{"id":23598,"date":"2012-07-09T05:20:32","date_gmt":"2012-07-09T05:20:32","guid":{"rendered":"http:\/\/newspaper.ctsi-logistics.com\/?p=23598"},"modified":"2012-07-09T05:20:32","modified_gmt":"2012-07-09T05:20:32","slug":"guaguan-i-gastun-hinemlu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/guaguan-i-gastun-hinemlu\/","title":{"rendered":"Guaguan i gastun hinemlu&#8217;"},"content":{"rendered":"<div><span style=\"font-size: 13px;\">Taya mas primera yan likidu na regalu ke hinemlo&#8217;ta. Sin este kanaha&#8217; tai bali ha&#8217;anita. Entre gatdun hit gi gima&#8217; diariu &#8216;sino huyu\u00f1g yan halom gi hospitat. Kada biahe para i hospitat gastu ni da\u00f1kulu ennau kontra i pottanmonedan familia.<\/span><\/div>\n<p>I estau hinemlo&#8217;ta hita solu rumesponsasable diariu. Kau unna&#8217; seha &#8216;sino mueba mona ha&#8217;animu, gaige ennau na direchu gi dos patman kanaimu. Hagu solu para un&#8217; diside kau un&#8217; homlu&#8217; pat gai chinatsaga pinadesen diskuidu gi hinemlo&#8217;mu.<\/p>\n<p>Sumen makat gi familia i didog na chinatsaga piot ya kritikat &#8216;sino ti amtiyun i chetnot tat kumu destrosiau na sensin korason, lamas higadu, imbeninau haga&#8217;, matai re\u00f1ihon, todu klasen kanset ni pumalolo&#8217;pu&#8217; pagu i natibu.<\/p>\n<p>Hu chage malofan guine na chalan. Makat yan tadu\u00f1g sabana gi todu birada parehu ha&#8217; para i mala\u00f1gu yan familiamu mismu.<\/p>\n<p>I para un&#8217; bira hau tatte gi modun hinemlu&#8217;, gaige ennau solu na disision gi dos patman kanaimu. Hagu i kapitan batkomu. Esgaihon guatu gi safu na puettu ya un&#8217; matagam felis ni familiamu. Chogue este para un&#8217; mas metgot yan homlu&#8217;.<\/p>\n<p>Mas presisu na tana&#8217; guaha inadahe piot sa&#8217; mas appenas fondun para medical referral. Kumeke ileghu na mas menus salape&#8217; este na programa ya esta ti lina\u00f1gag ni rinikohen kontribusion tax gi sakan.<\/p>\n<p>****<\/p>\n<p><strong>Sirasimi&#8217; yan Kechap<\/strong><\/p>\n<p>Lamegai gi man-acha idat-hu chumage sirasimi&#8217; yan kechap (Kikkoman Shoyu) gi hilu&#8217; maipen hinegsa&#8217; antes. Estague&#8217; likidu na&#8217;ye\u00f1a guihe na tiempu &#8216;nai pinalopu&#8217; i tanu&#8217; ha&#8217;ilas.<\/p>\n<p>Humuyu\u00f1g i Navy ya tinilaika ni Interior. Megai mana&#8217; fan basta gi che&#8217;chu&#8217; niha. Da\u00f1kulu na linau yan rimulinu ha po\u00f1ga gi familia siha.<\/p>\n<p>Ensegidas i ma\u00f1ainata ha bira siha tatte gi gualu&#8217; yan offisiun tasi para u sustene mantension familia. Makat na gotpe lau taya&#8217; otru manera gi obligason sinistenen familia.<\/p>\n<p>Maribaha lokue&#8217; i sueddo deste $.75 papa&#8217; esta i $.16 gi ora. Todu kinalamten sumen makat gi tutuhun ayu na tinilaikan administrasion. Sulun linala&#8217;ta deste abundansia papa&#8217; esta i pisun ha&#8217;ilas &#8216;nai sige ma\u00f1ainata man-ensinahyau diariu.<\/p>\n<p>Diberas, tat hogsu&#8217; ti in&#8217; fedus yan ma\u00f1eluhu. Tat cha&#8217;guan ti in&#8217; dimimoria gi entalu&#8217; tinanom. Tat chata&#8217;an ti in&#8217; chage kontodu katma esta pagyun choda.<\/p>\n<p>Ayugue&#8217; na mattiru &#8216;nai tat tasi ti in&#8217; fatoigue man-peska deste fisga, talaya, tekin yan chenchulu. Tat ti in&#8217; apprubecha ginen tadu\u00f1g na halom tanu ni ha inklusu gadu&#8217;, dagu, choda, sunin bisaya, kontodu manog hatsadu yan babuen halom tanu&#8217;.<\/p>\n<p>Tat hoben ti sumaunau gi che&#8217;chu&#8217; inaligau mantension famlia diariu. Gi biradan gualu&#8217; &#8216;sino sumulu&#8217; chatagmag, kada unu yayas ya taya&#8217; mas ha diseseha i para u o&#8217;mag, sena yan deskansa. Estague kase na sen hasan che&#8217;chu babarias guihe na tiempu.<\/p>\n<p>Lokue&#8217;, man-sattun i ma\u00f1aina gi finana&#8217;guen espirituat. I mas tatkulu&#8217; i Misan Noche Buena yan Pasguan Resureksion (kinahulu&#8217; Jesukristu gi la\u00f1get). Gi entalu ennau, man-machoneg ham prumekura i dottrina. Mas ha lulug fitme na hine\u00f1ggen sustansian relihion. Gi mismu tiempu, mas ha sede makreansan antau yan ade\u00f1ganiyun na kinahulu&#8217; famaguon.<\/p>\n<p>Lau tai malefaghu sirasimi yan kechap gi lamegai na sentada antes. Guaha &#8216;nai hu chage na tiempu pot kulan hu ta\u00f1ga usun kalulothu gi kala\u00f1a yan palagse&#8217; hinegsa&#8217;.<\/p>\n<p>****<br \/>\n<strong><br \/>\nTai fondu i kahan Marianas <\/strong><\/p>\n<p>Klaru na appenas fondu gi kahan iya Marianas. Fina\u00f1agu chetnut fugu gi Hegsu&#8217; i Deni sa&#8217; megai\u00f1a obligasion makat man-ma&#8217;apase. Piot sa&#8217; megai bisnis man-mahuchum &#8216;nai ta chuchule&#8217; fondun iya Marianas. Mas ha lu\u00f1u&#8217; linala&#8217;ta gi tasin miserable ni finalulon ni tai&#8217;ase&#8217; na tiempun ha&#8217;ilas.<\/p>\n<p>Mauleg ta adahe hit kontra seriosu na minala\u00f1gu piot sa&#8217; ma-utut ayudun medicaid. Estira amanu i si\u00f1a estrechun kada pesu gi pottanmonedan familia. Yangin ti presisu, punu&#8217; todu i guaha na kandet gi halom yan hiyu\u00f1g guma kontodu stove yan air-condition. Pot mas ha po\u00f1ga hit i mattirun ha&#8217;ilas pot diskuidun i man-sabiun i hegsu&#8217; i Deni na todu pot todu sumen presisu na ta adahe todu kinalamten gastun obligasion familia.<\/p>\n<p>****<\/p>\n<p>Pot Ositan: Ha faisenyu&#8217; un&#8217; amiguhu kau para bai&#8217; fattu &#8216;an dimalasgue&#8217;. Hu oppe na hu\u00f1gan. Ha faisenyu&#8217; lokue&#8217; kau para bai&#8217; fattu yan chenchule&#8217;hu. Hu oppe talu, hu\u00f1gan. Ileg\u00f1a, \u201cPues maila&#8217; mage chenchule&#8217;mu pa&#8217;gu sa&#8217; ayu un&#8217; malefa\u201d. Aike pitbetsu. Malefa na parehu ham balakun social security guard pagamientun mame. De dios mihu!<\/p>\n<p>****<\/p>\n<p><em>John DelRosario Jr. is a former publisher of the<\/em> Saipan Tribune <em>and a former secretary of the Department of Public Lands.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Taya mas primera yan likidu na regalu ke hinemlo&#8217;ta. Sin este kanaha&#8217; tai bali ha&#8217;anita&#8230;.<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[38],"class_list":["post-23598","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-saipan-tribune"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23598","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=23598"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23598\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=23598"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=23598"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=23598"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}