{"id":18990,"date":"2011-09-26T00:50:00","date_gmt":"2011-09-26T00:50:00","guid":{"rendered":"http:\/\/newspaper.ctsi-logistics.com\/?p=18990"},"modified":"2011-09-26T00:50:00","modified_gmt":"2011-09-26T00:50:00","slug":"nai-ta-dingu-tradision-natibu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/nai-ta-dingu-tradision-natibu\/","title":{"rendered":"&#8216;Nai ta di\u00f1gu tradision natibu"},"content":{"rendered":"<div>By John S. DelRosario Jr.<br \/>\nContributing Author<\/div>\n<p>I relasion natibu yan tanu\u2019 niha, ha tutuhon matgan yan mali\u00f1gu gi rimulinon tinilaika dispues de finagpu geran dos. Adumididi\u2019 ta sotta tradision fangualuan yan peska, modun linala\u2019ta guine deste si\u00f1ku siglu antes. Tatutuhon man-machochu\u2019 para i Navy, Trust Territory yan bisnis.<\/p>\n<p>Estague\u2019 fuetsau tumulaika i modun linala\u2019ta \u2019nai ta adapta ekonomian salape\u2019 gi hechuran offisiu siha gi todu atmos banda, gobietnu yan bisnis. Este na tinilaika chumapag hagas relasion tradision yan tano\u2019ta. Otru ta petsige dispues de sottau tradision antes.<\/p>\n<p>Pagu man-gaige hit man-mama\u2019ya\u2019 gi tinilaika ginen tradision guatu gi modetnu na modun relasionta yan tano\u2019ta. Matulaika mampos i ma\u00f1an tradision yan sentimentota pot tanu\u2019 natibu. Ilelegta na iyota lau mafnas i hagas tradisionat na relasion yan tanu\u2019.<\/p>\n<p>Makat ta lie\u2019 hafa kabales i resuttan tinilaika guatu gi modetnu na Marianas. Guaha ha\u2019 pumopo\u2019lu na gagaige ha\u2019 sentimenton tradision lau esta kinilili\u2019 huyu\u00f1g ni sague\u2019 ma\u2019te. Debi i natibu u satton pumula\u2019 hafa ha guiguife para futtuna\u00f1a gi nuebu na siglu. Yangin man-logun hit ya ta letke obligasion kinayon yanu na plaset, siempre sumen makat i famaguonta para u fana\u2019 dispues.<\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p><strong>Gef hassu, planeha mauleg\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Yangin tana\u2019 suha i Attikulu Dose, humuyu\u00f1g ta konfitma dinisehata sumustene hagas tradision due\u00f1on tanu\u2019 guine. Hagu siempre un\u2019 fama\u2019 tinas uttimu disposision ni tano\u2019mu.<\/p>\n<p>Olara ha\u2019 mohon na ti megai bumenden \u00f1aihon piot uttimu na propiadat familia. Afa\u00f1elos, i salape\u2019 ta sosoda\u2019 mona gi finachucho\u2019ta. I tanu \u2019an esta taigue pues ni para famaguonmu taya\u2019.<\/p>\n<p>Hassu mauleg parehu ha\u2019 kau para unna\u2019 ma-atkila i propiadatmu. Yangin unna\u2019 suha sa\u2019 ma-atkila 55 a\u00f1os, pues ennau lokue\u2019 na tiempu debi de umana\u00f1ga ni famaguonmu para u ketu\u00f1gu kau hafa para siha. Ala kuenta, un\u2019 punu\u2019 appottunidat niha nu i usun tanomu kumu saina. Ayu mina katket disision debi un\u2019 get hassu ya un\u2019 planeha mauleg.<\/p>\n<p>Sessu lokue\u2019 mana\u2019 bulachu haye si\u00f1a gumai tanu guine dispues de tana\u2019 suha i Attikulu Dose. Klaru na este na direchu malimitte para sudadanon Amerikanu solu. Ti si\u00f1a ginen Fililpinas \u2019sino otru nasionat ni ti sudadanu gumai tanu\u2019. Este na fa\u00f1gontentu hamyu sa\u2019 asegurau.<\/p>\n<p><strong>Halom matan pagyu\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Man-gaige pagu gi matan un\u2019 pipinu\u2019 na pagyun ekonomia. Esta ha saulag hit ginen katan. Fafatta ginen lichan, haya yan ginen lagu. I uttimu sakudida \u2019nai gaige fefette\u00f1a este na pagyu. Bula fumafana\u2019 sumen triste na chinatsaga. Lamegai lokue\u2019 na familia man-machule\u2019guan ni primet gima\u2019 niha pot baban tiempu.<\/p>\n<p>Mampos hana\u2019 disganau hini\u00f1goghu man-triste na sentimentu pot didog na pinadese gi tanu\u2019 natibu. Naturatmente gi maseha hafa na gotpe yan pinadese siempre i tautau man-atan kau guaha ausiliu ginen i man-ma\u2019gas niha gi halom este na linau lina\u2019la\u2019. Lau kulan mas ha\u2019 gi no siakassu ke magahet na ayudu ginen i hegsu\u2019 i Deni\u2019.<\/p>\n<p>Ginagagau na debi i publiku u muebague\u2019 sin ditension ya u chule\u2019 tatte i gobietnamento\u00f1a. I gipot Noche Buena un\u2019 biahe ha\u2019 gi sakan \u2019nai mafatu. Los dimas, dobla ma\u00f1gas franelamu yan kaunesmu sa\u2019 oran sufa\u2019 gi katkuet katsada.<\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p>Tradision tanu\u2019 i fanlihe\u00f1g familia gi kustumbren natibu. Estague\u2019 finenina na attikulu masoyu\u2019 gi lahe ni plumaneneha umestablese nuebu na familia. Guaha mohon haf\u2019 na fina\u2019 ausiliu para este siha na familia i para u fan tai gima\u2019 ti apmam yan pagu?<\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p>Masa\u00f1gan i amiguhu na paire na estudianten katpenteria gi Guam Community College, Ha chuchule\u2019 mage settifiku\u00f1a pot prueba. Makone\u2019 kumu kabesanten hagas man-katpenteru gi Depattamenton Public Works.<\/p>\n<p>Un\u2019 dia matagu\u2019 para u aregla i pisegra gi Offisinan Lt. Governor. Ha chule\u2019 measuring tape ya sige ha midi. Ha gu\u2019ot maf\u00f1ot i midisio\u00f1a ya sige papa\u2019 gi hegsu\u2019 i Deni. I sumusugon i kareta ha repara hafa i amiguhu bida\u00f1a na ha gugu\u2019ot maf\u00f1ot i trastes man-midi.<\/p>\n<p>Sige papa\u2019 gi hegsu \u2019nai i draiba (driver) ha gacha\u2019 gotpe i brek (brake). \u2019Nai kume arapatu i amiguhu ha sotta i measuring tape. Sige mumu na para umabira siha tatte gi Offisinan Lt. Governor sa\u2019 mali\u00f1gu i midisio\u00f1a. Era tiha tu\u00f1gu\u2019 usun measuring tape ayu mina ha gugu\u2019ot yan linala\u2019\u00f1a hafa ha midi. A`Saina dispensayu nu este na estoriahu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>By John S. DelRosario Jr. Contributing Author I relasion natibu yan tanu\u2019 niha, ha tutuhon&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-18990","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18990","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18990"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18990\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18990"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18990"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18990"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}