{"id":238264,"date":"2016-10-12T06:00:07","date_gmt":"2016-10-11T20:00:07","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=238264"},"modified":"2016-10-12T06:00:07","modified_gmt":"2016-10-11T20:00:07","slug":"gatbu-na-petlas","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/gatbu-na-petlas\/","title":{"rendered":"Gatbu Na Petlas"},"content":{"rendered":"<p>Gi un` mina\u00f1gau pulan, estabayu` gi baranda hu e`e\u00f1gulu` i kanai gualafun ginen entalu` ramas tro\u00f1kun lemon gi tatten guma. Mofona mattu rinegan uchan yan freskun ma\u00f1glu ginen haya. Hana katma yan pas si\u00f1ientieghu.<\/p>\n<p>Sige dispues dumandan-yu` ukulele `nai hututuhun humassu tatte hagas kanta-ta siha. Man-na`mahala\u00f1g na sunidu siha gi namagof na dina\u00f1a` familia piot gi tiempun Noche Buena. Esta guaha `nai hana` mesgu lago`hu.<\/p>\n<p>Kulan ha gacha`yu` triste pot metgot kurentin tinilaika gi tanu` natibu ya gof hasan tali`e tautau-ta ma\u00f1guentos haf` sentimientun niha. Kau man-atgoyau hit na tautague na inipus mansilensiu hit gi dirichota?<\/p>\n<p>Gi mismu tiempu hu komprende na megai tumatitiye haf` hu tutugi` pot direchun tautau-ta. Hu atrebiyu` gi halum ka\u00f1adan tituka` pot manyomahlau tautau-ta gi asuntun niha. No se\u00f1ot, pot fabot gachu\u00f1ge-yu` sa` tihu la\u00f1gag namaisa este na katgu. Maila tafan agu`ot kanai gi madefendin direchu natibu!<\/p>\n<p><strong>Klassen Tautau<\/strong><br \/>\nMaseha manu na tanu`, siempre un` soda` manguaha, kadu` manguaha yan taya` guaha. I mina tres na butai` `nai gaigeyu`.<\/p>\n<p>I manguaha libianu hinagu\u00f1g niha, diariu. Todu nesessidat familia mala\u00f1gag ginen fuetsan fi\u00f1kas niha. Walang problema!<\/p>\n<p>I kadu` manguaha esta mandidibi para un` finanu`e na guahague`. `An hali`e na asut meyas-mu siempre mamahan pot para un` finatta.<\/p>\n<p>I taya` guaha no siakassu haf` guinaha\u00f1a. Kontentu gi taya`\u00f1a pat dididi` na suette\u00f1a. `An haf` unna`e ha agradesi. Mauleg na he\u00f1un tautau. Ti champada.<\/p>\n<p>Hu chagi ayudun manguaha ni numa`e ham fina` ne\u00f1kanu` un` Noche Buena. Mattu ginen korason niha sin banida. Malatgaye ayudu pot mali`e pinepblen mame.<\/p>\n<p>I kadu` guaha makat ha tapbla nina`en manguaha guihe na biahe piot sa` motmut i tatten kareta regalu para hame. Umatog!<\/p>\n<p>I tropan taya` guaha dumalalag ham yan manguaha man-manunu fina` katne yan guihan guihe na pue\u00f1ge gi tatten guma`. Grasiosu na dina\u00f1a ya motmut chaleg ginen i tropa. In` agradesi i sumen sattun na amesta gi entalu` mame. Ma`ug na bisinu maseha esta man-achagu` lugat mame.<\/p>\n<p><strong>Sentimientu<\/strong><br \/>\nDiskuidun offisiat Marianas muna` fuetsau man-mamadesi manadan familia guine, punta pot punta. Gi halum rimulinun diskuidu sige mag\u00f1u` kualidat linala` familia. <\/p>\n<p>Tat mattiru ti masu\u00f1gun kontodu i taya` adelantu gi monedan familia. Ke lau haf` bidan mimiyu dispues de todu i promesan kantun sisomyan?<\/p>\n<p>Para todu i diskuidu, hihot muta`yu` `an hulili`e na mala\u00f1gag man-kandidatu ta`lu. Guaha `nai hu to\u00f1gtu\u00f1g iluhu kau guahu lala\u00f1ga` pat siha. Dios mihu! Ti man-mamahlau! Ke lau haf` motibu na mala\u00f1gag mahas\u00f1guni i publiku `nai sentaya` ni hafa na adelantu mapetsige pot interes publiku?<\/p>\n<p><strong>Sinague` Tasi<\/strong><br \/>\nEstaba un` amiguhu ha areregla buti\u00f1a gi pantalan Fishing Base para u etupag guihe na pue\u00f1ge. Antes de u tulusgue` huyu\u00f1g, sige ham umachatge pot kinalamten todus `nai manadan tautau-ta manmamatmus gi fache` sisonyan chinatsaga.<\/p>\n<p>Mauleg na ha tu\u00f1gu` i prohimu `nos kuantos klasen peska `nai ha preniniye familia\u00f1a mantension. Asolas, humanau pumeskan halum tanu`. Animu man-espiha para mantension familia\u00f1a. Humanau dispues umetupag gi sagua`. Sigiente dia hana`eyu` `nos kuantos medianu na mafuti para inaflituhu. Ti manmanyu`sumaibog lasneg chodan galayan para gacho\u00f1g\u00f1a.<\/p>\n<p><strong>Peskan Panag<\/strong><br \/>\nGi `nai hoben-yu` `nai sessu huli`e mangacho\u00f1g-hu manpeskan panag. Mapega i tekin mediu karera huyu\u00f1g gi rubentason dispues manridonduye ya sige mapanag i tasi para umadulalag i guihan guatu gi tekin.<\/p>\n<p>Manpaire na peskadot. Marepite `nos kuantos biahe antes de u fan halum mandeskansa gi inai. Sige pa`gu marikohe kineni` guihan ya mapega gi sahguan. Lau mali\u00f1gu este na modun peska desde ke manhanau ayu na tropan peskadot para i taihinekog na deskansu. <\/p>\n<p>Esta na` mahala\u00f1g `an malolofan-yu` gi kantun tasin iya Chalan Laulau `nai sessu antes manpeskan panag. Taigue esta ayu na hinerasion.<\/p>\n<p>I peskan chenchulu ni sessu binatsala ni famiia esta lokue` mali\u00f1gu. Lau lamegai na talayeru huli`e sessu na tiempu gi kantun tasi. Mauleg na offisiu gi maprebeniyen mantension familia.<\/p>\n<p><strong>Sustansian Tanu`<\/strong><br \/>\nDos famosu na ma`gas gi estorian i tanu` mapega papa` talin niha mangobietna ya mahatsa tatte talin kabayu ni humahala i aladu. Era, ha bira siha tatte gi tinanum niha yan fangualu`an dispues de masetbe mauleg tautau niha. <\/p>\n<p>Matu\u00f1gu haf` sustansian tanu` `nai gumuagualu` siha. Ginen i tanu` `nai mana fandoku` todu mantension tautau desde tinanum yan pinegsai. Este `nai masoda` ginefsagan niha&#8211;halum fangualu`an. Sattun i dos menhalom haf` sustansian pisun tanu`.<\/p>\n<p><strong>Abarambau<\/strong><br \/>\nKada ratu ma-annunsia na guaha mas adelantu gi ekonomia. Mauleg! Gi mismu tiempu i mansa\u00f1gan na adelantu taigue gi monedan familia. Gaige gi pahinan gaseta!<\/p>\n<p>I tautau-ta matu\u00f1gu` mumidi haf` mansa\u00f1gan kontra haf` diberas gaige gi monedan familia. Pues lastima i manadan anunsiu ni ti mafattu papa` gi familia siha guine.<\/p>\n<p>Hu\u00f1gan, namagof `an enfin guaha adelantu gi rinikohen aduana sino tax. Lau estake mattu ennau na adelantu gi monedan familia, taya` bali\u00f1a manadan anunsiu ni gueku!<\/p>\n<p>Gi primet lugat pot diskuidun miyu na megai pinadesi na tiempu. Chatmiyu hahatsa esperansan i tautau `an ti si\u00f1a in` asegura na i benefisiun adelantu magahet na gaige gi esta giya siha. Puru che`chu`fabulas de chispas!<\/p>\n<p>Dispues, tomtum esta i publiku gi todu mattirun dinage ginen i hegsu` imperadot I Deni`! Maseha pot primet biahe sa\u00f1gan i minagahet na sumen chatsaga i tiempu mina` in` letki ayudu para i publiku! Haf` mohon?<\/p>\n<p><strong>Chemchum<\/strong><br \/>\nEstaba un` chomchum paluma gi tro\u00f1ku gi menan guma`. Gi primet biahe `nai hu rikonose estaba kuattru na chada` nosa`. Dispues, man-e`esalau famaguon paluma, man-mapulakes.<\/p>\n<p>Sigiente semana ni unu gaige. Mangupu ya madi\u00f1gu i chemchum. Kulan famaguonta. Gigon manlistu, manhanau lokue` ginen i chemchum. Mafattu gi hinassota na puede todu felis hinanau niha. Mangupu libre!  <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gi un` mina\u00f1gau pulan, estabayu` gi baranda hu e`e\u00f1gulu` i kanai gualafun ginen entalu` ramas&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[818,13753,8389,13754],"class_list":["post-238264","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-mali","tag-mauleg-gi","tag-noche-buena","tag-sinague-tasi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/238264","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=238264"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/238264\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=238264"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=238264"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=238264"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}