{"id":203370,"date":"2015-06-04T06:00:17","date_gmt":"2015-06-03T20:00:17","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=203370"},"modified":"2015-06-04T06:00:17","modified_gmt":"2015-06-03T20:00:17","slug":"probleman-sanhalom","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/probleman-sanhalom\/","title":{"rendered":"Probleman Sanhalom"},"content":{"rendered":"<p>Ta fafana` te`ug na problema pot  appenas moneda gi kahan iya Marianas. Estague` mina` makat ta apase obligasionta siha kontodu dibin CUC.<\/p>\n<p>I umatisa este gai tinatte: Mahuchum fakterian magagu yan hinanau bisnis man-da\u00f1kulu siha na bisnis Japones. Ha bali huyung poku `mas o`menus $5-7 biyon pesus ginen pisun ekonomiata.<\/p>\n<p>Guaha man-halom nuebu na bisnis siha lau tinaho\u00f1g para u katsu i manesessita na moneda para usun iya Marianas. Gi mismu tiempu sige ha` mas mumegai obligasion gobietnu.<\/p>\n<p>Lastima i tafatta gi 1993 gi Congresson iya America na tita nesessita esta ayudun salape` para operasion gobietnu. Na`magof lau kulan dididi` taftaf ta hapbla sekosta.<\/p>\n<p>Yangin tafaisen Washington ayudu u fan ayuda mohon? Guse\u00f1a ilegna galaide` miyu espiha kau si\u00f1a in` pegsai huyu\u00f1g ginen sagua` kara`. Fuetsau debi ta atan bisiun gastu na biahe.<\/p>\n<p>Onse tatte i toru gi saga\u00f1a ya tatutuhon dinuebu i karera-ta. Makat i para u batsala sa` katgau i kareta lau este ha` `nai si\u00f1a ta mueba hit mona.<\/p>\n<p><strong>Sensian Komunida<\/strong><br \/>\nSensian komunida gaige halige yan pisu\u00f1a gi lamasan senan familia. Fuera de dina\u00f1a` tinayuyot, estague` na patte gi ha`anita `nai man-hita todu gi hilu sagradu na sentada. Mientras tantu, matutuhon konbetsasion asuntu siha kontodu haf` finapos kada unu guihe na ha`ane.<\/p>\n<p>Este na fina` konbetsasion umestablese inatu\u00f1gu` yan tutuhon fitme na relasion entalu` i dos saina yan famaguon niha. Ti si\u00f1a na para hahagu ha` namaisa. Hombre i Saina `nai hana` huyu\u00f1g si Eba, hana` huyu\u00f1g lokue` si Atdan para gachu\u00f1g i prohimu.<\/p>\n<p>Magahet na guaha siha trastes modetnu fina\u00f1agu ni mafanana`an \u201cteknalaye\u201d (technology) ni umafuetsas kada unu konsu bisnes\u00f1a. Tat ti tumalag papapa`. Ma`tut i konbetsasion kontodu entalu` familia. Da\u00f1kulu na destrosiu este mina` presisu na i dos saina umarepara yan umana` na`lu tatte konbetsasion lamasan sena gi familia.<\/p>\n<p>Ginen konbetsasion lamasan sena `nai mamutiplika mas konbetsasion yan homlu` na relasion yan membron familia yan komunida.<\/p>\n<p><strong>Fiet Na Gacho\u00f1g-hu<\/strong><br \/>\nTe\u00f1ga gi chagchag oga`an gi baranda, tumunog un` guali`eg kulot betde ginen i halige ya ha chiku` i tanu`. Dispues ha birague` tatte.<\/p>\n<p>Gai se\u00f1at gi kati\u00f1a. Guaha kulan suenu na para u uchan pat ti mauleg na mensahe mamamaila`. `An kumate ya sige lumauya gi rehas baranda pues mauleg ha`anihu.<\/p>\n<p>Hu tu\u00f1gu` na guaha rason na gaige ayu na guali`eg gi fihonhu. Kulan fiet na guatdiaghu ni numana`e`yu` mensahe mientras humahame.<\/p>\n<p>Mattu gi makalamya. `An mali\u00f1gon \u00f1aihon pues ume`eboka gi tro\u00f1kun patma siha. `An kulan chatguahu, pues siempre hafana`yu` ya sige kumate. Debi bai` deskansan \u00f1aihon. Lau fiet na gacho\u00f1g-hu, diariamente.<\/p>\n<p>I apuyuak ti sessu hu estotba gi lugat\u00f1a. Gigon guaha mattiempu gi sanhaya hu rikonose kau gagaige ha` gi saga\u00f1a. Gigon ha rikohe tararas\u00f1a ya mali\u00f1gu pues aregla sa` fotte ayu na pagyu i mamamaila`. Hu eyag este ginen un` amku` `nai un` biahe umadi\u00f1gan ham pot pagyu.<\/p>\n<p>\u2022\u2022\u2022<\/p>\n<p>I katen paluma todu klase lokue` guaha. I tropa ni mattu haf` na feria, duru man-esalau mientras marikononose ramas, hagun yan flores gi tro\u00f1ku.<\/p>\n<p>I man-amku` guaha `nai mahu\u00f1gog katen utag. Se\u00f1at na guaha mapotge` gi familia `sino para u guaha dimalas.<\/p>\n<p>I katen gayu `an chatagmag gi chagu` ai na nina` mahala\u00f1g. Lau guiya i suenu na ti apmam esta mage ma\u00f1ana.<\/p>\n<p>Mientras tantus, trabiha ti huhuhu\u00f1gog katen paluma \u00f1gai`an `nai para bai` mikopble. Ni unu malagu` umuriya gi gima` mame. Dios mihu!<\/p>\n<p>\u2022\u2022\u2022<\/p>\n<p>Este i dandan mauleg para maseha haye na patgon. Ayudu piot gi ma-adelantan abilidat kabesa. Lau un` biradan ginen Puntan Muchot, sige lahihu di\u00f1ga` kumanta animu gi finu` E\u00f1glis. Hu pula` haf` hasasa\u00f1gan: \u201cMu\u00f1ga lalalu`, asagua-yu`\u201d. Pot dandan na tihu kopbla lau siempre bai` birayu` ya baina` tulaika `sino mana`linipes i lahihu.<\/p>\n<p><strong>Planon Militat<\/strong><br \/>\nPlanon usun iya Tinian yan Pagan para eksisiun militat yumama attension tautau-ta siha guine gi alacha. I sentimientu kinentra yan fabot ginen todu atmos banda.<\/p>\n<p>Trabiha i presentasion pot inestudian hafa si\u00f1a man-inafekta yangin enfin maplanta ayu na planu deste tinanom, tasi, tanu` yan komunida.<\/p>\n<p>Chagu` i para uma-implementa haf` planon niha. Ha nesessita appruebasion dos patte ginen i Congresson iya America: Ha embrasa este planu yan moneda.<\/p>\n<p>Siempre u fattu gi eskaleran ginagau petmissu gi usun dos lugat para eksisiun militat. Tinaka` tiempu estake u fattu este na tiempu.<\/p>\n<p>\u2022\u2022\u2022<\/p>\n<p>Estaba un` amiguhu gi kantit iya Magpi lumululai. I otru gaige boti\u00f1a gi tadu\u00f1g kasse ha fagcha`e salu\u00f1gai atulai `sino guihan tadu\u00f1g. Ni unu hu estotba pot chagu` `nai man-gaige. Lau ti u mah\u00f1au bai` tagam gi puettu gi lemlem tautau pot patteghu guihan.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ta fafana` te`ug na problema pot appenas moneda gi kahan iya Marianas. Estague` mina` makat&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[5082,5083,818,5054],"class_list":["post-203370","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-america-ha","tag-fiet-na-gacho","tag-mali","tag-puntan-muchot"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/203370","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=203370"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/203370\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=203370"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=203370"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=203370"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}