{"id":221626,"date":"2016-02-25T06:06:58","date_gmt":"2016-02-24T20:06:58","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=221626"},"modified":"2016-02-25T06:06:58","modified_gmt":"2016-02-24T20:06:58","slug":"mesklau-na-asuntu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/mesklau-na-asuntu\/","title":{"rendered":"Mesklau na asuntu"},"content":{"rendered":"<p>I kuaresma, patte petmanente gi tradision-ta kumu ma\u00f1gatoliku. Mase\u00f1ala para ta rinueba hine\u00f1ge-ta gi Saina yan selebrasion `nai mapunu` gi kilu`us ya lumala` ta`lu gi mina` tres dias: Pasguan Resureksion!<\/p>\n<p>Ha sede hit humala tatte sensian tailaye pot para ta tana` mansu gi halom ridondun hinimidde. Gi hilu` este na estau `nai ta repara mas kabales hafa che`chu` echu tautau.<\/p>\n<p>Bira birada tana`e ayudu i numesessita ausiliu, yine`ase` gi prohimu-ta, tunas na hinanau gi hilu` su`anu na inadahe pot no tana` puti `sino isague prohimu-ta.<\/p>\n<p>Pot `nos kuantos biahe hu taitai i Torah gi biblia, i si\u00f1ku na lepblu ni umesgaihon matuge` sinantusan na lepblu. Unu sessu hu hu\u00f1gog eku diariu gi sina\u00f1gan i Saina i ayudu para i mampoble yan namase.<\/p>\n<p>I otru i inembrasan tradisionat na hine\u00f1gen Katoliku\u2014haf` finana`guen i Saina, ahe` ti haf` finu` i man-modetnu na hinassun relihosu siha kontodu mamale`. Haf` finu` i Saina ya mauleg ta tutuhon hit gi Dies Na Tinagu` Yuus yan estorian Sainata ni matuge` gi Santa Biblia!<\/p>\n<p>Puede mauleg todu hinanau-ta ya tana` bonitu dina\u00f1a` familia pa`gu na Pasguan Resureksion! <\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p><strong>Fache` Sapet: <\/strong>Deste 34 a\u00f1os malofan, kulan i primera pinetsige i para tana` kara` i kahan iya Marianas. Sopas sa` makomple ennau na pinetsige kadu` ti mahas\u00f1gun.<\/p>\n<p>I rason na kada ratu hu repite este sa` gi uttimu besis umachuda` gi se\u00f1gso\u00f1g siha `nai u fattu mas sapet para i tautau.<\/p>\n<p><strong>Pot ihemplu:<\/strong> Pot mas ke bente a\u00f1os taya` subida `sino hatsada gi sueddon i tautau siha. Gi mismu tiempu i tautau chumahlau pinadesen kahulu` todu nesessidat familia. Guaha manadan delinkuenten guma. Guaha lokue` para u fan ma-amot ni primet na guma` familia.<\/p>\n<p>Estague` na pinadese primera keha gi hinemlu` ekonomia. Haf` i man-sabiun imperadot I Deni mapetsisige pot adelantun ekonomia fuera de taya`? Fan egaga` sa` tautau in` represesenta guennau na fina` hogsu`!  <\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p><strong>Minala\u00f1gu:<\/strong> Ni unu giya hita gai planu para umala\u00f1gu. Lau este na sentimentu matulaika piot `nai man-mattu hit gi sisienta sinku a\u00f1os para mona. Gi mismu tiempu ni unu u soplu ginen este na chinatsaga.<\/p>\n<p>U fali\u00f1gu brinabu-ta, mas dispasiu pinekat-ta, u di\u00f1gu hit lokue i hagas fitme na fanguot-ta. Yangin ta gacha` mas tagfena na idat, siempre tafan kama ya puede u fan gaige famaguon-ta para u esgaihon hit mona.<\/p>\n<p>Pinilog-hu lokue` na baratu umamku`. Solu `nai soplu-yu` i bandan trahe. Esta pinat kasunes kadada` na tiempu yan franela. Ayu ha` `nai mamumuda-yu` `an para i gima` Yuus. Dispues hu totpe man-guaguan amot. Mauleg na guaha iyog-hu insurans hinemlu`.<\/p>\n<p>Gi kada guaha tiempog-hu, sigeyu` manaitai estudiu tat kumu chenot daibites espesiatmiente manu `nai gaige hahale`\u00f1a este na chetnot. Hu atrebi-yu` manaitai pot megai mampos tautau-ta man-ninana`ye` dispues de kuarenta a\u00f1os.<\/p>\n<p>Hu soda` na lamayot patte gaige gi klasen ne\u00f1kanu` ni takakanu` diariu gi entalu` asukat, mantika yan asiga. Mampos bula asukat, da\u00f1osu na mantika yan fa`et mampos ne\u00f1kano`ta.<\/p>\n<p>Este i tres humuyu\u00f1g man-mama` asidu gi halom sisema-ta. I asidu umaminasa parahiya-ta ni lumalagnos asukat-ta para u yamag i asukat da\u00f1kulu gi kinano`ta.<\/p>\n<p>`Nai tana` mala\u00f1gu parahiya-ta, fumatsu fu\u00f1gsio\u00f1a ya pumara man-lagnos naturat na asukat. `Nai masusede este todu asukat gi halom haga`ta sige man-etnon kulan mayula\u00f1g paip komun. Ginen este `nai ha tutuhongue` chenot daibites (Type II).<\/p>\n<p>Yangin inadite i tautau daibites, siempre u famadese ti amtiyon na irida ni debi uma-utot dispues `sino nina` tailaye mas. Dispues, sige mona estake pininu re\u00f1ihion-mu. Tinatiye este `nai imaminasa lokue` hinemlu` korason-mu.<\/p>\n<p>Para hafa manadan birada. Gaige hinemlo`mu gi dos patman kanai-mu. Hagu kapitan batko-mu pues famatinas mauleg na disision para hinemlo`mu mismu!<\/p>\n<p><strong>Aguaguat: <\/strong>Man-mana`e hit amot ni mediku. Ta pega gi estante. Tatnai ta komple tinago`\u00f1a sa` man-mama` i mediku hit lokue`. `Nai la adet chenot-ta ta espiha ta`lu i mediku. Ta dage na hu\u00f1gan ta gigimen amot-ta. Mana`e hit dispues otru klasen amot. Ta pega ta`lu gi estante.<\/p>\n<p>`Nai sala` i chetnot mana` hanau i mala\u00f1gu para Filipinas `sino Hawaii. Dispues ta lapbla na man-baban mediku gi man-gaige gi CHC. Na ti hagu mismu umesague hau sa` mama` mediku hau lokue `nai ti un` gimen amotmu gi tutuhon? <\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p><strong>Apas hospitat: <\/strong>Magahet na ha estotba-yu` i mafanana`an \u201cdeductible\u201d, salape` ginen betsa-ta ni debi ta apase hospitat `an mattu pot ayudun mediku. I kantida entalu` $1,000 esta $2,000 pesus gi sakan depende gi numeron familia.<\/p>\n<p>Hu espehos maisa-yu` na makat. Kuandu menos i pumalu ni chatta` fumatitinas gi bandan monedan familia. Buente justifikau i kantida lau kau si\u00f1a i man-sabiun I Deni ma-ina este na asuntu ya umana` labaratu?<\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p><strong>Finapos Tautau: <\/strong> Gi setmo\u00f1a si Pale Paul gi misan tata\u00f1a, ginen justisia gi supremu na kotte giya Amerika, ha esplika finapos tautau `nai ni unu soplu u mafa\u00f1agu, la`la` yan matai.<\/p>\n<p>Gi karera mona animu na kinalamten gi inaligau mantension familia gi todu banda. Ileg\u00f1a si Pale Paul na \u201cnigap\u201d na ha`ane para man-na`en agradesimientu pot todu bendision-ta. Pa`gu na ha`ane ta kontinua satton na ginagau bendision ginen i Saina. Agupa` `nai gaige esperensa na yangin u fattu uttimu disposision ta dalalag i Saina guatu gi hatdin taihinekog na raino\u00f1a.<\/p>\n<p>Bastara ke man-tautau hit, megai `nai man-malefa hit haf` tinagu` i Saina. Ti presisu na un` pinalo`pu` didog na pinadese `sino chinatsaga para un` appela hau giya guiya. Mantene ka\u00f1ai\u00f1a ya un` trata kumu fiet na gacho\u00f1g-mu diariu. <\/p>\n<p>Estague` na patte ayu i espirituat gi linala`mu. Chogue` i mauleg ya un` chalapon gi famaguon-mu. Mas gatbu hatdin familia-mu `nai man-lachog i flores-mu siha gi papa` ma`lag na ininan atdau diariu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>I kuaresma, patte petmanente gi tradision-ta kumu ma\u00f1gatoliku. Mase\u00f1ala para ta rinueba hine\u00f1ge-ta gi Saina&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[91,9922,9923,9924],"class_list":["post-221626","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-chc","tag-fache-sapet-deste","tag-finapos-tautau-gi","tag-pale-paul"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/221626","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=221626"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/221626\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=221626"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=221626"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=221626"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}