{"id":208530,"date":"2015-08-20T06:00:22","date_gmt":"2015-08-19T20:00:22","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=208530"},"modified":"2015-08-20T06:00:22","modified_gmt":"2015-08-19T20:00:22","slug":"mapula-linache","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/mapula-linache\/","title":{"rendered":"Mapula` Linache"},"content":{"rendered":"<p>Hu tataitai un` lepblu pot tinige` manprofesionat siha na mantitige` ginen enteru Pasifiku pot mantuge` siha gi bandan kutturan isla. I intension para umakorihe misrepresentasion pinegan manginen hiyu\u00f1g deste antes de geran elmundu primet yan segundu.<\/p>\n<p>Ginagagau este mas inatu\u00f1gu` yan inakomprende gi halom mantitige ginen iya Pasifiku taimanu para machogue\u00f1a pot sentidu i asuntu. Enfin siempre u anog dispues haf` na disision guaha gi este na pinetsige.<\/p>\n<p>I para u saunau ma\u00f1gge` debi guaha fotmat (edukasion yan ekspiriensia) ma\u00f1gge gi katkuet li\u00f1guahe E\u00f1glis yan finu` tanu`. Presisu na un` tu\u00f1gu` pot tradision, relihion, kutturan yan estorian i tanu` yan tautau\u00f1a.<\/p>\n<p>I umatisa este na muebimientu ginen misrepresentasion kuttura tat kumu Hawaii ni malagnos gi fina` mubi, South Pacific. Kaprechon niha sin konsiderasion sentimientun natibu. I usun bonitan palao`an ni mediu kesnuda ni bumabaila hula kau dichu yan enteru representasion kutturan iya Hawaii?<\/p>\n<p>Kanaha` todu komunidan islan Pasifiku mahogse fuetsau ni tinige` ginen hiyu\u00f1g lamayot patte pot nesessidat militat. Tatnai marespeta i tautau tanu` gi este siha na mantuge` `sino mubi.<\/p>\n<p>Enfin sinsiyu na muebementu matutuhon para umafunas chatrepresentasion na materiat siha pot kutturan tautau islas Pasifiku.<\/p>\n<p><strong>Atadog Natibu:<\/strong> Este i ma\u00f1gge` pot kutturan yan asuntun isla ti ayu ha` mangai problema i manginen hiyu\u00f1g, kontodu ginen halom.<\/p>\n<p>I primet, tai kinemprende kabales haf` kuttura yan tradision tautau isla. Megai siempre misrepresentasion gi haf` matuge` dispues. Mumamta` este na misrepresentasion pot ti si\u00f1a matagam ni natibu sa` megai gi kuttura\u00f1a gaige gi fina` mafanana`an \u201cchant\u201d\u2014kulan estoria\u2014gi fina` kanta.<\/p>\n<p>I segundu, ti pot ginen isla hau kapas kualifikasionmu ma\u00f1gge` kontra haf` esta mantuge` sa` i mefe`na esta patte gi estoria. Debi u menhalom yan to`a fanatan-mu gi asuntu.<\/p>\n<p><strong>Fuetsau: <\/strong>Pot mas ke trenta mit diariu tumataitai este na patte gi gaseta primera pot finu` Chamorro. Kulan mangai chinatsaga gi tutuhon lau dispues manlagse`. I umatotga siha kadu` na tinige` finu` Chamorro mas ma-atisa lache na usun li\u00f1guahe. Rebosa yan un` bira hau dispues tatte kosake ti un` yinilulog rinisaken propiu na finu` Chamorro.<\/p>\n<p><strong>Matompu`:<\/strong> `Nai hututuhon ma\u00f1gge` finu` Chamorro gi 1972, ti libianu na finapos piot sa` ni lepblu taya` taimanu ma\u00f1gge` gi li\u00f1guahita. Lamegai `nai matompu`yu` lau ti hu sotta i asuntu estake kontentu-yu` gi haf` hu tuge` papa`. Debi ha` bai` birayu` tatte gi asuntu desde konbetsasion yan si biuhu, ma\u00f1ainahu yan mantuge` siha na lepblu `sino materiat. Este na sakrifisiu sumede-yu` guine na pahina.<\/p>\n<p>I profession-hu kumu journalist (eskribienten gaseta) umayuda-yu` gi separasion haf` dichu` yan ti dichu na asuntun linahyan. Ha sedeyu` lokue` pumesa sentimientun publiku piot i chatche`chu` manma-elihe. I tatatte, guaha manmenhalom yan guaha ha` lokue` manatotgante lau gueku! Sige mona hu resibe sumen nama`aggem na ina\u00f1goghun publiku.<\/p>\n<p>Ahe` ti atoridat-yu` gi finu` Chamorro. Lau nahu\u00f1g finaposhu achog pot ma\u00f1gge` lepblu pot estoriata kumu natibu. Siempre un` dia bai chogue este gi finu` Chamorro para rekueddoghu gi famaguon Marianas. Hafa na para i famaguon? Siha i futuron iya Marianas!<\/p>\n<p><strong>Edukasion:<\/strong> Para mona, da\u00f1kulu ina\u00f1gohoghu gi manma-eduka na famaguon-ta na u fan ma\u00f1gge` lokue` pot asunto-ta siha guine. Estague` `nai siempre tali`e` na`banidosu na inadi\u00f1gan ginen i mas manmenhalom na famaguonta. Siha siempre guaddian sagua` konsensian publiku gi kare mona. Esta guaha siha huli`e` manlistu para este na offisiu.<\/p>\n<p>\u2022\u2022\u2022<\/p>\n<p>Hu eku\u00f1gog dos patgon-hu dumibati pot un` asuntu. Acha fitme gi posision niha. I unu un` ratu ha dispo\u00f1ga i puntun chelu\u00f1a gi haf` dichu asuntu. I otru konfotme lau ileg\u00f1a debi uma`atan i tautau na patte gi asuntu. Acha dinanche atgumenton niha. Ni unu hu fama punto\u00f1a. Hana` banidosuyu` fuetsan edukasion niha, kalagtos yan listu gi edukau na eskaleran inadi\u00f1gan.<\/p>\n<p>\u2022\u2022\u2022<\/p>\n<p>I primera rason na debi ta choneg edukasion famaguon-ta sa` ginen ennau na eskalera `nai mas libianu manmehalom siha na hinassu pot areglun futtunan i manatatte. Gi hilu` tomtum yan hinimidde mas man-adanche todu pinetsige gi ma-esgaihon riku na ekonomian isla `nai bula mas appottunidat para i natibu. Sin este pues kada ratu hit ta repite hagas manfatsu siha na disareglu! I famaguon-ta para u pinadese diskuiduta siha.<\/p>\n<p>\u2022\u2022\u2022<\/p>\n<p>Ho\u00f1ge-yu` na gaige futtuna-ta gi manmauleg siha na areglu desde edukasion, ekonomia, hinemlu` yan kinalamten sosiat. `Nai abundansia appottunidat mas libianu kinalamten familia guine siha na perlas. Sin appottunidat megai para u dini\u00f1gu i tanu`. Esta mas ke tres mit manhanau. Dudayu` kau este ta guiguife i hita mismu dumisplanta tautau-ta.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hu tataitai un` lepblu pot tinige` manprofesionat siha na mantitige` ginen enteru Pasifiku pot mantuge`&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[6612,6613,6614,6615],"class_list":["post-208530","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-atadog-natibu-este","tag-edukasion-para","tag-fuetsau-pot","tag-matompu-nai"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/208530","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=208530"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/208530\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=208530"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=208530"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=208530"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}