (BTG)<\/strong><br \/>\n`Nai makombida hau ni familia para i gipot niha kustumbren tanu` i para ta da\u00f1a`e siha gi fina` namagof na sena. Na`magof na dina\u00f1a sa` estague` otru pisun natibu sumimientu inafamauleg familia yan tautau-ta siha.<\/p>\n<p>Lau nuebu na bisiu tafa` akustumbre ni ineyagta ginen Tagalu: Guiya este i \u201cBalutan To Go\u201d (BTG) `nai ta balutan ne\u00f1kanu` gi tin foil para ta chule`. Ti mattu gi hinassomu na ti makombida hau para un` fan lofan ne\u00f1kanu` fuera ke para un` gachu\u00f1ge i familia gi fina` sena? Haf` na para ta fa` catering service i gipot familia?<\/p>\n<p>Mauleg ta repara haf` sustansian kombite gi inaga\u00f1g familia para i gipot niha. Fatachu\u00f1ge ya infan hamyu gi lamasan sena `nai si\u00f1a marinueba inatu\u00f1gu unu yan otru! Na para i chatpagu na kustumbren BTG!<\/p>\n<p><strong>Konsensian Hoben<\/strong><br \/>\nHa sodayu` un` hobensitu un` pupue\u00f1ge `nai para bai huchum i tra\u00f1kan i kelat i gima`. Kulan gai chathinassu pot futtunan man-hoben yan inosiente gi pa`gu masusesede na disposision.<\/p>\n<p>Hu apagat i prohimu na esta ha impatta klaru konsensia\u00f1a gi haf` dinanche na disposision ya maseha ti faborapble, i tiempu u nina` libre gi karera\u00f1a.<\/p>\n<p>Namagof i gai konsensia maseha hoben. Hu li`e na ma`lag i hafapoposgue na chalan pot offisio\u00f1a. Hu tamtam lokue` na siempre u sa\u00f1gan klaru haf` sentimento\u00f1a gi hilu` pinansensia yan hinimidde.<\/p>\n<p><strong>Ma\u00f1an libianu<\/strong><br \/>\nNaturat gi tautau i para u suhaye che`chu` mapot yan makat gi haf` ha petsisige. Lau gaige gi tatten felis na hinanau ma`lag na kandet sapet. Macho`chu` 18 oras gi ha`ane yan anaku` na tiempu para una` felis haf` ha petsisige.<\/p>\n<p>Dispues de ha gu`ot benefisiun finachucho`\u00f1a dumeskansan \u00f1aihon pot para u kontinua dispues mas animu gi otru pinetsige. Tai finagpu` che`chu` fitme na guinife yan planu.<\/p>\n<p>I sensian animosu gi maseha haye na petsona siempre un` dia u komple guinifi\u00f1a. Mauleg na tiempu ha gasta umatetuye haf` debi u ketu\u00f1gu` ya sige ha adelanta mas chechegue\u00f1a. Haye u hine\u00f1gge ideun un` tautau ni fumatinas un` po\u00f1gpu\u00f1g kandi ya ha bende un` sientimu kada unu gi manadan tenda? Hagas biyinariu si pindehu. Guahu guine inipus miserapble, tinane`yu` mama` sabiun karisu.<\/p>\n<p>I puntu pot abilidat tautau mumatit-gue` (didog na sakrifisiu) pot satton na guinifi\u00f1a muna` felis haf` ha petsisige kau bisnes pat haf` otru offisiu. I man-tatkilu` siha na offisiu tat kumu mediku yan jues kotte anaku` na tiempu magasta gi bandan edukasion. Ni unu mamokat halom gi hospitat yan kotte sin fotmat na edukasion gi offisiun niha.<\/p>\n<p>Este lokue` i animu da\u00f1kulu bintaha\u00f1a. Mamatinas bukayu i amiguhu Magoo ya ha bende gi `nos kuantos tenda. `Nai fahna ha doblague` mamatinas mas. Gi uttimon semana mamahan sitbesa ya ileg\u00f1a, \u201cGimen sa` mauleg kepble\u00f1a i bukayu\u201d. Gai salape mas ke $85 mientras hu hohoflag puntan kalulot-hu. Dios mihu!<\/p>\n<p><strong>Mala`et lau mames<\/strong><br \/>\nI tautau ni \u00f1ala\u00f1g kontodu mala`et ha ta\u00f1a acha-mames yan miet (honey). Otdinariamente, ta faisen maisa hit deste \u00f1gai`an i mala`et na mames? Gai moralidat i mala`et ya mames gi mismu tiempu gi finapos todu.<\/p>\n<p>Ni kuantu na inadahe gi haf` ta petsisige, ni \u00f1gai`an `nai fatta matompu` gi karera mona. Estague` na puntu sumoyu` hit para ta ta`lun numa`e animu kumomple i esta ta se\u00f1ala para ta chogue. Makat `an matompu` hit lau hatsan maisa hau ya un` kontinua haf` un` chochogue.<\/p>\n<p>Gi uttimon ha`ane `nai kayada ya kabales un` komple che`cho`mu `nai un` ta\u00f1a i mames gi mala`et. Gai inaguaguat i asuntu lau ti nina` seha hau. Felis dispues i un` petsisige. Mala`et lau mames!<\/p>\n<p><strong>Man-\u00f1ahlala\u00f1g<\/strong><br \/>\nManagu` si San Pedro para umana` suha tablon iya Marians gi entradan i la\u00f1get. `Finagcha`e matai lokue` si Pedro Malas. Chumechefla i paire guatu `nai ma-otden para u falag i akague na potta, era i entradan sasalaguan. Masa\u00f1gane na taya` esta Chamorro para u halom gi la\u00f1get.<\/p>\n<p>Ha atotga fumaisen si Lusifet haf` rasa\u00f1a. Ineppe, \u201cChamorro!\u201d Ileg\u00f1a nu guiya, \u201cHmmm! Ha lachai si pindehu siempre yumogua i Chamorro pot para bai`n gachu\u00f1ge-gue` si dimo\u00f1u.\u201d Deste ayu, haye ha` suma\u00f1gan na ginen Marianas-gue`, ensegidas magalute espadan guafe. Dios mihu!<br \/>\n*\u00a0 *\u00a0 *<br \/>\nKasse mauleg in` tilaika pasapotten miyu ya in` tutuhon man-finu` Bangladesh. Da\u00f1kulu si San Pedro yine`ase\u00f1a nu este na tautague. Hahasso ha` na gigon ilegmu na Chamorro hau, mana` suberu` hau papa` gi lugat Lusifet.<br \/>\n*\u00a0 *\u00a0 *<br \/>\n`Nai mana`e si Magoo katdun to`la\u00f1g guaka, ti matman hasa\u00f1gan \u201cpara a`fatinas tautau este\u201d. Era kontra che`chu` kasamientu ya ha garentitiha na u fanogcha` fruta tiyan i nobia. Ai na grasia i amiguhu.<br \/>\n*\u00a0 *\u00a0 *<br \/>\nHa petfiha fumahan ga` bisinu toru para una` fan aladu. Sina\u00f1gane \u201cNo good rookin`\u201d. Era bachet i toru pot esta gai inamku`. Ahe` sa` para u fahan. Masera i kontrata. Gi primet dia `nai hana` fan aladu i toru tat estakan kolat ti ha yamat yan batsala.<\/p>\n<p>Sina\u00f1gane ta`lu ni hagas due\u00f1u na \u201cno good rookin`\u201d. Humanau dispues man-espiha otru toru. Lastima i finaha\u00f1a sa` para katdun to`la\u00f1g bali\u00f1a. Isau\u00f1a sa` mampos ha petfiha sin u rikonose finenina.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ma\u00f1usu flores biktoria gi katkuet katsada guine. A`ga\u00f1g na selebrasion para i man-gana, ma`aggem para&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-186518","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/186518","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=186518"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/186518\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=186518"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=186518"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=186518"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}