{"id":236379,"date":"2016-09-14T06:06:54","date_gmt":"2016-09-13T20:06:54","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=236379"},"modified":"2016-09-14T06:06:54","modified_gmt":"2016-09-13T20:06:54","slug":"sueddun-hutnalerus","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/sueddun-hutnalerus\/","title":{"rendered":"Sueddun Hutnalerus"},"content":{"rendered":"<p>I sueddun popble, mafanana`an \u201cpoverty income level\u201d ni federat. Gaige este na sueddu gi $24-Mit gi sakan para dos membro gi familia yan $26-Mit para kuattru.<\/p>\n<p>Segun ripot gaseta, guaha 51 pot sientu na empleau mangaige guine na eskalera. Kumeke ileg\u00f1a na ti magagana mas ke $26-Mit gi sakan. Lamayot gi empleau manmamag\u00f1u` gi halum fache` popble na sueddu!<\/p>\n<p>Esta mas ke 20 a\u00f1os parerehu ha` i sueddu. Gi mismu tiempu i familia umespihan mamaisa siha taimanu `nai para umasusteni linala` niha gi halum te`ug na sapet pinepble pot diskuidun manma`gas iya Marianas.<\/p>\n<p>Este i fuetsau na chinatsaga pot diskuidun manma`gas iya Marianas nahu\u00f1g para i publiku para u demanda komplidu na tinilaika gi haye pa`gu timuneru gi batkun iya Marianas. Gaige este na fuetsa gi dos patman kanai miyu ni libianu inna` setbi pa`gu na Nobiembre!<\/p>\n<p><strong>Rekueddun Republican<\/strong><\/p>\n<p>Guaha `nai mafaisenyu` haf` na ti hu sapopotta industrian casino para este siha na perlas. Gi tadu\u00f1g na patte gi konsensiaghu hu tu\u00f1gu` na este na industria siempre ha destrosia tradision natibu, petmanente. Adumididi` kulan kanset. Siempre funas todu tradision tanu`.<\/p>\n<p>Ti u chalapun ha`anita kulan hinalum tasi. Lau i tasi u bula `nai todu ha lumus. Ni unu soplu. Estague` na puntu i ti a`anog gi halum mattirun kasino kontra tradision tanu`.<\/p>\n<p>Ha baba este un` tailaye na chalan `nai i manma`gas bendidu antin niha `nai ni unu u muebague` para u akude chinatsagan natibu. Potput na sueddu. De hemunos ni pinadesin tautau gi se\u00f1gso\u00f1g siha. Mas popble kinalamten mayotmiente gi familiata. Mayute` interes publiku pot interes betsan niha. <\/p>\n<p>Adahe para umahas\u00f1gune mafachalane petmanente na destrosiu gi tautauta siha. Lau kase estague` rekueddun pattidan republican. No siakassu haf` para u padesi i publiku mientras masaguaniniye buchin niha. Tailaye na cho`chu` lau ti magpu` este na malabida guine. Siempre un` fan man-na`e kuenta gi lamasan manhusga guihe hulu`.<\/p>\n<p>Hombre i poka lamegai ha yamag na linala` familia pa`gu piot ya umatotpe yan usun amot binenu. Huli`e klaru este na pinadesi ya lastima appottunidat niha umadelanta ha`anen niha.<\/p>\n<p>Ti listuyu` dumestrosia tradisionta yan futtunan famaguonta!<\/p>\n<p><strong>Manu Hechura\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Guaha finu` man-amku` pot pinayun petsonat: \u201cManu hechura esta i seputtura!\u201d Yangin un` fa`fafayimu che`chu` achibau, pues entalu` traision yan tinailaye `nai sessu hau matompu` diariu.<\/p>\n<p>Makat un` petsige un` asuntu ni si\u00f1a bumenefisia mismu prohimumu. Todu i tiemp i para un` laime pot interesmu. Da\u00f1osu hau na tautau piot gi che`chu` linahyan. <\/p>\n<p>Si\u00f1aha` ma-elihe hau offisiat. Lau i pinayonmu gaige ha` petmanente kulan anine\u00f1gmu gi santatte. Estake un` madispone siempre uttimo\u00f1a un` bata\u00f1ga halum gi naftanmu haf` pinayonmu: Manu hechura esta`i seputtura!<\/p>\n<p><strong>Katma gi halum rimulinu<\/strong><\/p>\n<p>Te\u00f1ga hu dandan suabe na pianu pat gitala mientras mananaitai sino mama\u00f1gge`yu` gi chagchag og`gan pat lemlem tautau. Katma yan bonitu na dandan i muna` mamansu i mitituka` na asuntun ni hu estudiadiaye.<\/p>\n<p>I dandan inakompapa\u00f1ia manbonitu na litratun lugat siha gi chagu`. Desde kantun tasi, plaset fangualu`n ni da\u00f1kulu, ga`ga` siha gi pastahe yan i hegsu`, likidu na hatdin Japones, flores sakura giya Japon pat Washington, D.C, yan otru siha lugat.<\/p>\n<p>Sessu ha kone`yu` dos lugat: da\u00f1kulu na fangualuan yan hatdin Japones. I fina` gualu` giya America miyas pot miyas `nai un` li`e fuetsan manguagualu`. Gi un` kinisecha nahu\u00f1g ganansia yan materiat para metkau enteru elmundu.<\/p>\n<p>I dikiki` na hatdin gai areglu desde mapegan achu`, tinanum siha, finalagun hanum yan difirientes kulot guihan gi halum sadog dikiki`. I para un` fatacho\u00f1g gi un` banda nahu\u00f1g para u inakompa\u00f1a hinsassomu guatu gi katman tasi.<\/p>\n<p><strong>Paguan Malumot<\/strong><\/p>\n<p>Maseha haf` na asuntu malagnos gi supin tasi publikamente ya gai minagahet siempre i mantineteka maninestotba seriosamente. Era, masiente na guaha dumedeka` i pisun fondun niha ni maresisibe kada mes.<\/p>\n<p>Matu\u00f1gu` na malagnos pau malumot gi hiyu\u00f1g i kestat\u00f1a sa` hagas lamas i sinagua\u00f1a. Ma\u00f1gunanaf manadan ulu` ya makat manmatiges sa` inipus minegai\u00f1a. Lau hagas makena`na` ya manginacha` induktu. Mampos mi-ilu` ya mattu gi mutu\u00f1g i malumot.<\/p>\n<p>Yangin gi uttimu besis hinegsi hau ni konseptun pa\u00f1glau pues anog na hagu mismu humalan maisa hau papa`. Ti umah\u00f1au siempre u fattu este na namamahlau giya hagu. Si Iku!<\/p>\n<p><strong>Presiun Fektus<\/strong><\/p>\n<p>Mamamaila` mahatsan presiun nesessidat siha gigun ma-apprueba i nuebu na apas kahun katga (containers) ni Port of Guam. Kasi kahulu` kada kahun katga siete pot sientu na biahe.<\/p>\n<p>I tautau siha gi kada isla para u kinatga este na hatsada gi mafafahan na attikulu siha para mantension familia. Mas makat para i mangaige giya Tinian piot Luta.<\/p>\n<p>Lau guaha huhu\u00f1gog sabiun karisu man-offresi kumu promesan politika na para u utut presiun fektus siha giya Luta. Un` ratu ha`, kau in`lili`e guennau si Sen. Steve Mes\u00f1gon ya u eksplika gi ma\u00f1eluta giya papa` manu china planu\u00f1a?<\/p>\n<p>I asuntun gai tine`ug pot malu\u00f1u` gi estomagun yan linala` familia. Mauleg se\u00f1ot un` atetutye haf` ineppemu nu este na attikulu. Yangin atrasasau un` petsige, mauleg kasi un` upus bumiahe para Tinian ya un` tunug gi tanu` `nai si\u00f1a dibuenamente un` chogue che`cho`mu.<\/p>\n<p><strong>Che`chu` Eskrebiente<\/strong><\/p>\n<p>Guaha bumatbaruye na ayu bisioghu i umemutu\u00f1g. Ahe`, hagas mutu\u00f1g malumot ni lumulumus i se\u00f1gso\u00f1g hu fagcha`e halum. Mattuyu` para baina` gasgas i mahas\u00f1gune na tinailaye kontra i maninosiente yan tai esperansa.<\/p>\n<p>Soluke i amiguhu payun mampos ni muto\u00f1g\u00f1a mismu mina` tiha \u00f1gi\u00f1gi\u00f1ge`-gue` namaisa! Tailaye na lamas yan malumot ya debi tana` suha gi ha`anen linahyan. Taimanu umemutu\u00f1g-yu` na hagas gaige gi halum i se\u00f1gso\u00f1g i mitu\u00f1g?<\/p>\n<p>Rimotke hau amigu yan un` ayuda mismu tautaumu lumi`e manana na kinahulu` atdau, gasgas yan fresku na ma\u00f1glu`, yan klaru na mapagahe gi enteru se\u00f1gso\u00f1g iya Luta. Todu mumirese homlu` yan gasgas na hinagu\u00f1g!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>I sueddun popble, mafanana`an \u201cpoverty income level\u201d ni federat. Gaige este na sueddu gi $24-Mit&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[256,169,51,13376],"class_list":["post-236379","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-casino","tag-china","tag-guam","tag-steve-mes"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/236379","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=236379"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/236379\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=236379"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=236379"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=236379"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}