{"id":218979,"date":"2016-01-20T06:06:07","date_gmt":"2016-01-19T20:06:07","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=218979"},"modified":"2016-01-20T06:06:07","modified_gmt":"2016-01-19T20:06:07","slug":"geneftau-sensian-karidat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/geneftau-sensian-karidat\/","title":{"rendered":"Geneftau Sensian Karidat"},"content":{"rendered":"<p>Gi maseha haf` na mattiru `sino chinatsaga i tradision relihion-ta fitme na pogse` karidat ni sumustene natibu deste antigu na tiempu. Huli`e gineftau tautau-ta ni muna` ma`aggem-yu` gi halom rimulinon chinatsaga. Onrau na sahyan kuttura-ta ni mibendision katma yan tra\u00f1kilida.<\/p>\n<p>Patte gi kustumbre-ta i assistimienton gi dos saina piot `nai man-mala\u00f1gu. Mauleg para i matriatkan yan patriatkan familia kontodu i famaguon ni sumakrifisia siha pot ma\u00f1ainan niha. <\/p>\n<p>Hu mente este pot huli`e sanlagu pinadesen dos amko` ni mapega gi fina` guma` `sino fasilidat `nai haf` tetehnan gi guinahan niha ma-usa para apas. Ayu `nai manmafattu famaguon niha dispues de madispone sainan niha. Da\u00f1kulu i difirensia gi entalu` dos kuttura.<\/p>\n<p>Huli`e lokue` finatai un` biha ni umahnanau ti umasagua. Gi `nai umagoninias ayu ha` ileleg\u00f1a ni umatiende-gue`, \u201cSi Yuus Maase`!\u201d Ha repite este na fino`\u00f1a estake machum mata\u00f1a. Mit grasias para i parentela siha ni umasiste ayu na amko` estake mapega gi saga\u00f1a.<\/p>\n<p>Mit grasias para todu i umekstende kanai niha ayudu para i man-mala\u00f1gu, man-chatsaga yan te`ug na mattirun pinepble yan otru siha assistimientu. Megai para un` rikohe na regalu fuera de satisfichu na si\u00f1iente pot gineftau korason-mu.<\/p>\n<p><strong>Risakin Destrosiu<\/strong><\/p>\n<p>Guaha masusesede ni malolofan gi papa` guie\u00f1g-ta diariu. Kulan manmama` i taguan hit `nai to sotta papa-ta no siakassu. I mamamaila` parehu yan loglug guafen botkan ni siempre un` dia seguru na ha destrosia hit.<\/p>\n<p>Yangin in` eku\u00f1gog i mafanana`an ni man-amko` \u201cchechop linala`\u201d siempre in` li`e na diariu sige mas uma`ga\u00f1g i burukan achu` guafe tadu\u00f1g gi papa` tanu`. Yangin un` dia u pagpag ennau na botkan tat ti u destrosia guine.<\/p>\n<p>I guafe ni husasa\u00f1gan ti ayu i ma\u00f1i\u00f1ila`. Gaige este gi hechuran disposision un` grupon bisnis guine ginen hiyu\u00f1g ni adumididi` sige ha choneg planu\u00f1a para tafan mafa` esklabu gi karera mona. Para u emplea kasi 2,000 na tautau-ta. Naho\u00f1g na numeru para u dikta kinalamten sisteman gobietnu guine.<\/p>\n<p>Lache este na intension. Gi papa` sisteman demokrasia gaige fuetsan disposision linahyan gi tautau. Hita `nai gaige ennau na direchu. Ahe` ti para tasede ginen hiyu\u00f1g na kometsiante mandispone guine `nai para manman-osge ha` nina` si\u00f1ata kulan galagun chalan.<\/p>\n<p><strong>Sensian Menhalom<\/strong><\/p>\n<p>I sensian minenhalom sumede hit pumula` ensegidas haf` na ma\u00f1an tautau gaige gi menata. Ti mapot na dibina sa` kinihaye ni ma\u00f1a\u00f1a sin ditension. Libianu tali`e` kau pitbetsu, presonidu, fagahot, saguat, tramposu, amtau, kabilosu, makatrefi, kabron, su`anu, luhuriosu, tarugu, malagradesidu, tattamudu, dotmiladu, tomtum, mahatot, manatma, pat chapuseru.<\/p>\n<p>Hu saulag tupag este na midision gi dinagau `nos kuantos kuestion. Gigon ha aka` i katnada hu hala halom esta i lagua`hu. Ayu `nai hu abirigua gi malago`hu.<\/p>\n<p>Mina` hu mente este na asuntu pot umasoda`yu` yan un` hobensitu ni motmut respetu, tomtum, yan su`anu inepe\u00f1a gi kuestion-hu siha. Hana` ma`aggem si\u00f1ienteg-hu pot hasan huli`e sumen respetau na patgon na tiempu. Ti todu kinalamte\u00f1a ha espepehos haf` kinalamten halom gima niha. Mahayu fitme deste bittun respetu yan tradision tanu`.<\/p>\n<p>Ni un` patgon mafa\u00f1agu yan paketin kinemprende haf` che`chu` tautau. Debi u fan mafanague ni ma\u00f1ainan niha. Este na patte `nai humalom i dos saina sin ditension kumu siha primet maestron famaguon niha gi halom guma`. <\/p>\n<p>Deste li\u00f1guahe yan kuttura siha man-responsapble gi todu finana`gue. Yangin ti un` petsige fehman este na responsapblidat pues un` sede famaguon man-lachog kulan dineku` sakaten kabayu gi katkuet lugat. <\/p>\n<p>I halom guma` yan hafa un` impatta mauleg gi patgon `nai gaige hatdin familia-mu. Ni haye na menhalom siempre ensegidas hali`e haf` pinayon patgon-mu dispues de ha di\u00f1gu i pettan sanmena. Na`e animu pot futtunan niha.<\/p>\n<p><strong>Linala` Un` Biyinariu<\/strong><\/p>\n<p>Mafaisen untat George Koch, un` biyinariu ginen New York, haf` na felis todu bisnis familia\u00f1a ni tinituhon tata\u00f1a. Ti mapot na ineppe hasa\u00f1gane i gaseteru: \u201cChogue nina` si\u00f1amu gi haf` `nai mas mauleg hau na offisiu\u201d. <\/p>\n<p>Ha esplika na i sensian integredat prumohibegue` che`chu` chapuseru pot ambeteria. I hinimidde umestablese na ti todu ha tu\u00f1gu`. Poresu na man-empleha ni tumu\u00f1gu haf` mas `nai si\u00f1a ma-adelanta produktu siha para todus gi enteru metkau gi tanu`. Gi idat 75 a\u00f1os ni unabes `nai mattu hinasso\u00f1a dumeskansa. \u201cMientras mas mamatinas-yu` salape` mas megai na ayudu para i mas man-namase` siha gi todo patte gi tanu`.\u201d<\/p>\n<p>Da\u00f1kkulu na leksion gi modun ma\u00f1a\u00f1a pot finatinas fi\u00f1kas `nos pot para guiya lau para i man-namase` siha entalu` iya Africa yan otru patte siha gi enteru i tanu`. I felis na finapos\u00f1a gaige ha` giya guiya fitme na sensian integredat, hinimidde yan yine`ase` gi ti muna` si\u00f1a giya siha namaisa. Para i kantidan salape`\u00f1a libianu masetbe gi katkuet manera. Lau humuyu\u00f1g macho`chu` diariu pot alibiun ha`anen mas man-namase`. Geftau na sensian kilisyanu.<\/p>\n<p><strong>Tinituhon Popble<\/strong><\/p>\n<p>Un` lemlem tautau hu konsidedera finatton un` familia ni dumi\u00f1gu chagu` tanu` niha pot inaligau mas mauleg na appottunidat para famaguon niha.<\/p>\n<p>Kumu ginen este yan man-apapase-yu` aduana (tax) libianu bai` buruka na debi u bira siha tatte gi tanu` niha. Dos yu` chumoma`:<\/p>\n<p>\t\u2022I konsensiag-hu sa` hu komprende finu` i Saina para tana` fan geftau hit gi man-namase`.<\/p>\n<p>\t\u2022Ginen un` popblen guma`yu` lokue` `nai duma\u00f1kulu.<\/p>\n<p>Ensegidas huli`e finapos-hu gi fina` espehos. Megai `nai in` fagcha`e ni mona ni tatte. Ha rikohe ham si nanan mame gi fina` tinayuyot ` lisayu kada pue\u00f1ge. Dispues `nai umanog fina` ayudu siha ginen ma\u00f1elu\u00f1a.<\/p>\n<p>Ayu na finapos mame fuetsau man-eyag ham man-macho`chu` `nai in` agradese balin i dididi` na moneda ni in` presenta gi ma\u00f1ainan mame. Hana` fan unestu yan humidde ma\u00f1an todus gi makat na mattiru siha. Dimas de bai fan gasta otguyu gi ayu na familia mas pas si\u00f1ienteg-hu gi fehman na tinayuyot ya u soda` lokue` ginefsagan niha para mona.<\/p>\n<p>Na fan geftau hamyu gi prohimu ni numesessita ayudu-mu. Si Iku.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gi maseha haf` na mattiru `sino chinatsaga i tradision relihion-ta fitme na pogse` karidat ni&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[307,9223,9224,3443],"class_list":["post-218979","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-africa","tag-george-koch","tag-linala-un-biyinariu","tag-si-iku"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/218979","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=218979"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/218979\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=218979"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=218979"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=218979"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}