{"id":208247,"date":"2015-08-18T06:06:05","date_gmt":"2015-08-17T20:06:05","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=208247"},"modified":"2015-08-18T06:06:05","modified_gmt":"2015-08-17T20:06:05","slug":"induktu-pot-chatdisision","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/induktu-pot-chatdisision\/","title":{"rendered":"Induktu pot Chatdisision"},"content":{"rendered":"<p>Tantu de maletke apas dibin CUC mas ke $30 miyon pesus, ha palopu` hit un` da\u00f1kulon pagyu ni tumomba kasi mit na haligen telefon.<\/p>\n<p>Yangin mohon prontu ta apasi i CUC siempre u famahan materiat kandet siha pot preparasion para `an ha gacha` hit seriosu na mattiempu. Lau mafa` huegu i asuntu.<\/p>\n<p>Ti hu tu\u00f1gu` kau taya` fondu pat makat mapatten tiau i dididi` na sepblante gi monedan para pa`gu na sakan.<\/p>\n<p>Dispues de fina` basula Saipan, ni unu gi hegsu` imperadot I Deni` fitme mamatinas disision haf` finenina para u fan mafalague gi bandan ayudu para i mas mansinapet tat kumu i manyinamag gima` niha. Manmama` i taguan!<\/p>\n<p>Taya` satton na areglu tampoku para ayu i rumipot siha guatu gi sagan fanatukan pagyu ni esta manhiniga` seriosu na chetnot. Estague` `nai anog fatsun manehante gi operasion gobietnu gi haf` na ayudu si\u00f1a maprebeniye sin ditension. Lastima i tinilanadan offresimientu ni mantai bali na biahe!<\/p>\n<p>He\u00f1iun Tegu\u00f1g: Gi `nos kuantos mansustansiau siha na asuntu sin estudiu manmanugo\u00f1g i mansabiun I Deni. Haf` na tinatiyen tropan guaka ni manimpirau pot finatton linau.<\/p>\n<p>I industrian casino ti ufacho`chu` gi ma-katkukula git nina` halom aduana (taxes). I presidenten iya China ha lachai umutot kinalamten mafanana`an \u201ctriad\u201d ni umareregla hinalom mas manriku para u fan hugando Macau ginen China.<\/p>\n<p>I masupone na miyon yan miyon pesus u inatisa ni casino giya America lau otru humuyu\u00f1g. Megai manmahuchom sa` lache katkulasion niha. I mas da\u00f1kulu na casino giya Bahamas (balin $3.2 biyon pesus) kara` antes de u fonhayan mahatsa. Kau ti in` tataitai este siha na sinisede? Hafa na estreyas lini`e` miyu gi la\u00f1get na homlu` este na industria?<\/p>\n<p>Tradision Natibu: Deste finagpu` gera manhanau hit para i moseria gi praibet yan lamayot patte, gobietnu. Ta soda` libianuta kumu hutnalerus ke makat na che`chu` gualu`. Adumididi`, ta apatta hit ginen tradision linala` gualu` yan peskan tasi.<\/p>\n<p>Maseha mali\u00f1gu i fangualua`an kumu modun tradision linala-ta, sige hit ha` tatte gi ayu na lugat `nai hagas manmananom i manguelo-ta siha pot mantension familia. Guaha umusune kumontinua mananom gi uttimon semana kontodu pinegsai. Gi todu pot todu, kada ratu ta bisita i lugat `nai ma-establese tradision-ta gi hechuran gualu` familia yan tasi pot peskan guihan.<\/p>\n<p>I sumustene i hagas fitme na modun linala-ta kumu natibu i espiritun guelu ni umuma anaku` tiempu i achon espiritun Chamorro gi halom todu mattiru yan mattiempu. Gaige ennau na espiritu giya hita. Kau ula`la` pat mafnas dispues gaige i asuntu gi dos patman kanai-ta. Da\u00f1kulu konfiansiaghu na ti u fali\u00f1gu diripente.<\/p>\n<p>Finu` i kuentos si\u00f1a un` lagnos i Chamorro ginen espiritu\u00f1a lau ti un` lagnos i espiritu ginen guiya. Ni kuantu na manloka` la\u00f1gat gi halom chubasku siempre u katma ya u na`lu tatte espiritun natibu. Hita para ta esgaihon famaguon-ta halom gi safu na puetton espiritun Chamorro.<\/p>\n<p>Denibette: Asolas, hu hatme fina` halom tanu` yan kanton tasi pot para bai` debetten \u00f1aihon hinasoghu. Tai atparehu i freskon ma\u00f1glu` gi papa` mayau na tro\u00f1kun mames. Mangaige gi ge`hilu` pajaru siha na sige ma\u00f1ganta. Suena dumeskansaghu.<\/p>\n<p>Gi kanton tasi hu apprubecha i ma`asin na ma\u00f1glu` ginen hiyu\u00f1g rubentason. Homlu` na eksisiu para i tatautau-ta. Gi Sadog Kabayu katma i hanom. `Nai homhum huli`e pution siha gi talu` gi halom sadog kontodu mina\u00f1gau pulan.<\/p>\n<p>I tro\u00f1kun gagu gi kantun tasi mamifila punta pot punta. Gi ge`halom i tro\u00f1kun atbot ma\u00f1ila` flores\u00f1a `an mes de Mayu gi todu i lugat. I hu fanana`an tro\u00f1kun linala` (niyog) manpalalapa hagun niha ha`ane yan pue\u00f1ge. I tautau mananimu gi kareran niha.<\/p>\n<p>Kulan hu offisiona este pot para bai` suhaye manseriosu siha na asuntun linahyan ni megai\u00f1a besis ni taletke. Dispues de hu libette-yu` `nai sige tatte para iya hame As Gonno`.<\/p>\n<p>Edukasion Famaguon-ta: Kasi bente a\u00f1os yan pa`gu `nai esta lamegai famaguonta manma-eduka kolehu mas libianu dina\u00f1a hunta pot para umafatinase fina` mapa futuron tano`ta.<\/p>\n<p>I inadi\u00f1gan mas gi hilu` usun rason yan kabales na estudiu gi ideu haf` propiu pot adelanton iya Marianas. Estague` na eskalera `nai mas mankapas tautau-ta gi pot areglon futtunan todu.<\/p>\n<p>Ni achog chalan, guaha pinegan se\u00f1at pot direksion kosake si\u00f1a un` tu\u00f1gu para manu hau. Estague` sustansia\u00f1a planun natibu. I areglu siha siempre mas guaha propiu tinilaika pot para u esgaihon i kinalamten mona. Areglu ni disbentaha umana` fa\u00f1uhua, i bintaha yan mauleg u fan magu`ot fitme.<\/p>\n<p>Ti si\u00f1a ta pesa pinetsigen adelantu sin planu. Kada masge` un` estudiaye. Yangin areglu problema siempre ta ta`lun umadelanta. Desde turista yan otru siha patte gi ekonomia debi u guaha planu ni para ta implementa satton pot para ta abiba homlu` na kinalamten. Mas megai appottunidat para i tautau-ta siha dimas de umadi\u00f1gu i tanu`.<\/p>\n<p>Malimitten Fanatan-ta: Manmafa\u00f1agu hit gi mandikiki` siha na perlas. Hu\u00f1gan, tinaho\u00f1g kampu para manda\u00f1kulu siha na fangualu`an yan adelantun otru siha industria. Hafa i puntoghu?<\/p>\n<p>I pagpag botkan gi papa` tasi sige ha` ha umenta minedo\u00f1g tano`ta siha kada biahe `nai ha guaife hulu` mas tanu`. Gi ge`hiyu\u00f1g, gaige da\u00f1kulun tasi yan todu klasen rekessa ni si\u00f1a ta fachuchu`e` para pisun ekonomian i tano`ta. Estague` `nai gaige dada\u00f1kulo\u00f1a haf` guinahata. Sige ha ma-umenta minedo\u00f1g tano`ta dispues sumen da\u00f1kulu tasita.<\/p>\n<p>Taimanu dina\u00f1kulo-mu mau`udai gi haf` hinassomu minido\u00f1g-mu. Ti si\u00f1a tamide este sa` naturat na abilidat manhassu yan manguife para adelanto-ta.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Machuchuda` hinegsa` i platuta na biahe. Dos sigedu na fotten pagyu. Haye maninkatga nu este ya hafa` taya`? Si Iku.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tantu de maletke apas dibin CUC mas ke $30 miyon pesus, ha palopu` hit un`&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[256,169,49,6568],"class_list":["post-208247","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-casino","tag-china","tag-cuc","tag-malimitten-fanatan-ta-manmafa"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/208247","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=208247"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/208247\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=208247"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=208247"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=208247"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}