{"id":236897,"date":"2016-09-21T06:06:42","date_gmt":"2016-09-20T20:06:42","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=236897"},"modified":"2016-09-21T06:06:42","modified_gmt":"2016-09-20T20:06:42","slug":"gi-kineppapa-idat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/gi-kineppapa-idat\/","title":{"rendered":"Gi Kineppapa` Idat"},"content":{"rendered":"<p>Manmattu hit guihe na idat `nai tatutuhun biradan kineppapa`. Monhayan tagacha` uttimu eskalera gi haf` offisiota. Dispues, ta gachu\u00f1ge otru siha manritirau. Bes enkuando, siempre u lamegai mangrasiosu na estoria siha gi fina` dina\u00f1a`.<\/p>\n<p>Magahet na i hagas metgot na sensin tatautau-ta maribaha ni da\u00f1kulu. Kareran para este na katsada ni unu u soplu. Todu u fan malofan gi inamku` niha. Memorias `nai dumeskansa hagas finaposta siha.<\/p>\n<p>Tai malefaghu ni ayu siha na ma\u00f1aina-ta i umechayu` bendision, kanai siha ni hu gu`ot desde antes, yan dina\u00f1a` tinayuyot yan kanta gi fina` nobena. I metgot na sensian komunida sumedi todu rumikonose i bisinun niha. Estague` na komunida `nai manda\u00f1kulu hit antes gi hilu` pisun tradision.<\/p>\n<p>I lanchu `nai manda\u00f1a i familia `an Dame\u00f1go. Mamatinas si nana manman\u00f1ge` siha na fina` boka para i tropa. Tat ti humihot `an katdun punidera ni ma\u00f1a\u00f1ada` mapega gi lamasa. Agradesiyun todu finatinas nana kau golai appan pat hinegsa` balensiana!<\/p>\n<p>Gi todu atmos banda, gualu` yan tasi, i dina\u00f1a` familia finenina pot rinikohen mantension para i lamasan sena. I gualu` `nai manmalulog yan po\u00f1ga ham piot gi uttimun semana. Esta guaha `nai hana` mahala\u00f1gyu` na tiempu i asun kusina gi lanchu yan katin pinegsai siha gi minachum atdau sino biradan para i gima`.<\/p>\n<p>Maseha mamopble hit guinahan materiat, tat mas na`magof kumu ti inisunen haf` dididi` guinahata. Guiya este na tiempu `nai trabiha kabales linala` tradision tanu`. Estague` mina` sumen man\u00f1ge` mababan uttimu latan satdinas sino kechap yan sirasimi` gi maipen hinegsa`.<\/p>\n<p>I chenchulu yan fangualu`an, fanda\u00f1gu yan fiesta che`chu` familia yan i se\u00f1gso\u00f1g `nai ma\u00f1aunau megai gi bisinu manmanna`e geftau tiempun niha. Da\u00f1kulu na inapinitiye gi entalu` membron komunida guihe siha na tiempu. I fitme na pogse` dina\u00f1a` natibu sumusteni todus desde antes.<\/p>\n<p>Selebrasion Noche Buena yan pasgua Resureksion dos fitme na haligen tradision relihion natibu desde kuattru sientos a\u00f1os malofan. Estague` na selebrasion i numana`e tautau-ta sensian esperansa gi ha`anen niha. Si\u00f1aha` makat i karera lau siempre tafan mattu gi chita sin ditension. Tai finagpu` na sensia gi tautau-ta i usun espirituat kumu prefektu luseru yan a\u00f1kla.<\/p>\n<p>Anaku` na karera `nai guaha na pasu `nai man-matompu` hit. Sin inbatgu ta aguanta problema-ta gi hilu` animu para ta kompli haf` ta petsisige. Magofyu` pot felis lamayot patte finaposta.  Gi kadada` na manera hu pega papa` haf` lini`ehu antes para i manatatte na famaguonta. Po`lu ya siha u hinisga puntu siha ni gaige guine na tinige`hu. Estorian fina`pos ma\u00f1ainan miyu!<\/p>\n<p><strong>Estau Politika<\/strong><\/p>\n<p>Ma-apprueba inestablese otru komision politika guine gi alacha. Ti komprendiyun haf` i motibu fuera ke chechu` hasupag yan mediu ignorante.<\/p>\n<p>Konseptu ni mafanana`an \u201csovereignty\u201d, supremu na disposision nasion, tana`en \u00f1aihon gi papa` i kontratan i Covenant. Dispues, gi mismu kontrata manmalista haf` siha asuntu `nai debi u guaha inakonfotman dos banda gi mansustansiau siha na asuntu. <\/p>\n<p>Baihu Repite: I lai federat (USPL 94-241) `nai gaige inakonfotman Covenant. Ta konfitma na este na lai supremu fuetsa\u00f1a gi haf` na lai yan tratus America manmalista papa`. Tana`e federat fuetsan mandispone gi kaprichota ni mafanana`an \u201csovereignty\u201d. Este solu na palabra chumule` disposision politika ginen iya Marianas petmanente.<\/p>\n<p>I mismu lai pumega Marianas gi papa` banderan Amerikanu. Pues haf` makeke chogue gi inestablesen gueku na komision? Na ti gai representante Marianas gi Kongresson iya Amerika? Na ti este na offisina gai obligasion prumesenta sentimentota gi todu priniponen lai federat? Haf` na para u guaha eksisiu sin probechu?<\/p>\n<p>Mampos na`mamahlau ma-apprueban un` lai ni tai bali. Siempre ileg\u00f1a i federat taitai haf` gaige gi papa` i kontrata sa` ti sinedi otru komision. Puru este na aksion hasupag sin inestudia kau guaha seriosamente i federat ha isague gi papa` i kontrata. <\/p>\n<p>Kada ratu hit man-esalau pot \u201cself-government\u201d ya ni fi\u00f1kas iya Marianas tatnai balalansia lepblo\u00f1a. Pues haf` in` sasa\u00f1gan `nai hamyu mangaige gi puestu pa`gu? Inipus na`mamahlau i taya` sensian areglu gi entalu` kabesiyu yan membron lehislatura. <\/p>\n<p>Haf` mohon futtunan famaguonta gi papa` i presente na disareglu siha? Kau este uttimu suspirus gi para ta aregla linala` natibu guine siha na petlas? Ni hamyu mampus man-abarambau hinassun miyu ya kau gi hilu` este `nai para ta gobietnan maisa hit?<\/p>\n<p>Diberas guaha `nai hu panag iluhu para bai rikonose kau guahu lala\u00f1ga` pat mangaige este na tropan sabiu gi hegsu` imperadot I Deni`.<\/p>\n<p><strong>Ti Para Hagu<\/strong><\/p>\n<p>Haf` na i mas ta adadahe na kosasta finenina podu\u00f1g ya madisgrana sino mayamag? Hu aksepta este taimanu finu` man-amku` na guaha ha` ti para hita. <\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p>Hu gotde mauleg dos kinine`hu medianu na minedu\u00f1g ayuyu ya hu pega gi tatten siyan i draiba. `Nai mattuyu` gi gima` ni unu gaige. Dispues de hu rikonose kabales hu aksepta na ti para guahu.<\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p>Un` biha, chigalun Chamorro ha u`usa diariu. Tatnai hu hu\u00f1gog baba lilo`\u00f1a ya la`la esta`i 103 a\u00f1us. Dios mihu!<\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p>`An mayayi i tautau ta po\u00f1ga na u chochu. `Nai yumomug, ta lapbla na u suhaye boka. Manu dinanche na akonsehu?<\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p>Ileg\u00f1a un` prohimu na `an mames mime`mu chochu asiga ya u dinistempla. Dios mihu na abisun otdinariu ni mas pipinu`. <\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p>Kada ratu ha choneg hulu` gi hegsu` un` da\u00f1kulun achu`. Dispues, ha sotta para u kilulog papa`. Todu dia ha repite mismu malabida. Ileghu na che`chu tatamudu `ste. Haf` mohon?<\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p>`Nai humalum i saki gi gima, hana` fa\u00f1ila` kandet\u00f1a ya ha tutuhun manaligau haf` para u chuli`. Ha hu\u00f1gug un` bos ileleg\u00f1a, \u201cAdahe sa` hulili`e hau ha`\u201d. Hali`e guatu un` loru ya hafaisen haye na`a\u00f1a. Ineppe, \u201cSi Moises\u201d.<\/p>\n<p>Ha upus ya sige ta`lu manyalaka` gi halum guma`. Sina\u00f1gane ta`lu ni loru, \u201cAdahe sa` hulili`e hau ha`\u201d Tiha attende lau dispues ha siente un` da\u00f1kulun pachut galagun gera gi tatte\u00f1a. Mamatkilu ya ha galope huyu\u00f1g i mas hihot na bintana. <\/p>\n<p>Todu inaka` dagan yan sanot\u00f1a ni galagu. Ha yakaigue` huyu\u00f1g ginen i kelat pot uttimu suspirus sino pininu` gi galagu.. Mauleg bida\u00f1a si Moises, i loru! <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Manmattu hit guihe na idat `nai tatutuhun biradan kineppapa`. Monhayan tagacha` uttimu eskalera gi haf`&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[13498,13499,499,11981],"class_list":["post-236897","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-selebrasion-noche-buena","tag-ti-para-hagu","tag-usa-2","tag-uspl"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/236897","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=236897"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/236897\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=236897"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=236897"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=236897"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}