{"id":222134,"date":"2016-03-03T06:07:28","date_gmt":"2016-03-02T20:07:28","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=222134"},"modified":"2016-03-03T06:07:28","modified_gmt":"2016-03-02T20:07:28","slug":"batkon-aire-sin-pilotu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/batkon-aire-sin-pilotu\/","title":{"rendered":"Batkon aire sin pilotu"},"content":{"rendered":"<p>Dumadandan-yu` kanta siha ni hagas in` dadandan antes yan i Tropicsette. Sumasaunau \u201cadios korason\u201d, lahe hanau, hatdin paraisu, flores Marianas, ti gi un palasyon riku, yan otru siha sunidu.<\/p>\n<p>Dispues mattu-yu` gi un` kanta `nai ileg\u00f1a, \u201cI batkon aire sin pilotu\u201d. Kase kanta pot mayute` i paire ya tinetpe puminite. <\/p>\n<p>I mismu sunidu lokue` kabales ha deskribi kara` kahon iya Marianas. Lumalailai sin pilotu ya ni timon taya` para u ma-esgaihon mona.<\/p>\n<p>Hu dandan lokue` \u201cnobia\u201d, un` napinite na kanta sa` i hagas nobiu kumantaye i nobia gi pue\u00f1gen komplimentu. Bonitu na kanta pot mensahe para i nobia gi ma\u00f1aina\u00f1a antes de uma-echa bendision umakamu` gi sigiente dia.<\/p>\n<p>Lau sige ha` ho\u00f1ga i ekun \u201cbatkon aire sin pilotu\u201d gi fondun tala\u00f1ga-hu. Ni haf` na lugan guafe umahatsaye kara` iya Marianas siempre u podu\u00f1g ginen minakat\u00f1a mismu. Megai para u fan mamadese ginen este na diskuidu. <\/p>\n<p>Mangai sustansia i kantan antes siha gi todu tres li\u00f1guahe. Agradesiyon ma-eku\u00f1gog i mensahe ni kinakatsu kabales na sentimentu. Guaha siha man-matranslada ni umafagcha` kulan tunadan isla. <\/p>\n<p>Lamegai lokue` man-lache na finu` Chamorro. Bai rekomenda na yangin ma\u00f1ge` hau kanta, na`e i tumu\u00f1gu` finu` Chamorro ya una` dinanche palabramu.<\/p>\n<p>Kanta, oppan gi maseha manu na komunidan isla gi enteru iya Pasifiku. Estague` un` chalan `nai a`anog sentimentun tautau isla entre pininite yan man-namagof siha na okasion.<\/p>\n<p>Lau mampos na` abarambau hinassu i \u201cbatkon aire sin pilotu!\u201d De dios!<\/p>\n<p><strong>Te`ug na asuntu:<\/strong> I baban ekonomia hagas ha chalapongue` gi linala` familia siha guine. Mas tiempu mas didog i pinadese gi halom tautau-ta. Kuestion: Haf` i mansabiun hegsu` I Deni` mapetsisige para uma-adelanta i ekonomia ni humohogse kinalamten familia pa`gu?<\/p>\n<p>Na\u00f1ga sa` man-hanau ma\u00f1garera para DC yan Tobi de hemunos kau kara` i kahan iya Marianas. Dios mihu na ma\u00f1an diskuidu!<\/p>\n<p>Ileg\u00f1a un` attikulu na kahulu` adelantun ekonomia tres pot sientu. Ti ma-inklusu kuantu pinido\u00f1g\u00f1a i lamayot patte gi hagas abarambau na kinalamten guine.<\/p>\n<p>Poresu na hu chochoneg fehman para umana` guaha planu `nai todu petinente patte guine si\u00f1a ma\u00f1aunau gi areglun ennau na planu. U fan inayuda ni professionat na tautague` ni tumu\u00f1gu` plumaneha mauleg siha na adelantu para i tanu`.<\/p>\n<p>Sin planu pues sali hit de man-esuette ginen i aire. Areglu guaha gi maseha haf` na planu mapetsige gi maseha manu na tanu`. Tat presisu na para ta tatiye pa\u00f1gpa\u00f1g napu `an afnu`. Presisu na ta planeha futtunan famaguon-ta.<\/p>\n<p><strong>Mantai Gima`: <\/strong>Guaha un` estorian gaseta ha pasalista kuantu na natibu giya Guam mantai gima` familia. Mas ke ki\u00f1ientus numeron este na grupu. Gi halom este 132 ginen sankatan na Marianas. Nachatsaga na estau gi katkuet manera.<\/p>\n<p>I dichu kuestion: Haf` tinate\u00f1a este chinatsaga? Kau pot mantai che`chu` i los probes yan kau guaha ahensia ni si\u00f1a man-ayuda sumuda`e offisiu? Mauleg `an guaha ayudun federat entalu` temporariu na fanlihe\u00f1g yan food stamps. Lau temporariu este na katsu. Debi u guaha animu gi inaligau offisiu `nai guaha kampun ineyag yan edukasion.<\/p>\n<p>Mampos hit ma\u00f1gontentu gi presisu siha na disision yan disposision ineyag yan edukasion na hita mismu tumailayiyen maisa futtuna-ta. Pot fabot gigon guaha kampu ma-empleha hatme ya un` tutuhon muna guahayen maisa hau. Estague` dinisehan ma\u00f1aina-ta i sensian animu diariu kumu patte petmanente gi kuttura yan tradision natibu!<\/p>\n<p><strong>Tiempun Eskases:<\/strong> `Nai ha fagcha`e hit semanan brok mas guaha inadahe gi gastun monedan familia. Mas este na inadahe in` pilan na biahe sa` mas didog na sapet para mona.<\/p>\n<p>Puru dilinkuente pumalolopu` familia siha pot taya` adelantu gi sueddon natibu pot bente a\u00f1os na tiempu. Gi hilu` este man-bulachu hinassun niha i kabisiyun hegsu` I Deni` haf` finenina para uma-akude. Mientras masosoda` haf` mauleg sige ha` mas mafondu linala` i publiku.<\/p>\n<p>I sentimentun diniskontentu mas te`ug yan a`ga\u00f1g publikamente. Siempre ta aregla este na diskuidu pa`gu na Nobiembre.<\/p>\n<p>Lastro-mu: Guaha fumaisen-yu` haf` sustansian estoria-hu pot de\u00f1gde\u00f1g ni hu lagnos gi alacha. I morat: haf` mauleg pinega-mu lastru para i manatatte dispues de malofan hau gi hatdin lina`la`? <\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p>Unu na lastron ma\u00f1aina-hu chettun giya guahu: mines\u00f1gun gi halom sisonyan yan rimulinun pinepble. `In aksepta i man-taya` mame lau in` espiha koyenturan linala` entalu` gualu`, peskan tanu yan tasi. <\/p>\n<p>Puti malag i misan gayu yan matiteg franela sa` ayu ha` guinaha-hu. Lau ha tampe-yu` i Saina ni sutanan tanores `nos kuantos biahi-hu para i atat ma\u00f1etbe. Dispues, adumididi` `nai `in seda` ginefsagan mame. Bali mes\u00f1gun! <\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p>I otru adelantun linala` espirituat. Ala kuenta a\u00f1klan mame deste tutuhon estake man-echu ham tautau yan ma\u00f1elu-hu. Ni unu humatme offisiun kriminat. Todu man-felis gi kareran niha. Agradesimientu para i ma\u00f1ainan mame. <\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p>Sessu lokue` umeku\u00f1gog-yu` grasiosu na konbetsasion ma\u00f1aina-hu. Ayu `nai umeyag-yu` usun humidde yan su`anu na palabran Chamorro. Pot ihemplo: Ilegta na \u201cma\u00f1agu\u201d i palao`an. Dinanche! Lau i mas propiu na palabra \u201cman-diskatga\u201d. Ma\u00f1agu mauleg na usu gi ga`ga`.<\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p>`An mattu hau man-bisita, maplanta i kanastran mama`. Un` ami hau pugua, pupulu, afog yan amaska. `Nai esta makatkula na nina` batbaru hau ni bulachun mama` `nai mafaisen hau haf` sessu finato-mu. Finu na konbetsasion yan usun palabra estake man-adi\u00f1gu.<\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p>Huli`e na i usun finu` Chamorro su`anu siha na palabras. Kumeke ilefg-hu ti direktamente mana`yan hau haf` na intension. Pot ihemplo: `An para un` fa\u00f1gopbla manana`lun inayau salape` si\u00f1a un` usa chinatsagan patgon-mu man-apase atkilon guma` kumu estudiante.<\/p>\n<p>I man-didibi debi u hoka ensegidas pinedu\u00f1g fino`mu pot dibi\u00f1a. Antes de un` hanau nina`e hau ni salape ya man-gagau dispensu pot atrasau hanana`lu. Tai guine na modun konbetsasion mina` motmut inafamauleg gi tautau-ta. <\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p>Hu fagcha`e primu-hu gi fina` maneska. Ha soyu-yu` chesan \u201churry up\u201d tat kumu flitadan babue ni mimantika yan tininun tiyan babue. Guiya ayu na chesa i siempre mofona hau ke ambulans guatu gi hospitat. Dios mihu! <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dumadandan-yu` kanta siha ni hagas in` dadandan antes yan i Tropicsette. Sumasaunau \u201cadios korason\u201d, lahe&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[10059,10060,10061,499],"class_list":["post-222134","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-dinanche-lau","tag-lastro-mu-guaha","tag-mantai-gima-guaha","tag-usa-2"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/222134","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=222134"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/222134\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=222134"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=222134"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=222134"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}