{"id":228961,"date":"2016-06-01T06:00:11","date_gmt":"2016-05-31T20:00:11","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=228961"},"modified":"2016-06-01T06:00:11","modified_gmt":"2016-05-31T20:00:11","slug":"malingun-tradision","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/malingun-tradision\/","title":{"rendered":"Mali\u00f1gun Tradision"},"content":{"rendered":"<p>Tradision i modun linala` ni mapasa papa` hinerasion pot hinerasion. Adumididi` ma-adelanta, siglu pot siglu, gi halom kinalamten linala` espirituat, kuttura, finacho`chu` i grupu, sakrifisiu, ekspirensia, yan hinanau todu.<\/p>\n<p>Hu akanteha este na asuntu pot para bai komprende hafa tradision Chamorro pa`gu. Hu\u00f1gan, hagas gaige gi finaposta fangualu`an yan peskan tasi. Dispues, mali\u00f1gu gi santatte gi hinalom i Navy yan dispues i gobietnun Trust Territory. Planun Amerikanu desde tutuhon.<\/p>\n<p>Ta abandona tradision fangualu`an yan peska pot mas libianu macho`chu` gi fina` offisiu entalu` gobietnu yan praibet. Adumididi` mabasiha guatu gi kometsiu linala` natibu. Esta tafafahan i guihan gi kantun chalan dimas de tafan peska. Manhanau hit guatu gi metkau lancheru pot golai yan gulusina.<\/p>\n<p>Sige finana`guen finu` E\u00f1glis ni ta sedi kumu li\u00f1guahen famaguonta desde oga`an estake u fan deskansa `an pue\u00f1ge. Man-mali\u00f1gu hit gi estrakada yan chandan tiinilaika.<\/p>\n<p>Pues haf` pa`gu tradision-ta? Mapot hu oppe sa` i hagas mapasa kumu tradision ni ma\u00f1aina-ta mali\u00f1gu. Kontodu mapo`lun tanu` familia para i famaguon-ta gaige na magu`ot para umabende gi tautau hiyu\u00f1g. Madirite este na tradision gi halom interes salape`. Mas umapattau i hagas hihot yan man-agofli`e na familia.<\/p>\n<p>Yangin in` atan kabales haf` chumalapon yan dumestrosia tradision natibu siempre in` li`e tiho\u00f1giyun na dos attikulu ni yumamag sin ditension sustansian estorian tautau-ta. Mampos hana abarambau hinanau-ta ya ti si\u00f1a ta apunta haf` pa`gu tradision i tanu`. Lau areglun linala`ta gaige gi dos patman kanai-ta. Guaha mohon chansa ma-abiban sustansian natibu?<\/p>\n<p><strong>Komplikau Para Mona<\/strong><br \/>\nInipos komplikau finaposta pa`gu. Ti nuebu i ma\u00f1gahuhulu` na asuntu. Lau hagas man-rikohe tantus basula estake loka`\u00f1a ke hegsu` I Deni`.<\/p>\n<p>Desde kara` (broke) i CUC yan para mona mas menos rinikohen aduana (tax) siempre ha palo`pu` i tautau siha gi se\u00f1gso\u00f1g sin ditension. I maribahan hutnaleros ginen hiyu\u00f1g ha punu` i mandikiki` siha na bisnis kontodu man-da\u00f1kulu. Todu kinalamten adelantu man-gini`ot tatte.<\/p>\n<p>Seguruyu` na gaige giya monana este na asuntu gi hinasson i gobietnu yan haf` satbasio\u00f1a i makat na sapet ginen tailaye na lai federat. Debi i gobietnu u chule` i asuntu direktamiente guatu gi as Presidente Obama pot makat na destrosiu gi linala` i tanu`.<\/p>\n<p>Atoridat disposision immigration gaige ennau gi federat ya ni manu na kotte siempe mana` klaru haf` fuetsa\u00f1a pot este na asuntu. Komprendiyon. Responsablidat-ta para fanu`e si Obama na i otru banda gaige asuntun pot linala` tautau. Estague` sumen presisu na ta apunta huyu\u00f1g gi pinetsigen satbasion este na asuntu.<\/p>\n<p><strong>Kada sakan diskuidu<\/strong><br \/>\nKada sakan na diskuidu ginen offisiat publiku esta tres a\u00f1os tatte malu\u00f1u` linala` i tautau. Ayu `nai mas anog este `an in` atan kau guaha adelantu gi pottanmonedan familia.<\/p>\n<p>Pot mas ke benti a\u00f1os taya` adelantu gi ha`anen empleau siha gi halom baba na ekonomia. Kase sisienta a\u00f1os tatte `nai man-mapega linala` i tautau siha ginen este na diskuidu. Haye mumirese didog na chinatsaga ginen diskuidun offisiat publiku ni taya` bindan niniha?<\/p>\n<p>Ti namanman na mas ke tres mit na tautau-ta dumi\u00f1gu i tanu` gigon ma\u00f1gi\u00f1ge` na siempre te`ug na chinatsaga para umapadese `an tiha mueba siha. Namagof `nai hu hu\u00f1gog na siha yan siha man-a`ayuda gi nuebu siha na finattu lagu ginen Marianas.<\/p>\n<p>Sessu man-da\u00f1a pot para umarinueba desde li\u00f1guahe yan man-ma\u00f1ge` siha na bokan tano`ta guihe lagu. `An tiempun ha`anen gupot noche buena, man-da\u00f1a gi un` lugat man-nobena ya ma\u00f1gi\u00f1ge` i Ni\u00f1o. Man-chagu` lau gaige ha` i metgot na sensian famaguon isla.<\/p>\n<p>Gi nuebu na lugat niha, mas megai appottunidat cho`chu`, mauleg na sisteman edukasion, hospitat yan tra\u00f1kilu na komunida `nai ma\u00f1asaga. Homlu` na tinituhon para i famaguon niha. Dudayu` kau umasoda` parehu appottunidat `an ma\u00f1aga gi halom rimulinon taya` appottunidat guine.<\/p>\n<p><strong>Gi Puntan Chalan<\/strong><br \/>\nKase guaha giya hita fumatoigue un` puntan chalan `nai ta husga finapos-ta gi halom rimulinon kutturan otru ni ti umaya yan tradision natibu. Sah\u00f1ge na modu finapos-ta yan haf` sustansian natibu. Estague` na puntu `nai ta dibina manu na chalan para tatatiye\u2014akague pat agapa`.<\/p>\n<p>I presente na modun linala` seguru na siempre ha funas tradision natibu petmanente. I asuntu mauleg ta diskute pot para ta esgaihon para manu hit.<\/p>\n<p>Da\u00f1kulu na chanda este na asuntu. Pa`gu na benefisiu ginen finana`guen Amerikanu ni dumisplanta sustansian natibu. Haf` este siha na asuntu `sino destrosiu yan kau listu i natibu umina yan kumorihe i man-chogue siha? Gai minakat pot rason na siempre kada unu debi u pesa pinayo\u00f1a kontra dignu na modun linala` natibu ni numesessita da\u00f1kulu na sakrifisiu.<\/p>\n<p>Si\u00f1a ilegta na ti makat. Bira hau tatte ya un` atan sa` desde li\u00f1guahe yan ne\u00f1kanu` megai tinilaika. Dispues, eku\u00f1gog famaguon natibu gi usun li\u00f1guahen niha. Desde oga`an manfinu` E\u00f1glis estake man-deskansa an pue\u00f1ge. Masaluda hau \u201chello\u201d ti \u201chalo\u201d! Lagse` man-finu` E\u00f1glis ke Chamorro `sino Karolinas.<\/p>\n<p>I natibu hagas fafacho`chu` piot gi uttimon semana gi lanchun familia. Pa`gu, gaige na gumagalileg gi siyan sufa gi menan television mientras duru ha sumukegue` ice cream yan fina` mames siha. Kontentu! Gi karera mona `nai luma amku` ha tutuhon umugu\u00f1g pot puti yan haf` siha na chinatsagan hinemlu`. Estague` kase presiun modetnu na Marianas!<\/p>\n<p>Ma\u00f1gakanta I Tropa: Yangin manlagnos mas ke $3 Miyon si Se\u00f1or Takahisa Yamamoto apas i MV Luta dispues ti manatu\u00f1gu` pot i $400,000 ni hana` ma-apprueba illigat si Biktot Hokog, si\u00f1a i ma\u00f1aunau gi disposision salape` publiku mapresenta taumanu magasta\u00f1a este na fondu?<\/p>\n<p>Guaha siha infotmasion pot patten salape` para si fulanu yan fulana lau ti klaru sessu ginen manu na fondu `nai humuyung. Lau sige pa`gu man-da\u00f1kulun ulu` ma\u00f1gunanaf ginen malumot ya makat man-matiges sa` inipos yinemog niha. Dispues, tinatitiye otru nuebu na residenten ulu` yan birak gi santatte.<\/p>\n<p>Finu` man-amku`, \u201cTodu tinituhon ni ti mauleg siempre ti mauleg uttimo\u00f1a\u201d. Estague` na chalan `nai sulun i asuntu ya sige pa`gu man-a`suspecha i tropan man-mapatte.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tradision i modun linala` ni mapasa papa` hinerasion pot hinerasion. Adumididi` ma-adelanta, siglu pot siglu,&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[11178,11792,11793,11794],"class_list":["post-228961","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-biktot-hokog","tag-kontentu-gi","tag-planun-amerikanu","tag-presidente-obama"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/228961","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=228961"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/228961\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=228961"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=228961"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=228961"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}