{"id":235334,"date":"2016-08-31T06:00:27","date_gmt":"2016-08-30T20:00:27","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=235334"},"modified":"2016-08-31T06:00:27","modified_gmt":"2016-08-30T20:00:27","slug":"klaru-na-sentimentun-publiku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/klaru-na-sentimentun-publiku\/","title":{"rendered":"Klaru Na Sentimentun Publiku"},"content":{"rendered":"<p>Un` kuestion mapega gi website Marianas Agupa: Haye para un` bota na Nobiembre? I resutta tiha hu\u00f1gang-yu` ni unabes: 72 pot sientu para independente, sais pot sientu ti para u fan manbota, dos pot sientu para republican.<\/p>\n<p>I mayottmente na sentimentu atrasau `an para pa`gu para umarikononose ni manma`gas yan kandidatun republican. Hagas humuyu\u00f1g i likau ginen i plasa. Magpu` esta i feria fuera de \u201cbiba\u201d yan maneskada!<\/p>\n<p>Haf` umesague botadot na biahe? I asuntun gaige gi monedan familia. Pot mas ke 20 a\u00f1os na tiempu sumen taya` subida (hatsadan sueddu) `nai si\u00f1a manhagu\u00f1g \u00f1aihon dididi`. Haf` mas na ofresimientu i klaru na taya` bidan miyu umadelanta ha`anen familia siha?<\/p>\n<p>I mayamag inetnon pattidan republican mas para u inatisa i problema gi se\u00f1gso\u00f1g siha sa` kada unu kunsu kuat gi hinanau\u00f1a. Ni kuantu na \u201cbiba\u201d ti u inayuda i kandidatu siha. Guse\u00f1a \u201cbiliba\u201d `nai kada unu umespihan maisague`. Lastima!<\/p>\n<p>I para uma-areglan inetnun tinaka` mas ke 30 a\u00f1os estake para u guaha kampun inafamauleg gi mapgau sino machalapun na katdume gi laderan politika.<\/p>\n<p><strong>Maggem Na Finattun Nosa`<\/strong><br \/>\nAsolas, malag i baranda-yu` te\u00f1ga gi taftaf oga`an `nai hu fagchacha`e finattun tropan nosa` gi tro\u00f1kun lemon. Haf na feria. Namagof! Lau pa`gu na biahe kulan maggem finattun niha. Un` ratu manohge silensiu, dispues man-mali\u00f1gu.<\/p>\n<p>I triste na finattu fuetsau umobligayu` humusga kau guaha fina` mensahe. Ti hu danche dispues de hu ebalua konsensiaghu. Hu ayu`us kumu un` finapus.<\/p>\n<p>Gi lemlem tautau, man-mattu ta`lu kulan despedidan ha`ane lau manmagof na biahe. Kontentuyu` ni lini`ehu.<\/p>\n<p>Mamatkiluyu` ya sige hu akanteha kau gaige enfin triniste giya guahu pat sino mamamaila` chatsaga na fina` sitasion?<\/p>\n<p>`Nai dumeskansa-yu` guihe na pue\u00f1ge, tumunog-yu` gi fondun gua`ut konsensiaghu `nai huli`e un` da\u00f1ges kumeke matai guafi\u00f1a gi halum da\u00f1kulun liya\u00f1g. Matachu\u00f1g \u00f1aihonyu` para bai li`e haf` otru gaige gi oriya. <\/p>\n<p>I kumeke matai na guafen da\u00f1ges ala kuenta modun linala` tautau-ta gi se\u00f1gso\u00f1g siha. Chafleg! Lau i membron republican gi lehislatura sige mafachuchu`e para umasaguaniye mas buchin niha yan Best Sunshine! Taigue interes publiku!<\/p>\n<p>Megai fumatkiluye pinadesen niniha na tiempu dispues de 20 a\u00f1os na pinadesin mismu sueddu gi halum mattirun gastun linala`. Hu hu\u00f1gug katen paluma, era un` chu\u00f1ge` gi papa` nubladu na mapagahes paraisu. Guiya numa`eyu` esperansa na mangai kampu hit bumira modun linala`ta guatu gi ginefasaga. Gaige ennau gi dos patman kanai miyu!<\/p>\n<p><strong>Riku Na Tradision<\/strong><br \/>\nMali\u00f1gu hagas modun linala` tradision gi tautau tanu`. Modetnu na klasen linala` ta embrasa desde finagpu` gera guine. Man-hanau i natibu para i moseria\u2014lugat cho`chu`&#8211;`nai madi\u00f1gu i lancheria yan peskan tasi. <\/p>\n<p>Hu\u00f1gan, ti manriku hit materiat lau todu i tiempu mapepega sufisiente ne\u00f1kanu` gi lamasan sena diariu ni ma\u00f1aina-ta. Kasi mansi\u00f1a hit lokue` chumogue parehu gi modetnu na modun linala`ta.<\/p>\n<p>Makat ta bira hit tatte gi hagas tradision tanu`. Machum ayu na potta petmanente. I presente na areglamientu mauleg ta atetuye para tali`e karerata mona. Estague` na sahyan gaige. Fan ma-udai ya tafan hita umakanteha futtuna-ta para minauleg todu.<\/p>\n<p>Pot da\u00f1kulu na chanda modun linala`ta na biahe mina presisu inarikonosen familia pot para ta simientu sensian dina\u00f1a` yan inafamauleg. Guaha siempre `nai tafagcha`e seriosu na chinatsaga `nai dina\u00f1a kada unu sumen presisu.<\/p>\n<p><strong>Direchun Sudadanu<\/strong><br \/>\nPot finatai un` marinerun MV Luta, ileleg\u00f1a si Guelu Fada\u00f1g (Tomas Mendiola) na mu\u00f1ga kuentus \u201csatbahe\u201d pot haf` masusedi ya debi tafan mamanu`e sensian \u201csibilisau\u201d.<\/p>\n<p>Lastima inapagat\u00f1a sa` gi mismu sakudida ha \u00f1ga\u00f1gas hila`\u00f1a ensegidas. Yangin magahet na un` komprendi sustansian \u201csibilisau\u201d pues seguruyu` na ti un` \u00f1ega direchun sudadanu umekspressian maisague sa` direchu ennau. Na ti esta pa`gu tafa` kustumbre telefon halaihai?<\/p>\n<p>Todu ti otdinariu na sinisedi gi halum komunida siempre u kuentus i publiku piot i gai piniligru na asuntu tat kumu matai marineru. Hu\u00f1gan mauleg ta na\u00f1ga resuttan inbestigasion. Lau ni \u00f1gai`an na tiempu `nai si\u00f1a un` diroga direchun sudadanu gi usun petsonat na ekspressiu. Magarentia este na direchu gi papa` i konstitusion.<\/p>\n<p><strong>Pot Chaleg:<\/strong> Kumonfisat i amiguhu Magoo. Estaba si pale na ha yeye\u00f1gyu\u00f1g ilu\u00f1a hulu` yan papa` `nai sigi amiguhu kumonfisat. Nina`e pinitensia\u00f1a.<\/p>\n<p>Mientras mananayuyot malofan si pale. Sigi si pale kumanta ume`eku\u00f1gog dandan gi iyo\u00f1a Walkman. Ileg\u00f1a si Magoo, \u201cYangin dandan ha e`eku\u00f1gog pues ni hafa gi isauhu ha hu\u00f1gog\u201d. Hafaisenyu` kau ma`asi`igue` ni isau\u00f1a. Hu tanchu` si pale para u faisen. Dios mihu! <\/p>\n<p>\u2022\u2022\u2022<\/p>\n<p>`Nai matai amiguhu, humanau guatu potgatoriu. Ha soda` halum hagas pale` niha dumidimu. Nina manman para u gaige guihe si pale`.<\/p>\n<p>Hafaisenyu` haf` guaha. Hu sa\u00f1gane na ti ha apase si pale` chinile`\u00f1a chupa gi Payless. Ileg\u00f1a, \u201cNa\u00f1ga Iku sa` guahu un` tiempu sumaki limosnan gima` Yuus\u201d. Hu\u00f1gan hanana`lu ayu na potgatoriu `nai `oggan. Pot fabot, salape` gima Yuus?  Mauleg na ti guahu manhuhusga sa` hu patek guie\u00f1gmu. <\/p>\n<p>\u2022\u2022\u2022<\/p>\n<p>Gaiga` un` biha dos burukentan palao`an na loru. Sina\u00f1gane ni un` pale para u koni` guatu gi konbentu puede nina` fan mamatkilu ni dos lahe na loru. Gigon mapega gi halum kasiyas man-mamaisen, \u201cMalagu` hamyu manmagof?\u201d Ileg\u00f1a un` pale` gi otru, \u201cYuti` biyas lisayu sa ma-oppe tinayuyot-ta\u201d. Dios tiampare! <\/p>\n<p>\u2022\u2022\u2022<\/p>\n<p>Sige dos bachet mapipet gi halom tenda man-ayeg nesessidat niha. `Nai  umasoda` ileg\u00f1a i unu, \u201cAi, esta la apmam desde ke umali`e hit na dos.\u201d. Uma`atan i dos pipulan pot mansa\u00f1gan. Era hagas bachet i dos amku`. Kasi pot lache na pinedu\u00f1g palabra lau inayu`us konrespetu! <\/p>\n<p>\u2022\u2022\u2022<\/p>\n<p>Manatma un` nietu umeyag finu` Chamorro. Maseha matotompu` sige de ha chalegua`gue`. Hana` magofyu` i guiya mismu gumaguat-gue` umeyag hila` nana\u00f1a.<\/p>\n<p>\u2022\u2022\u2022<\/p>\n<p>Tihu tu\u00f1gu` haye muna` bubu amiguhu Magoo na ha lapblayu` gi finato\u00f1a. Ileg\u00f1a, \u201cIku, hu tu\u00f1gu` na tatamudu hau, cha`mu konfifitma\u201d. Dispues, sige ha dispressia i taya` bidan niha i republican gi lehislatura \u201cya mala\u00f1gag man-mamaisen ayudu ta`lu?\u201d Nina` bubu ni finaisen ayudu lau klaru na ni hafafa ha` che`chu` niha. Finaisen tatamudu!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Un` kuestion mapega gi website Marianas Agupa: Haye para un` bota na Nobiembre? I resutta&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[13167,818,13168,13169],"class_list":["post-235334","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-chafleg-lau","tag-mali","tag-namagof-lau","tag-pot-chaleg-kumonfisat"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/235334","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=235334"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/235334\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=235334"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=235334"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=235334"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}