{"id":188357,"date":"2014-12-30T04:00:54","date_gmt":"2014-12-29T18:00:54","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=188357"},"modified":"2014-12-30T04:00:54","modified_gmt":"2014-12-29T18:00:54","slug":"gi-nuebu-na-sakan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/gi-nuebu-na-sakan\/","title":{"rendered":"Gi Nuebu Na Sakan"},"content":{"rendered":"<p>Seguruyu` na gi fina`pos Noche Buena lamegai asuntu ta diskute gi lamasan sena. Deste binibu esta i mana`bubu mesklau i konbetsasion. <\/p>\n<p>Lau i namagof na puntu i dina\u00f1a familia gi hilu` satton na inafamauleg. Ta rinueba amesta gi entalu` ma\u00f1elu yan famaguonta siha. Dispues de tinayuyot ta benefisia priniparan familia na sentada.<\/p>\n<p>Agupa` gi bespiran A\u00f1u Nuebu fan da\u00f1a` ya in` kanta \u201cTafan Magof Todu\u201d. Ileleg\u00f1a patte este na kantan tradision relihion-ta, \u201cJesus Yuus mame gi nuebu na sakan gai asi` nu hame apatta i da\u00f1u, na`e ni diskansu i man-gaige `sta gi naftan yan ayu seha kassu matai na sakan\u201d. <\/p>\n<p>Tafan adiseha dinuebu puede mas antai kinalamtenta gi nuebu na sakan. Despide sensian imbidiu ya ta sedi animosu na finachochu` todus. Felis A\u00f1u Nuebo para todus! Si Iku na familia.<\/p>\n<p><strong>Areglun Tanu`<\/strong><br \/>\nI lumamen ekonomian i tanu mediu rumesponsasapble i federat. Ha utut atoridat Marianas pot immigrasion ni debi u chacha gigigu mona yan nesessidat hutnaleru gi maseha hafa na planun adelantu. <\/p>\n<p>Ala kuenta, hana` utot un` kanai Marianas. Ke lau deste \u00f1gai`an `nai si\u00f1a i tautau machochu` kabales yan un` kanai? Pues estague` layeye lokue` na mampos bahu kinalamten ekonomia-ta. Estague` na puntu `nai debi u listu i man-ma`gasta umina i da\u00f1osu na areglon federat.<\/p>\n<p>Este na puntu debi fuetsau ta ke aregla yan iya Washington `sino kada ratu hit man-ma\u00f1ufa` matti\u00f1gan sin presisu. Mediu obligasion federat umaregla i ekonomian i tanu` segun i kontratan i Covenant. Gi mismu tiempu hita mismu sumen presisu na ta atetuye umaregla mismu halom gima`ta.<\/p>\n<p><strong>Areglon direchon sudadanu<\/strong><br \/>\nDos direchon sudadanu `nai sessu man-matompu` i tropan man-sabiun hegsu` I Deni`. Era direchon gumai atmas pake yan gumai tanu`. Gaige este na dos direchu prinitetehe ni i mas ma`gas na konstitusion iya America.<\/p>\n<p>I tautau gai direchu dumefende-gue` yan familia. Ayu na mana`e direchun gumai atmas pake. Ni unu u responsapble `an mahatma gima`mu ya guaha mana` iridau `sino mapunu` membron familiamu. Estague` na masede hau gumai atmas pot proteksionmu yan familiamu. Seguruyu` na taya` ni gai konsensia na membron komunidat-ta u usan kinibrutu atmas\u00f1a solu pot proteksion.<\/p>\n<p>I otru i direchon kada unu gumai tanu` `sino propiadat. Ginen hilu` este na direchu ayu mina` ni unu gai bisnis man-estotba gi propiadatmu. Ni Attikulu Dose tai fuetsa nu este na direchu. Deste \u00f1gai`an `nai un`entrega gobietnamentun Marianas gi disposision tano`mu? Petsonat na propiadat ayu mina` hagu solu si\u00f1a yan libre dumispone tano`mu.<\/p>\n<p><strong>Man-\u00f1ahlala\u00f1g<\/strong><br \/>\nKada matompu` ya basnag ekonomian i tanu`, ensegidas tafalague i gualu pot para ta nanahu\u00f1ge mantension familia. Birabirada este ta repite. Yangin kada ratu hit tatte gi dipotsihe tradision natibu hafa na tatnai mana` guaha programan hatdin para ta soyu` familia-ta man-mananom? <\/p>\n<p>Ti ho\u00f1giyun na benefisiu un` tanom choda gi tatten guma` `sino dikiki na luchan kamute yan sune. Dispues gigon sakan, hagu para un` kinisecha tinanom-mu. Chage! <\/p>\n<p>\u2022\u2022\u2022<\/p>\n<p>Chumiliguagua` un` patgon lahe `nai tumalaya si bihu\u00f1a. Gi karera mona umeyag man-gonaf guihan ginen usun unai. Ileghu na `an echu sutteru ayu na patgon siempre u eyag man-dagau talaya. Gigon mattu guennau na eskalera kontentu siempre i saina sa` ti u \u00f1ala\u00f1g esta ayu na patgo\u00f1a. Piot ya umeyag mananom. Mas bintaha para guiya i prohimu. Guiya este i dos offisiu fuma\u00f1agu tradision fangualu`an natibu! <\/p>\n<p>\u2022\u2022\u2022<\/p>\n<p>Hafaisenyu` un` \u00f1ietu hafa na difirensia Chamorro yan Karolinas. Hu esplikaye na i Chamorro impitosu na gigon lalalu` ensegidas sinablasus hau. Dispues de mankahaga` `nai man-a`afaisen dispensu. I Karolinas ha anununsia `an para u lalalu`. Gigon ileg\u00f1a na siempre \u201cgof lulalu`yu`\u201d mauleg\u00f1a un` kaikai hau. Tatnai sisida un` mana` tailaye. <\/p>\n<p>\u2022\u2022\u2022<\/p>\n<p>Este offisiun \u201chereru\u201d mafnas esta guine. Uttimu huli`e nu este na cho`chu` un` tihun mame. Magahet na diariu ha so\u00f1gge i lilug dispues ha tutuhon umacha ni masu estake ha fotma kau hechuran machete pat ilun kuha pat fusi\u00f1us. `Nai madispone ayu na amku` magpu ha` lokue offisiun hereru. <\/p>\n<p>\u2022\u2022\u2022<\/p>\n<p>Mamaisen un` lahen mame hafa na inna` gagasgas i patas guaka. In` esplikaye na para umakadu para haye mumalagu`e. Dispues hu sa\u00f1gane na ayu na totche bokan mamopble. Ni patas `sino dadalag guaka siempre ma-apprubecha gi fina` kadu. Antes `nai hasan cho`chu` yan fektus, todu finachucho`\u00f1a i natibu pot mantension siempre mabenefisia. <\/p>\n<p>\u2022\u2022\u2022<\/p>\n<p>Bastara ke kinahulu` popbleyu`, guaha `nai mattu mahala\u00f1g-hu ni asun kusinan sanhiyu\u00f1g. Adahe na man-\u00f1ge` hinegsa` mana masan hilu foggun guafe. Piot ya un` ha`me guihan pat katne gi hilu` foggun ya un` tunu pat aflitu dispues, mas paire sabot\u00f1a totchen amotsan taloa`ne `sino sena. I asu ni tat tiha hatme gi halom kusina muna` kusisina i feggun nana. Diberas!<\/p>\n<p>\u2022\u2022\u2022<\/p>\n<p>I modun tautau libianu un` li`e haf` na petsona un` fafana`. Guaha metgot ma\u00f1an kabron, miron, santulon yan ho\u00f1giyon na Eban. Deste antes, achog amiguhu ni man-dage un` biahe ensegidas hu dispacha piot ayu i gai lala`et manganite. Finu` ma\u00f1aina haf` hau na klasen tautau gaige gi haye amigumu siha. Pues gef atan kau lobu pot mansu na parientes Lusifet umiririya gi gima`.<\/p>\n<p>\u2022\u2022\u2022<\/p>\n<p>I mas antau gi linala`ta tatnai mapatten adumididi` `sino ma-meskenuye. Ha inklusu inagofli`e, sensian fiet, yan ma`ug na amesta. Tatnai lokue` huli`e este mabaratura. Todu i tiempu mafattu motmut ginen gineftau yan sinsiyu na minagof korasonta. I gineftau piot para i ti muna` sisi\u00f1a mit besis na bendision para hita ginen hilu`. <\/p>\n<p>\u2022\u2022\u2022<\/p>\n<p>`Nai ma\u00f1ake i primuhu dagun tautau ha sufan dispues saibog kontentu gi kusinan sanhiyo\u00f1g. Ha planta dispues ya kontodu guahu sumaunau chumochu. Ai na pairen agu`on haya.<\/p>\n<p>Dispues, hu faisen para u hahassuyu` gi otru biahe `an ha hale` dagu\u00f1a. Ileg\u00f1a na manai\u00f1a ha` i in` benefisia gi lamasa. Pues hu dispacha kumu finu` lahe. Tres dias malofan hu hu\u00f1gog na mapresu pot guaha kumeha na i primuhu sumake i dagu. Mana` fan mireseyu` sinake. A` Saina!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Seguruyu` na gi fina`pos Noche Buena lamegai asuntu ta diskute gi lamasan sena. Deste binibu&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-188357","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/188357","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=188357"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/188357\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=188357"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=188357"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=188357"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}