{"id":229484,"date":"2016-06-08T06:00:13","date_gmt":"2016-06-07T20:00:13","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=229484"},"modified":"2016-06-08T06:00:13","modified_gmt":"2016-06-07T20:00:13","slug":"mandatun-publiku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/mandatun-publiku\/","title":{"rendered":"Mandatun publiku"},"content":{"rendered":"<p>Presisu na ta komprende na guaha dos se\u00f1ores gi hegsu` I Deni` man-dispopone sin consientimentun `sino mandatun publiku.<\/p>\n<p>Kumeke ileghu, kau i chatgobietnu yan sigundo\u00f1a manma-elihe ni publiku? Lau mahas\u00f1gon ma-upus i primera intension lai konstitusion gi este na asuntu. Che`chu` kabron yan gulosu!<\/p>\n<p>Ti mapot: Ginen botasion yan disision publiku `nai si\u00f1a masa\u00f1gan na guaha mandatu manma-entrega siha ni publiku. Gai tinatte este na mandatu: tinagu` publiku gi hafa siha na areglu debi u fan machogue para adelantun todu.<\/p>\n<p><strong>Eba\u00f1gheliun na`gao<\/strong><br \/>\nGi dumeskansag-hu` un` taloane hu guife manaitai eba\u00f1gheliu ginen\u00a0 un`tat Na`gao. Hu repasa para bai komprende haf` tinaitai-hu. Gi mismu tiempu guaha siha palabra ma\u00f1gahulu` ni umesplika gi un` sigidu haf` man-masusesede gi hegsu` I Deni`. Gai mutmorasion lau maila` ta atan parehu:<\/p>\n<p>Mandatu: Inaprueban i tautau gi eksisiun botasion. \u201cGuaha dos se\u00f1ores man-dispopone sin mandatu ginen i publiku. Lache este na modun disposision. Faisen ya umachule` appruebasion mayotmente ginen botadot\u201d.<\/p>\n<p>Kara`: Menos na salape` gi kahan iya Marianas. \u201cYangin ti sattun na inadahe guaha gi dididi` na fondu gi kaha pues mas u kara` (broke) iya Marianas yan sapet para i tautau\u201d.<\/p>\n<p>Bulachu: Chatfitme na karera gi halom chubasku. \u201cSin mandatu ginen i tautau pues taimanu tu\u00f1gu` miyu haf` dinesehan mayotmente fuera de `in has\u00f1gune gi hilu` ma\u00f1an kabron?\u201d<\/p>\n<p>Dulalag: Palabran kulan mohon independente Marianas. \u201cKulan ta dudulalag i federat kontodu planun fasilidat militat. Haye para u prebeniye familia siha yangin ha hala tatte mas ayudu? Atan fuetsa\u00f1a gi bandan hutnalerus. Trabiha tutuhon ha` este `nai adumididi` hana` fan galileg hit gi halom plaset didog na pinepble\u201d.<\/p>\n<p>Naufragu: Pasaheron mafondu na batku ni ume`esuette gi kanton kantit maseha haye na batku malofan. Estague` klaru ta padedese pa`gu `nai mampos modun naufragu kinalamten-ta!<\/p>\n<p>Diskuidu: Inapalo`pu` diskuidu sin presisu. \u201cSige ta hala tala\u00f1gata kada man-matompu` hit gi hilu` diskuidun ginen halom\u201d. Yangin unu yan unu, dos; taimanu na para u tres? Dispensayu`, sumasaunau kuestion gulosu: Ya haf` para guahu? De dios mihu!<\/p>\n<p><strong>Kuentas Patgon<\/strong><br \/>\nDesde primet gradu man-mafana`gue hit ti mapot na kuentas: Guiya este `an tasuma unu yan unu, dos! Ma\u00f1gontentu hit esta kase dos a\u00f1os malofan `nai guaha umestablese nuebu na klasen kuentas: unu yan unu, tres.<\/p>\n<p>I dos sabiu ginen Tinian (Senadores Francisco Borja yan Jude Hofschneider) yan i minatres as Biktot Hokog ginen Luta mabota casinon Saipan. Gi mismu sakudida mapunu` industrian casino gi tanu` niha, Tinian yan Luta.<\/p>\n<p>Iya Luta ni ti mapulakes i casino pininu` ni sabiu as Biktot Hokog. Iya Tinian ti marepara na gaige Saipan un` da\u00f1kulu na industrian casino ni siempre unina` litiku casinon niha. Guiya este i nuebu na chenot man-sabiu ni mafanana`an \u201cdyscalculia\u201d. Era, chenot probleman ma\u00f1gomprende masuman ti mapot na numeru.<\/p>\n<p>Dispues, sige si Borja yan Hofschneider ma\u00f1garera kadu` interest publiku lau pot chatfitme na offisiun niha politika. Debi esta i dos de u paire pot sisteman batkon aire. Guaha esta in` konduse halom finatton ruplanu direktamente (direct flights) ginen hiyu\u00f1g para u inayuda industrian casino?<\/p>\n<p>Trabiha ti listuyu` umaksepta kuentas i tres na man-sabiu. Kuentas da\u00f1u gi industrian dos tanu` ni marepresesenta. U anog klaru un` dia resuttan destrosiu `nai esta sumen atrasau! Unu yan unu, dos. Ahe ti sumaunau kuestion: Hafa para guahu?<\/p>\n<p><strong>Ti satbayun<\/strong><br \/>\nI kara` (broke) i CUC ni haf` na fondu para operasio\u00f1a, cho`chu` ni debi u fan mapetsige, yan apas dibi. Este na ahensia rumesponsasable setbisiun hanom, kandet yan paip aplacha`. Ni u fan apase i gubietnu poko mas o`menos $44 miyon na dibi tinaho\u00f1g para u kalamten kabales.<\/p>\n<p>Finagcha`e este probleman hutnaleros ginen hiyu\u00f1g ni pininu` ni lai US Immigration. Ha lu\u00f1u` siempre lamegai na bisnis man-dikiki` yan nesessidat hutnaleros para i nuebu siha na planun mahatsan hotel guine. Hotel tautau tanu` i para u fan mahatsa? Na ti magahet na mas siempre megai cho`chu` para tautau hiyu\u00f1g?<\/p>\n<p>Namanman i para u fan mah\u00f1ga\u00f1g offisiat iya Marianas lau esta siete a\u00f1os desde ke gaige este na lai gi lepblu. Kase mas namanman i man-hine\u00f1ga\u00f1g ni man-pausan niha plumanuye haf` nesessidat tanu` guine na puntu. Lastima man-i`ina i kandet i gima` lau taya` tautau!<\/p>\n<p>Didog na fatsu ginen i hegsu` I Deni`. Los uttimu ha sapet i publiku sin presisu pot binalutan ni hagun lamog diskuidu. Debi tana` fan sattun hit kumetu\u00f1gu` haf mas fuera de oppan na diskuidu ni u tinatiye `nai ha sapet mas i publiku.<\/p>\n<p><strong>Napun diskuidu<\/strong><br \/>\nHa gacha` hit man-mamatmus gi halom rimulinon napun diskuidu ni matutuhon desde taftaf gi ochenta siha na sakan. Sige gobietnu siha man-kahat pot no u ma-apase dibin obligasion iya Marianas gi programan man-ritirau. Gaige este na dibi pa`gu gi $779 miyon pesus. Estague` na diskuidu muna` fa\u00f1ufa` matti\u00f1gan i programa.<\/p>\n<p>Man-apalo`pu` probleman kara` (broke) CUC, ma-utut numeron empleau ginen hiyu\u00f1g ni US Immigration, inaminasan bisnis guine ginen este na diskuidu kontodu maribahan rinikohen aduana (tax) `an machum man-dikiki` siha na bisnis. Ha funas pinasensia gi hagas hu guatdia na esperansa na maseha dididi` na adelantu mauleg\u00f1a ke taya`.<\/p>\n<p>Esta hu konsidedera haf` taimanu na man-gaige hit guine na estau `nai mas didog para ta padese desde otru sakan. Kau matdision, kastigu pat inapalo`pu` diskuidu? Makat na kontrariu para i tautau siha gi se\u00f1gso\u00f1g!<\/p>\n<p>Anog na mantai sensia sattun na kinimite para uma`ayuda i publiku fuera de manadan \u201cbiba\u201d yan finababa. Yangin gai planu hau malagu na biahe, maila` ta ina kabales kau guaha checho`mu ni faktu ha adelanta linala` i publiku. `An taya`, pues ni hame ni botadot mantai ganas ham manmanbota nu hagu!<\/p>\n<p>Gaige lokue` dibin land compensation, poku` mas o`menos, sisienta miyon pesus. Si\u00f1a mohon ma-apase este na dibi sin ditension? La potput na obligasion fumafana` iya Marianas. Dios mihu!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Presisu na ta komprende na guaha dos se\u00f1ores gi hegsu` I Deni` man-dispopone sin consientimentun&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[11178,256,49,11905],"class_list":["post-229484","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-biktot-hokog","tag-casino","tag-cuc","tag-kara-menos"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/229484","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=229484"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/229484\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=229484"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=229484"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=229484"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}