{"id":2196,"date":"2012-02-06T01:53:56","date_gmt":"2012-02-06T01:53:56","guid":{"rendered":"http:\/\/newspaper.ctsi-logistics.com\/?p=2196"},"modified":"2012-02-06T01:53:56","modified_gmt":"2012-02-06T01:53:56","slug":"finatton-tiempon-hailas","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/finatton-tiempon-hailas\/","title":{"rendered":"Finatton Tiempon Ha&#8217;ilas"},"content":{"rendered":"<div>By John S. DelRosario Jr.<br \/>\nContributing Author<\/div>\n<p>\u2019Nai bula keble-ta, kulan hit apacha\u2019 ni sige lumiliku\u2019 bumoka katket lugat. Sige ha chatge i edut ni kana\u2019 pumupunu\u2019gue\u2019 man-lofan mantension para i fanlihe\u00f1g\u00f1a. Sige talu gumupu, bumoka, gumimen kulan mohon taya\u2019 agupa\u2019.<\/p>\n<p>Mattu tiempon mane\u00f1ghe\u00f1g ya tinampe todu i plaset cha\u2019guan ni ais (snow). Matai \u00f1ala\u00f1g i apacha sa\u2019 ti muna\u2019 sah\u00f1ge gi tiempon abundansia. Gaige i edut na kada \u00f1ala\u00f1g chumochu ni hagas rinikohi\u00f1a siha mantension. Kulan taiguhe i apacha\u2019 finaposta.<\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p>Gigigu finatton ha\u2019ilas yan tiempun maipe. Hasan uchan para hanom magimen \u2019sino tinanum. Mas menos i hanom gi tipu\u2019 siha. Dumispasiu mas i fuetsan grifu hombre ke unu para u mahahatsa talu i apas.<\/p>\n<p>Yangin apmam ha sagaye hit este na tiempun maipe, pues megai na tinanom u fan nina\u2019 tostus kontodu cha\u2019guan siha gi kanton chalan yan sabana. U saunau tostus lokue\u2019 i betde na papet gi halom pottanmoneda-ta. De dios mihu!<\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p>I didog na dibision gi entalu\u2019 covenant yan republican un\u2019 asuntu na makat ma-esgaihon gi halom inkabukau yan chubasko na tasi. Todu i dos kapitan achacha abaramtau pokat niha kumu timuneru gi halom pagyu, makeke suhaye un\u2019 da\u00f1kulun paderon gi sanmena. Taya\u2019 kampu para satbasion ya u dimalas parehu gigon ha sufa\u2019 paderon binibun publiku gi sanmena.<\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p>Listu iya Israet para u ataka iya Iran gi ti apmam na tiempu pot para u yamag fasilidat mamatinas man-da\u00f1osu siha na bala ni si\u00f1a dumanche iya Amerika. Yangin u masusede este, pues mas lokue\u2019 gumuaguan i presiun la\u00f1a gi enteru elmundu.<\/p>\n<p>Kontodu hita guine siempre ta padese mas guaguan na apas hanom yan kandet. Ti namatman yangin i munanae\u2019 hit la\u00f1a ensegidas ha hatsa presiu\u00f1a pot i kulan asegurau i manana\u00f1ga na gera. Los uttimos, mas menos na la\u00f1a u guaha gi metkao enteru elmundo.<\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p>Mampos te\u2019ug pinadesen megai gi tautau-ta na esta ti manmalagu\u2019 man-manguife. Hombre amiguhu lau figu\u2019 as Buddy Magoo. Ileg\u00f1a, Esta puru ha\u2019 pinadesen pisadiya deste ke maribaha ora\u00f1a gi che\u2019chu\u2019. Ni para fahan lateria (setbessa) hokog!<\/p>\n<p>Ileg\u00f1a na dinanche ayu na estoria pot apacha\u2019 yan i edut. Duru hit man-gupu sinparat \u2019nai machuchuda\u2019 koble ginen betsata. &#8220;Ti ta poluye dididi\u2019 para \u2019an ha gacha\u2019 hit induktun tiempu&#8221;. Ileg\u00f1a lokue\u2019 na guaha \u2019nai mapot-gue\u2019 maigu\u2019 pot no u pisadiya talu. De dios ihu!<\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p>Payun-yu\u2019 poble sa\u2019 hagas susomyan pineble \u2019nai duma\u00f1kulu-yu\u2019. Megai lokue gi entre hamyu fumaposgue mismu sumen chatsaga na chalan. Ginen este na finaposta mina tanae\u2019 animu pot no ta repite gi famaguonta linala\u2019 miserable. Atan mona ya un\u2019 konsige hinanaumu.<\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p>\u2019Nai hana huyu\u00f1g i Saina i tautau, ha pega mata\u00f1a gi sanmena pot para u lie\u2019 mona karera\u00f1a. Lau guaha man-masoda\u2019 na tautague gi Hegsu\u2019 i Deni mangaige matan niha gi santatte. Man-mariseseta pagu gi hospitat kau nuebu na peste \u2019sino chetnut i matan santatte. Adahe na chetnut tamya yan reput? A` Saina!<\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p>Si\u00f1a ha\u2019 dikiki, lau mauleg na tinituhon gi todu islas guine ma-abiban kutturan tanu\u2019 gi sentru siha. Deste finatinas attista, amot fresku, man\u00f1ge\u2019 na sentadan natibu, yan otru siha finatinas gi hilu\u2019 satton na presentasion. Ginen este \u2019nai ta huhu\u00f1gog i li\u00f1guahita diariu. Ta usa gi hilu\u2019 konbetsasion \u2019nai mahu\u00f1gog lokue\u2019 ni famaguonta. Solu uttimu sasyan \u2019nai si\u00f1a ta abiba mas i kuttura yan tradision tano\u2019ta.<\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p>Umasoda\u2019yu\u2019 yan un\u2019 edukau na Chamorro ni mafa\u00f1agu giya Los Angeles. Macho\u2019chu\u2019 dispues giya Guam, tatkilu\u2019 puesto\u00f1a lau dimalas sa\u2019 tiha tu\u00f1gu li\u00f1guahi\u00f1a fuera ke finadeni, kelaguen manog yan titiyas harina. Paire i finu\u2019 I\u00f1glis lau na seguru na un\u2019 tu\u00f1gu\u2019 finenina hila\u2019mu.<\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p>Guaha ha\u2019 ayu i man-ande man-finu\u2019 Chamorro ginen i bisinu ni man-mamatinas finu\u2019 Chamorron niha mismu. Pot ihemplo, ileg\u00f1a un\u2019 prohima na &#8220;mamarientes&#8221; (man-parientes) hit pat kumulelegmu (kumeke ilegmu) punu (kumu) yan otra siha chatdinanche na finu\u2019 natibu. Prekura i dinanche na finu\u2019 Chamorro \u2019sino kontodu famaguonta mahoka i lache kumu usun diariu.<\/p>\n<p>****<br \/>\n<em><br \/>\nJohn S. DelRosario is a regular contributor to the <\/em>Saipan Tribune&#8217;<em>s Opinion Section<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>By John S. DelRosario Jr. Contributing Author \u2019Nai bula keble-ta, kulan hit apacha\u2019 ni sige&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-2196","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2196","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2196"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2196\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2196"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2196"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2196"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}