{"id":243698,"date":"2017-01-04T06:06:10","date_gmt":"2017-01-03T20:06:10","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=243698"},"modified":"2017-01-04T06:06:10","modified_gmt":"2017-01-03T20:06:10","slug":"tinituhun-i-sakan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/tinituhun-i-sakan\/","title":{"rendered":"Tinituhun I Sakan"},"content":{"rendered":"<p>I hinanau 2016 mesklau finapos\u00f1a. Lau i pau asuntu siha metgut machalapun gi airen iya Marianas. `An ta bira i pahina siempre tasoda` mismu asuntu siha ni man-maletki gi 2016. Anaku` hila` este siha na asuntun linahyan.<\/p>\n<p>Guaha siempre apachan batbas entalu` Trump yan Jinpi\u00f1g haye i fuetsudu. Gai fuetsa iya China lau hagas fuetsudu America. I metgut siempre u tachu gi uttimu! Mangaige hit gi papa` banderan Amerikanu!<\/p>\n<p>Yangin u guaha chinatsaga entalu` dos nasion, i finenina matigis i cha`guan gi hilu` tanu`. Hita i cha`guan ya nukeru i dos higante haf` para ta padesi!<\/p>\n<p>Gi ge`katan, siempre u babague` casinon iya Japon gi halum dos-tres a\u00f1os na tiempu. Ha yilulog casinon iya Saipan sa` mas kapas yan to`a sistema\u00f1a kumu mina` tres mas fuetsudu na ekonomia gi globus sino i tanu`.<\/p>\n<p>Kulan mampus anaku` lukau i mamamaila` na chinatsaga siha. Siempre u fan oppan a`ga\u00f1g gigon pa\u00f1gpa\u00f1g gi kantun tasin tano`ta.<\/p>\n<p>Ti masedi Marianas ginagau\u00f1a hutnalerus ginen hiyu\u00f1g. Ha diteni todu mahatsan nuebu na fasilidat guine. Mampus metgut i republican gi Congresson America ditetminasio\u00f1a pumunu` maseha haf` na asuntun pot immigrasion.<\/p>\n<p>Lokue`, pinalopu` aminasu bisnis mandikiki` guine `an mahatsa i sueddu. Mas menus cho`chu` yan aduana ginen este na patte gi ekonomia. Ti homlu` este na kinalamten guine. Da\u00f1kulu na aminasu kontra empleau yan bisnis mandikiki` siha. Debi u guaha antau na inina gi todu i dos asuntu.<\/p>\n<p>Mientras tantus ta diseseha na u homlu` ma-umentan aduana na sakan. Mampus paska i pisu na gigon sulun ha lachai humogsi gi mago`ta.<\/p>\n<p><strong>Liliku` Achu`: <\/strong> Un` lemlem tautau sige hu ebalua haf` na sessu masge` satbasion asuntun linahyan. Ileg\u00f1a un` primuhu, \u201cGuiya ennau i peskan liliku` achu`\u201d.<\/p>\n<p>Era, man-hanau hit man-peska gi kantun rubentason. Sige ta liliku`e i achu` siha man-`eguihan. Gaige gi papa` achu` un` sumen dikiki na guihan mafanana`an do`du. Kada umihot hau malagu para i otru achu umatog. Moralidat? Ta upus i katdumin tiau, satmuneti, mafuti`, manini\u00f1g yan otru guihan sanhalum pot un` tai bali na do`du. <\/p>\n<p><strong>Pinasensia<\/strong><\/p>\n<p>Ta tutuhun konbetsasion-ta gi palabran pinasensia. Era hu hahassu finu` eba\u00f1gheliu pot pinasensia ginen i lancheru.<\/p>\n<p>I lancheru ha komprende na todu checho`\u00f1a gai tiempu. Ha planuye haf` na fina` golai para u tanum. Dispues ha fecha papa` manu na patte gi gualu` para u tutuhun muna` gasgas.<\/p>\n<p>Ha inklusu mandismonta, man-aladu, ma-abonuye, kontodu maprebeniyen hanum para i tinanum siha gi hatdin. Ha kompatte tinanom\u00f1a segun gi tiempu estake listu para umakusecha.<\/p>\n<p>Ha tanum i simiya. Hana`e tiempu estake doku` ya ha transplanta guatu gi hatdin. Diariu ha assisti hanum para u la`la` ya u felis estake listu.<\/p>\n<p>I lancheru ha komprendi na i usun odda` gai tiempu estake si\u00f1a hali`e produktun tinanom\u00f1a. I ha kusecha ginen i edda`. Ayu mina` gai pinasensia gi offisio\u00f1a. <\/p>\n<p>Kau lancheru pat haf` offisiomu, na`en maisa hau tiempu siempre u anog haf` un` masahalume. Pinasensian lancheru! <\/p>\n<p><strong>Animu:<\/strong> Gi hiyu\u00f1g siudan Tokyo giya Japon, huli`e mabalutan tinegcha` mansana siha gi tro\u00f1ku ni dos asagua. Kasi proteksion pot no u kinanu` ni ga`ga`. Nai esta listu, mattu i tautau metkau ya matifi`. Mana`e dos amku` ni kepblin niha dispues manhanau.<\/p>\n<p>`Nai humalum-yu` gi un` tendan ne\u00f1kanu` mamaisenyu` nu ayu na mansana. Hu fahan dos para bai chagi. Magahet na sumen mames na fruta ni numa`e dos amku` kepblin mantension niha. ***<\/p>\n<p>Dispues mattuyu` gi un` lugat `nai mametkakau todu klasen guihan. Da\u00f1kulun metkaun sanhiyu\u00f1g `nai katkuet un` atan puru pot guihan desde mas guaguan para sashimi yan para katdun miso`. Diberas tat ti guaha guihe na da\u00f1kulun metkau solu pot guihan. <\/p>\n<p><strong>Produktu:<\/strong> Giya Filipinas, hu soda` un` binis familia ginen i niyug. Todu klasen produktu desde paupau, habun, palai lasas, yan otru siha mafabrika ginen niyug. Ayu mas guaguan i la\u00f1an niyug ni manalagun tika.<\/p>\n<p>Este na familia ha fatitinas $9 miyon gi sakan ginen bisnis niyug. Un` siuda giya Japon chumuchuli` todu la\u00f1an niyug ni ginen tika. Sumen guaguan na attikulu piot gi halum man-amku`. Na ti guaha manadan niyug guine? <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Hu soda` lokue` bisnis todu klasen produktu ginen tuba. Desde miet, pedulas asukat para mandaibitis, yan otru siha produktu. Un` siuda lokue` Japon fumafahan todu produktu ginen chigu` tuba.<\/p>\n<p>Era, guaha giya Filipinas pa`gu niyug dos a\u00f1os. Gigon mattu i mina` dos a\u00f1os ya humuyu\u00f1g i bi\u00f1ga` magotdi para umafa` tuba. Ileghu na guaha lokue` tro\u00f1kun niyug guine, no?  <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Gi fina` metkau guihan giya Manila, hu tatitiye halum dos saina yan lagua` guihan ni pineskan niha. Mabendi kineni` niha dispues ha bira siha tatte para i gima`. Da\u00f1kulu na animu gi inespihan mantension familia. Ileghu na guaha ha` lokue` guine tasi, no?<\/p>\n<p> ***<\/p>\n<p>Tat ti si\u00f1a guine lau mampus hit ma\u00f1gontentu ni ye\u00f1gyu\u00f1g ade\u00f1g. Inipus ina\u00f1goghu gi moseria de hemunus gi otru mauleg na pinetsige para adelantun linala` familia. Para ta ususune ha` man-epinedu\u00f1g finacho`chu` otru?  <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>In` hassu un` tiempu `nai sessu i bisinu man-ana`e kusechan gualu` yan peskan tasi? Pa`gu na biahe puru kantun chalan `nai man-mafuegu hit guaguan na guihan siha. Megai\u00f1a besis `nai hu pa\u00f1ut tela`hu ya hu upus i lugat. Ti lina\u00f1gag esta ni sueddun ritirau yan social security!<\/p>\n<p><strong>Sustansia:<\/strong> Ume`ega`yu` bola un` tiempu gi hagas plasa giya Susupe. Estaba gi gihon-hu un` palaoan ha pepechi\u00f1g un` kottot\u2014balagbag akgak. Gi un` banda\u00f1a estaba otru palaoan balagbag Gucci.<\/p>\n<p>Gai minaipe i ha`ane. Ha lagnos i prohima munton salape` ginen kotot\u00f1a. Ha hala un` paska na papet sientu ya ha faisenyu` para bai famahan gimen. Dispues, mamaisen i Gucci na bisinu para baina` gimengue`. Konfitmasian sustansia.  <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>I hinanau 2016 mesklau finapos\u00f1a. Lau i pau asuntu siha metgut machalapun gi airen iya&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[14947,14948,14949,14950],"class_list":["post-243698","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-animu-gi","tag-congresson-america","tag-liliku-achu-un","tag-sustansia-ume"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/243698","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=243698"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/243698\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=243698"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=243698"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=243698"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}