{"id":219408,"date":"2016-01-26T04:00:00","date_gmt":"2016-01-25T18:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=219408"},"modified":"2016-01-26T04:00:00","modified_gmt":"2016-01-25T18:00:00","slug":"triste-na-sentimentu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/triste-na-sentimentu\/","title":{"rendered":"Triste Na Sentimentu"},"content":{"rendered":"<p>Ha gacha`yu` triste gi halom rimulinon umatotpe na sentimentu gi mabenden manadan tanu`natibu gi hilu` disision ni siha i man-due\u00f1u solu si\u00f1a dumispone.<\/p>\n<p>Kumeke ileghu sumuha gi kanai niha ayu na tanu` petmanente `nai gi mismu tiempu hukomprende na siha tumu\u00f1gu` haf` gaige gi tatten pettan gima` niha.<\/p>\n<p>Matai direchon niha muna` ma-atkila ta`lu mismu tanu` dispues de 55 a\u00f1os sa` petmanentemabende propiadat niha.Magahet na makat tali`e` haf` mamamaila` lau este na disision tutuhon dinisplantan natibuguine siha na islas. U hokog dispues i salape`, mali\u00f1gu propiadat niha ya siempre u fan man-atkila\u00a0\u00a0 lugat\u00a0\u00a0 fanlihe\u00f1g\u00a0\u00a0 familia\u00a0\u00a0 gi\u00a0\u00a0 propiadat\u00a0\u00a0 otru\u00a0\u00a0 tautau.\u00a0\u00a0 Estague`\u00a0\u00a0 masusede\u00a0\u00a0 giya\u00a0\u00a0 Guam. Masusesede pa`gu guine.<\/p>\n<p>Ha danche i mamahan na kompania apusientun mangai tanu` sa` talulu` gi didog yan te`ugna tiempun chinatsaga. Ti si\u00f1a ta entalu`e i mangai tanu` sa` propiadat niha. I mamamaila`yu`umestototba `nai kontodu kuttura-ta mafahan ni manfuetsudu na bisnis ginen hiyu\u00f1g. Guahamohon kampu para ta adahe este na kinalamten?<\/p>\n<p><strong>Asuntun Tautau-ta<\/strong><br \/>\nHu konbetsiasune un` lahihu nietu gi finu` Chamorro. Chumaleg ya ileg\u00f1a na ti ha komprendehaf` hu sasa\u00f1gan. Hu pasensiaye pot magahet na mas lagse` gi finu` E\u00f1glis.<\/p>\n<p>Esta i lahihu kuatru gradu ya puru entut na finu` Chamorro. Namase` `an para u da\u00f1kulu sinfitme na hila` nana\u00f1a. I primet finana`gue debi ginen halom guma`.<\/p>\n<p>I\u00a0\u00a0 maestra\u00a0\u00a0 siha\u00a0\u00a0 gi\u00a0\u00a0 eskuela\u00a0\u00a0 makomple\u00a0\u00a0 che`chu`\u00a0\u00a0 niha.\u00a0\u00a0 Mantai\u00a0\u00a0 obligasion\u00a0\u00a0 umasegura\u00a0\u00a0 namatu\u00f1gu` ni famaguon li\u00f1guahen niha. Este na obligasion gaige primera yan enteramente gi dossainan guma`.<br \/>\nLastima sineyu` ma-abiban kuttura. I li\u00f1guahita uttimu sahyan natibu lau tayute` gi un` banda.I asuntu\u00a0 parehu yan un` guihan:\u00a0 gai ilu,\u00a0 tatautau\u00a0 yan dadalag. Gigon\u00a0 fatta un` patte\u00a0 puesmatulaika hechuran ennau na guihan.<\/p>\n<p>I para ta sustene kuttura-ta gaige ennau gi dos patman kanai-ta. Guiya i fitme na pisu giineyag che`chu echu tautau. Gi todu karera-ta i kuttura kulan un` saina gi famaguon ni pumulansatton diaru\u00a0 gi kriniansan\u00a0 kustumbren tanu`.\u00a0 Gi\u00a0 uttimun ha`ane\u00a0 ha sede\u00a0 hit\u00a0 rumikohe tattehinasso-ta ya hana katma todu estotbo-ta. Ma`ug na pisu gi linala` natibu.<\/p>\n<p><strong>Pot Chaleg<\/strong><br \/>\nPuru\u00a0\u00a0 finu`\u00a0\u00a0 E\u00f1glis\u00a0\u00a0 i\u00a0\u00a0 famaguon\u00a0\u00a0 diariu.\u00a0\u00a0 De\u00a0\u00a0 hemunos\u00a0\u00a0 kau\u00a0\u00a0 ha\u00a0\u00a0 tu\u00f1gu`\u00a0\u00a0 i\u00a0\u00a0 bihan\u00a0\u00a0 niha\u00a0\u00a0 haf`masasa\u00f1gan. Un` talo`ane man-estaba i famaguon man-a`tane` gi kattan guma`. Umesalau hulu`i biha, \u201cJun, Rodney, Maria, don\u2019t play in the katan guma` in da kareta come and chiniget youhekua` ti`u tu\u00f1gu`\u201d. Dios mihu!<\/p>\n<p>Tres\u00a0\u00a0 lalahen\u00a0\u00a0 Chamorro\u00a0\u00a0 marompe\u00a0\u00a0 sagan\u00a0\u00a0 biyat\u00a0\u00a0 para\u00a0\u00a0 u\u00a0\u00a0 fan\u00a0\u00a0 hugandu.\u00a0\u00a0 Sessu\u00a0\u00a0 i\u00a0\u00a0 sindalunAmerikanu guihe na fina` lugat maneska. Ileg\u00f1a i unu na `an guaha mamaisen kuestion po`lu yaguiya u oppe. Mafaisen finenina i dos \u201cDo you wanna fight?\u201d Ti ma-oppe. Mafaisen i paire. Gigonileg\u00f1a \u201cYes\u201d matrukus ya mana` tisu. `Nai man-mata gi sigiente oga`an kontodu anti\u00f1a puti.A`saina!<\/p>\n<p>Gi kotte, mafaisen i testigu haf` na kulot chinina ha u`usa i defendante, asut pat betde. Man-atan hulu` ya ileg\u00f1a, \u201cHu\u00f1gan\u201d. Marepite i kuestion lau i inipe\u00f1a parehu, \u201chu\u00f1gan\u201d. Madispensa.Probleman ti ume`eku\u00f1gog. Muteru i defendante manlache siha na ineppe. Madispacha ni juesdispues. Dios tiampare!<\/p>\n<p>Sige priman biahu ha ketu\u00f1gu` usun flecha. Inapagat na u po`lu tatte gi estanten kusina.<br \/>\nUttimo\u00f1a ha pega i di\u00f1ga` kontra i guie\u00f1g\u00f1a, ha hala i kueru ya ha sotta, pagamientu! Deste ayu bule\u00f1gu` guie\u00f1g\u00f1a. Chechu` imbelikeria!<\/p>\n<p>Kada selebrasion Martin Luther King Jr. ha-aga\u00f1 g-yu` un` primuhu na ferian para man-atilu\u00f1g lasas niha. Sessu hana` pagamientu-yu` pot kulot-hu. `Nai mattu un` biahe huli`e dikiki na fina a`apaka` gi tatten kanai\u00f1a. Era, sine\u00f1ggen sirasimi` `nai man-aflilitu un` talo`ane. Hu apunta na ayu ha` giya guiya a`paka` ya tinahu\u00f1g para u fa`gue` pelun. Diberas na grasia!<\/p>\n<p>Dispues de gera, manachage natibu mantikiya yan lechen potbus. Todu dia i kemun ha` `nai<br \/>\nmanmasosoda`. Todu man-da`us! Finababa i tilipas dalalai. Dios mihu bida\u00f1a i Amerikanu! <\/p>\n<p>Umasudayu` yan un` kandidatu hinalulula para u falag Kagman \u201csa` para bai gobietnu\u201d. Ke<br \/>\npues para hafa malag tatte `an esta hau gobietnu. Lache pinedu\u00f1g fino`\u00f1a. Dios mihu tras sa`kandidatun para gobietnu?  <\/p>\n<p>Ileg\u00f1a i otru imbusteru na guaha siha na asuntu `nai si\u00f1ague` man-ayuda para sanlichan na patte giya Saipan. Hu faisen unu. Ileg\u00f1a na lamegai. Lapekaras, pal, unu ha` finaisesenhu ya ni este ti un` oppe-yu`. Po`lu esta`i biradan i batko.<\/p>\n<p>Hu soda` un` amiguhu gi hospitat sumen mala\u00f1gu. Ha atotga umadi\u00f1gane-yu`, \u201cEsta Iku puru<br \/>\nhit ha` chetnot rusketi\u201d. Kulan mampos paska todu kinalamten na gigon lache tinigua` atdau man-adulalag hit guatu gi hospitat. Ai, tat ti u falofan gi este na estau. <\/p>\n<p>Humanau   un`   palao`an   ha   konsutta   i   hagas   asaguan   i   asagua\u00f1a.   Ha   suspepecha   na pumalalao`an i paire. Ileg\u00f1a i mefe`na na mauleg u fana` ya u faisen prontu. Sige kumate isegundu `nai ha sa\u00f1gan, \u201cTi hu ho\u00f1gge na u yute`yu` pot otru palao`an\u201d. Ineppe ni primet, \u201cNa tiha yute`yu` pot hagu?\u201d Magpu` i konsuttasion ayudu! <\/p>\n<p>Umasagua   i   amiguhu yan un`  dibotan   palao`an.   `Nai   mattu   ginen ha bisita si  gayega umo`mag, sumena ya sumiha i dos umega` TV. Mientras tantos, sige palao`an manayuyot. Ayu ha hu\u00f1gog i paire, \u201cMu\u00f1ga makone` asagua-hu soluke ha fababa-yu`\u201d. Pina\u00f1gun i balaku ya sige impirau sa` taya` hun ha balistrerekes. Pindehu!<\/p>\n<p>Makotte un` tautau pot mamatek gi fina` estrakada. Kahulu` i jues ya ha atan papa` potput taku\u00f1g sapatos i ma-akusa man-a\u00f1a. Ha ye\u00f1gyo\u00f1g ilu\u00f1a i jues ya ileg\u00f1a, \u201cDios tiampare na potput taku\u00f1g kontra ilun i prohimu\u201d. A`saina! <\/p>\n<p>Ileg\u00f1a si Du\u00f1g Malas, \u201cIku, `an  malagu hau maisa pues sige para  i  la\u00f1get.  Pa`gu `an<br \/>\nkompania malago`mu hanau papa` giya sasalaguan sa` gaige si Lusifet guihe yan manadan<br \/>\nga`ga` politika ni fumababa tautau niha\u201d. Dios tiampare! <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ha gacha`yu` triste gi halom rimulinon umatotpe na sentimentu gi mabenden manadan tanu`natibu gi hilu`&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[51,818,9140,499],"class_list":["post-219408","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-guam","tag-mali","tag-pot-chaleg","tag-usa-2"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/219408","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=219408"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/219408\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=219408"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=219408"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=219408"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}