{"id":213768,"date":"2015-11-05T06:00:12","date_gmt":"2015-11-04T20:00:12","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=213768"},"modified":"2015-11-05T06:00:12","modified_gmt":"2015-11-04T20:00:12","slug":"hinalom-eskases","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/hinalom-eskases\/","title":{"rendered":"Hinalom Eskases"},"content":{"rendered":"<p>Sige i administrasion ha e\u00f1gulu` usun fondun` salape` natibu ginen atkilon tanu` niha. I puntu gi este na diniseha i haye para u gaige gi inadi\u00f1gan prinipone enkuenta de interes natibu? Hahassu ha` na makat ta a\u00f1goghu disposision ga`ga` politika!<\/p>\n<p>I disposision fondun natibu, manu `nai para umagasta yan kau magahet na si\u00f1a inalibia i te`ug na pinadese familia gi katkuet so\u00f1gso\u00f1g? Si\u00f1a ha hu\u00f1gog ginen mansabiun i hegsu` I Deni haf` na planu guaha pot este na dinisehan niha?<\/p>\n<p>I para uma-e\u00f1gulu` usun este na fondu kumonitma klaru na kara` i kahan iya Marianas ya lada\u00f1kulu na sapet tafafana` gi este na karera. Pot fabor get adahe todu gaston miyu piot entalu` pa`gu yan dos a\u00f1os na tiempu.<\/p>\n<p>Dudayu` kau u geftau i federat manayuda fondu. Hombre iya Puerto Rico yan dibin $73 biyon pesus na dibi ha suhon gi un` banda. Guaha food stamps lau taya fondu para otru manpresisu siha na nesessidat. Guaha mohon salape` para edukasion, hinemlu` yan areglon pas gi komunida?<\/p>\n<p>Hu\u00f1gan, hagas mes\u00f1gon i natibu gi halom mattiru deste antes. Lau este na karera mas makat para megai na familia guine punta pot punta.  Ta`lu, gef adahe gaston miyu gi este na karera sa` sumen makat ma\u00f1oda` otru modun fi\u00f1kas.<\/p>\n<p><strong>Sunidon chagchag:<\/strong> I finapos sotfa suabe yan sumen na`mahala\u00f1g. Esta ume`ensinahyao-yu` pot tutuhu` \u00f1aihon lago`hu. Bonitu na sunidu piot gi lemlem tautau.<\/p>\n<p>Antes de bai` deskansa hu atotga ta`lu dumandan pot para una` pasifiku si\u00f1ienteghu. Dispues de mali\u00f1gu maigo`hu `nai ha kone`yu` halom gi hatdin tra\u00f1kilida estake mattu chagchag oga`an. Ti u lache finatton chatagmag sa` taftaf ma\u00f1ganta i paluma siha gi tro\u00f1ku.<\/p>\n<p><strong>Milag hanom:<\/strong>  Sinparat ayu na milag hanom i tumutunog gi entalu` achu` deste hegsu Tagpochau papa` esta iya Santa Lourdes, As Teo. Fresku yan mames na hanom. I seblanten milag humanau papa` esta`i fondun tasi gi santatte na banda.<\/p>\n<p>I silensiu na milag hanom ni inakompa\u00f1ia podu\u00f1g uchan guaha `nai na`mahala\u00f1g finato\u00f1a. Piot ya hilu` sin `nai pa\u00f1gpa\u00f1g. Libianu ha esgaihon halom pas gi si\u00f1iente-ta. Mas hana` katma yan tra\u00f1kilu fanlie`ta. Gi halom este sen ti ma-aminasa pinasensiamu sa` pasifiku si\u00f1ientemu.<\/p>\n<p>Ti ho\u00f1giyun i miyon pot miyon na kantidan salape` magagasta gi sakan ni manriku pot para una` guaha burukan uchan yan milag hanom gi apusientun niha para `an oran deskansu. Ayu na sunidu umesgaihon hinanau pue\u00f1ge estake mali\u00f1gu maigo` niha.<\/p>\n<p>Ayu buente na sessu hit manmagap `an mattu tiempun chata`an piot ya kulan silensiu i halom kusina ya dinanche lokue` i asun i feggun. Likidu magahet pa\u00f1gpa\u00f1g hanom yan hihot na parientes gi manrikohen mugu`.<\/p>\n<p>I otru lugat `nai huli`e` sinparat milag hanom gaige gi ge`papa` na sitiun tautau siha gi mismu lugat As Teo. Malagu ayu na hanom papa` esta`i tasi. Gaige hilo`\u00f1a tupu` publiku. Hu bisita ayu na lugat yan defuntu tatahu pot para bai`n li`e` propiadat familia\u00f1a. Gai distansia i tasi gi sanhaya. I hoyu gai tinado\u00f1g buente pot deste tiempu ni guinadog ni milag hanom.<\/p>\n<p>I uttimu `nai gaige milag hanom ginen korason tautau-ta siha `nai mattu oran ayudu gi mandimalas yan na`mase` na ma\u00f1eluta. Ni unu esta pa`gu huli`li`e` sumeha manna`e maseha uttimu gi nina` si\u00f1a\u00f1a fina` ayudu. Siempre sumaunau gi halom mattirun ayudu!<\/p>\n<p><strong>Ekspression Libetta:<\/strong> Sige famaguon manadulalag halom yan huyu\u00f1g ginen i tasi yan magof na chaleg yan esalau. Diberas na ma\u00f1ge` dina\u00f1a i puru ha` chaleg. Piot i libre na ekspressiu ginen famaguon ni duru manhugando. Taya` chathinasson kau guaha sena lamo`na pat sentadan agupa` na ha`ane. Duru manhugando.<\/p>\n<p>Gi halom buruka, silensiu mafattu gi hinasoghu haf` mohon futtunan i famaguon `an sige mona. Kuantu para una` fonhayan eskuelan niha. Kuantu para u inatende kolehu. Kau fitme sisteman edukasion gi preparasion niha fumana` kompetensian ginen todu nasion? Sige kumilulog hinasoghu. Lau hu\u00f1gan sumen namagof i inosiente na chaleg famaguon-ta.<\/p>\n<p>Kulan ha yama attensionhu nai mattu ayu na kuestion: kau u gagaige ha` ayu na kanton tasi 50 a\u00f1os yan pa`gu para i famaguon niha lokue`? Pat u guaha mohon mas fitme na areglu gi proteksion propiadat natibu? Puede todu felis! Magahet na paire minagof patgon gi halom libre na ekspressiu.<\/p>\n<p><strong>Destrosiu:<\/strong> Katkuet lugat Saipan chinalapon papet ni dos pagyu ni fumatoigue hit guine gi alacha. Guaha esta pa`gu mantai kandet mientras megai lokue` animu umaregla tatte ha`anen niha. Lau todu un` atan gi maseha manu na so\u00f1gso\u00f1g un` li`e` kabales na destrosiun ma\u00f1glu`.<\/p>\n<p>Inatisa mas probleman destrosiu gi appenas metgot na sensian kabisiyu pot para u mueba ensegidas manu finenina siha debi u fan mafalague. Uttimo\u00f1a, kada unu gi se\u00f1gso\u00f1g umatotga-gue` tumutuhon areglu esta kase dos, tres dias dispues `nai mafattu anunsiu ginen i hegsu`. Dios mihu na mattiru hombre ke sumen makat na biahe.<\/p>\n<p>Mientras adumididi` sige ta hoka tatte machalaponta, sige lokue` ta petsige hinanauta sin ayudun federat `sino gobietnon iya Marianas. Sumen nafatigau i taya` fitme na areglo siha gi ayudu ni ileg niniha guaha guine para i numesessita.<\/p>\n<p><strong>Finatai:<\/strong> Sige ham yan Magoo umachatge `nai monhayan i serimo\u00f1as simienteyu` giya Susupe. Era uma-`afaisen ham haf` malago` mame `an un` dia bai`n madispone. Ileg\u00f1a na kontentugue` mabalutan gi un` sabanas apaka` ya umahafot. I kulot apaka` ha signififika gasgas yan hu\u00f1gan listugue` umembrasa ginasgas antes de u sige hulu` gi la\u00f1get.<\/p>\n<p>Ha faisenyu` haf` gaige hinasoghu. Ileghu na malago`yu` maso\u00f1ge tatautau hu dispues `nai bai` ma-enteru. Ha petsige haf` na para bai` masonge. Ileghu, mauleg baina` seguru na mataiyu` antes de in hafotyu`. Tatnai sisida para in` limos hit dibatde gi halom odda`. Dios mihu Magoo!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sige i administrasion ha e\u00f1gulu` usun fondun` salape` natibu ginen atkilon tanu` niha. I puntu&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[7955,7956,818,7957],"class_list":["post-213768","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-destrosiu-katkuet","tag-finatai-sige","tag-mali","tag-santa-lourdes"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/213768","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=213768"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/213768\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=213768"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=213768"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=213768"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}