{"id":237831,"date":"2016-10-05T06:06:10","date_gmt":"2016-10-04T20:06:10","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=237831"},"modified":"2016-10-05T06:06:10","modified_gmt":"2016-10-04T20:06:10","slug":"dibinan-natibu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/dibinan-natibu\/","title":{"rendered":"Dibinan Natibu"},"content":{"rendered":"<p>Gi lamayot isla siha gi halum iya Pasifiku sige natibu madiskute futtunan niha gi rimulinun tinigu\u00f1g iya China yumuti` kepble\u00f1a gi todu klasin kinalamtin bisnis.<\/p>\n<p>Gi este na tiru bula natibu man-dinisplanta modun linala` niha. Gi mismu tiempu todu hagas bisnis familia manmafahan ni Chinu. I tautau mandinilalag huyu\u00f1g esta i otru siha so\u00f1gsu\u00f1g. Masusedi este giya Palau. Masusesedi pa`gu guine giya Saipan. <\/p>\n<p>Na` triste para ta hu\u00f1gog na megai gi offisiat publiku esta bendidu anten niha gi un` kompania. Esta ma-aksepta na siha i esklabu yan osgun na galagun i kompania. Ayu buente na mayuti interes publiku ni pumega siha gi offisiun niha. Guaguan apas niniha, $5,000 gi mes.<\/p>\n<p>Esta tihu tu\u00f1gu taimanu para bai chahlau i oppan na mansa\u00f1gan. Mamahlau-yu`! Lalalu`yu`! Mampus ha estotba konsensiag-hu na tai guine papa` tinagpapa`\u00f1a i offisiat publiku siha.<\/p>\n<p>I taya` bidan niha para uma-adelanta kualidat linala` tautau-ta kumonfitma na esta interes monedan niha ma-ususuni! <\/p>\n<p>Man-namase` famaguonta gi este na karera. Taya` si\u00f1a tumulaika este na karera solu hita ni publiku pa`gu na eleksion. Fanachu pot futtunan famaguonta!<\/p>\n<p><strong>Proteksion Famaguon<\/strong><\/p>\n<p>Makat na disision finatinas Gobietnu Ed Calvo `nai ha fitma lai ya ha sedi manma-abusa yan estane na famaguon ma\u00f1geha gi kotte dispues de siete a\u00f1os.<\/p>\n<p>Ha baba appottunidat para manma-abusa yan estane umaligau remediu gi kotten lai. Mamueba dichu proteksion desde institusion relihion `sino haye na inetnun guatu gi manma-isague na famaguon. <\/p>\n<p>Mauleg na disision i hana atbiettu pettan institusion `nai mangaige i umaminasa man-inosiente siha na famaguon. Ti rason salape` institusion. Lau dichu rason i sumen presisu na proteksion maninosiente siha na famaguon lalahe yan famalao`an. Esta ti u fan lauya dibatde i mantailaye na he\u00f1un mamale` yan obispu!<\/p>\n<p>Yangin i puntu pot proteksion institusion inetnun relihion kau gaige este gi hinassun dumestrosia ha`anen famaguon ni puma\u00f1ut pinadesin niha pot trenta esta kuarenta a\u00f1os na tiempu? Yangin ni hagu mismu masge sa` lache disposisionmu prumutehi famaguon pues ma`ase` ya un` resigna hau ensegidas. Ni unu gi entre famaguon mame mumirese malatratamientun miyu! Lastima!<\/p>\n<p>I da\u00f1u petmanente kontra i manma-isague na famaguon. Ya maseha ma-abusa `sino ma-estane-gue` seriosamenti ti pumara malag i gima` Yuus pot hine\u00f1ge\u00f1a gi Saina. Ya kada biahe na humalum gi gima Yuus ya hali`e i muna` tailaye-gue siempre u luhan yan chathinassu kau umarepiti giya guiya parehu aminasu.<\/p>\n<p>Mattu oran areglu gi gumeluluye relihion katoliku yan otru siha otganisasion. Tafan da\u00f1a ni fiet na ma\u00f1gilisyanu ya ta abiba sattun na areglu gi hilu` gasgas na disposision pot hine\u00f1geta.<\/p>\n<p><strong>Kau Bendidu Marianas?<\/strong><\/p>\n<p>Gi fina` konbetsasion, mappla` gi pachot i ma\u00f1gekuentus gi lamasa kau bendidu futtunan tautau-ta. Hu pega gi pisun tala\u00f1ga-hu ya hu ta`lun umeku\u00f1gog haf` i madiskukute.<\/p>\n<p>Tai konfitmasion-yu` ni mansa\u00f1gan lau mampos oppan na parehu ha` i manma-elihe yan apuntau na offisiat gobietnu monhayan mabendi anten niha gi un` riku na kompania.<\/p>\n<p>Hu arastreha i na`an siha ni ma\u00f1gahulu` yan haf` modun pagamientun niha. Namanman sinedahu na esta mamahlauyu` nu guahu mismu. Ti ho\u00f1giyun na malabida!<\/p>\n<p>Haf` na hinatme lalu` lagu yan kunanaf ulu` enteramiente sisteman gobietnamientu guine. Tatnai tali`e manchathinassu. Taimanu na mampos misin i nuebu na tro\u00f1kun kepblen niha.<\/p>\n<p>Na`chatsaga i bendidu na konsensia `nai mayuti` dignu na disposision asuntun linahyan siha. `An esta ni hagu mismu ti un` tu\u00f1gu` haf` mauleg yan timauleg pues mattu i oran para un` dispachan maisa hau ensegidas. Desde \u00f1gai`an `nai manmanbota ham benterun (salesman) ha`anen mame?<\/p>\n<p><strong>Hinanau Mala\u00f1gu:<\/strong> Hu li`e un` patgun desde tresi a\u00f1os mamadesi kanset. Mahospitat ya ma-akanteha ma-amti estake magu\u00f1g i kanset gi agaga`\u00f1a. Namagof `nai dini\u00f1gu ni un` pipinu` na chenot. Numa`lu tatte gi otdinariu na linala` patgon.<\/p>\n<p>`Nai mattu gi idat 21 tinaluye ta`lu kanset. Pa`gu na biahe gaige i chenot gi haga`\u00f1a. Ti un` a\u00f1u madisponi i patgun. Makat na finapos para guiya mismu yan familia. Todu machogue pot para uma-assiste ya una`lu tatte. Kasi gi finu` man-amku` ti patgun tanu`.<\/p>\n<p>Diberas puti na katsada finapus seriosu na chenot gi membron familia. Hu pokati este na katsada kanaha` dies a\u00f1us. Taya` numa`e-yu` esperansa ke ina\u00f1guhog-hu gi Saina yan disposisio\u00f1a. Makat na hinanau gi maseha haye na familia.<\/p>\n<p>Ayu na finaposhu numa`e-yu` mas kinemprende pot setbisiun hinemlu` gi manmodetnu yan mikapasidat siha na hospitat gi kuatkuet setbisiu. Chagu` eskaleran hospit-ta gi bandan kapasidat yan abilidat. Lau fan manna`e agradesimientu na machachage lokue` i mediku yan infetmera siha nina` si\u00f1an niha para un` mana` homlu`.<\/p>\n<p>Iya hululu` na chinatsaga i taya` fi\u00f1kas para ta aregla kapasidat yan abilidat hospitat-ta umatende i mas manmakat siha na chenot. Pot ihemplu: Manahanau un` neni para hospitat San Diego. Ginasta programan medical referral guine mas ke miyon pesus estake u fattu tatte i mala\u00f1gu. Mana` hanau sa` titana` si\u00f1a lau ha lapbla hit manadan fondu.<\/p>\n<p><strong>Kinilu:<\/strong> Sessu hu taitai yan hu\u00f1gog na`an ga`ga`, era kinilu. Hu arastreha haf` na gaige kontodu halum tinayuyot. Kontodu kanta-ta pot i Ni\u00f1u ileleg\u00f1a \u201ckulan kinilu gi saga\u00f1a\u201d.<\/p>\n<p>Un` ga`ga` na sumen tai estotbu ni achog un` sesi` koraso\u00f1a para un` punu`. Silensiu ha aksepta disposision-mu ya umachigu`, matai.<\/p>\n<p>Kasi gaige mas este gi bittun hinimidde yan silensiu na ma\u00f1an ga`ga`. Magahet na `an mamaitkilu hau, siempre un` hu\u00f1gog ya repara haf` gaige gi oriyamu.<\/p>\n<p>Te\u00f1ga `an para bai` fa\u00f1ge` huna` katma hinasoghu. Inakompa\u00f1a suabe na dandan gi santatte para u esgaihon mas sensian pinasensia yan hinimidde. Hana`e-yu` tiempu umanalisa haf` tinige`hu yan kampu umaregla ayu na patte i fatsun \u00f1aihon rason.<\/p>\n<p>Mauleg na eksisiu diariu piot gi oran tinayuyot. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gi lamayot isla siha gi halum iya Pasifiku sige natibu madiskute futtunan niha gi rimulinun&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[13682,13683,13684,13685],"class_list":["post-237831","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-gobietnu-ed-calvo","tag-hinanau-mala","tag-kinilu-sessu","tag-mamahlau-yu-lalalu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/237831","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=237831"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/237831\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=237831"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=237831"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=237831"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}