{"id":262481,"date":"2017-10-18T06:06:53","date_gmt":"2017-10-17T20:06:53","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=262481"},"modified":"2017-10-18T06:06:53","modified_gmt":"2017-10-17T20:06:53","slug":"kinententu-gi-haanita","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/kinententu-gi-haanita\/","title":{"rendered":"Kinententu gi ha`anita"},"content":{"rendered":"<p>Todu umespipiha kinententu gi ha`anen niha. Naturat na inaligau pot manadan estotbu ginen modetnu na modun linala`ta. Hu hassu haf` finu` eba\u00f1gheliu gi mapos\u00f1a Dame\u00f1go pot kinententu. Hu translada gi sigiente:<\/p>\n<p>\u201cHagu i pastothu ni numa`eyu` ni todu nesessidathu. Gi cha`guan sabana un` sediyu` umasun dumeskansa, gi tra\u00f1kilu na ekun milag hanum un` hatsa espirituhu; Un` esgaihonyu` gi che`chu justisia; gi pinekathu gi hemhom na halum tanu` unna` batbaruyu`; i bastonmu yan dopbladan kanaimu muna` pas yan katmayu`.\u201d<\/p>\n<p>Gaige sensian kinententu gi otru palabra: hinimiddi. U fattu giya hayu yangin un` choma` sensian imbidiu. Esgaihon halum gi korasonmu hinimiddi sa` libianu un` benefisia sensian kinententu. Esta ti un` matdise i otru pot suette\u00f1a lau un` diseha mauleg para i prohimumu. Gai minakat gi tutuhun. Lau chogue desde pa`gu mona.<\/p>\n<p><strong>Sankatan:<\/strong> Direksion sankatan gaige gi sanhilu. Ala kuenta, guiya i konsensia-mu. Poresu na ileg\u00f1a i kuentos tatiye i magahet na sankatan giya hagu (your true north) gi todu pinetsige. Hu offisiona este na eksisiu pot mas ke kuarenta a\u00f1os. Hana`e-yu` tunas, gasgas yan ma`ug na kinententu gi ha`ani-hu.<\/p>\n<p><strong>Ina\u00f1goghu:<\/strong> `An un` pega ina\u00f1gogho-mu gi Saina kumu luseru mas libianu mamaisen ayudu yan mines\u00f1gon-mu para u kontentu ha`ani-mu. Kinententu mas lagse` `nai sin kondision unna motmut hinimiddi korason-mu. Ha suheta sensian imbidiu. Siempre `un li`e na parehu hau yan prohimu-mu gi todu nesessidat. Na`e bendision gi suette\u00f1a!<\/p>\n<p><strong>Ineppe:<\/strong> I kuestion guiya i ineppe. Taya u fattu ineppe yangin ti mamaisen hau prontu kuestion. Estague` sustansian ineppe: kuestion!<\/p>\n<p>Yangin guaha dinidamu gi maseha haf` na asuntu mauleg un` famaisen kuestion para unna` klaru hinassomu. Este na eskalera `nai ha tutuhungue` inafagcha` chalan inakomprende. Mauleg ta offisiona manmaisen kuestion pot para tana` klaru todu asuntu.<\/p>\n<p><strong>Anaguan:<\/strong> I manera `nai mana` fa\u00f1uha te`1a\u00f1g man-guelota giya Anaguan mattu gi taya` respetu hombre man-maguadog makina, dispues man-madagau halum gi fina` kahita yan dispues gi kahun katga. Mina` gai respetuyu` ni man-mofo`na sa huli`e fuetsan espiritu antes. Haf` na guaha ginagau petdon gi diskalentau siha na lugat? Motmut minaipen espiritu iya Anaguan. Gi finu` man-amku`, \u201cTodu tinituhun na baba, pues baba lokue` para uttimo\u00f1a\u201d.<\/p>\n<p><strong>Inadahe:<\/strong> Hu ebalulua kuentos pot kuttura `nai kulanyu` gaige gi halum un` hunta `nai todu ma\u00f1gekuentos ya ni unu ume`eku\u00f1gog. Kase hayuta este na modun inasoda`.<\/p>\n<p>Pa`gu guaha ekspressiun para umachule` American Memorial Park para umahatsaye sentrun kuttura.  Haf` i dichu prinipone gi este na diniseha? Kau usun este na sentru `nai gaige manala`la` kuttura? <\/p>\n<p>Para ta fatta bailan hula, bailan iya Polynesia, ni ta popo`lu kumu bailan kuttura guine sin kabales na hinisga? Dispues, tai baila i Chamorro sa` puru inadaptan bailan Espa\u00f1ot tat kumu E`Lotis, Mestisa yan Batsu! Tai tiempu i antigu na Chamorro yume\u00f1gyo\u00f1g-gue`.<\/p>\n<p><strong>Na`chaleg:<\/strong> Ma-inbestiga un` tiahu ni detective pot kumeha i asagua\u00f1a na fina`umgue` ni frying pan. Era ha fafaisen kau magahet i masasa\u00f1gan na gai nobia i amku`. Finagcha`e man-aflilitu i tiahu guihe na oga`an. Hana` tinihu\u00f1g i asagua\u00f1a ni frying pan. De dios! <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Gi komplia\u00f1os mina` 60 a\u00f1os na kasamientu estaba i dos amku` ume`ega` TV gi sufa. Pinacha ha`i\u00f1a i biha ya pinilo\u00f1a na para u fa\u00f1gari\u00f1u i amku`. Ileg\u00f1a, \u201cJose, taigue esta sisuhu guenau. Gaige gi hilu` tiyanhu.\u201d A`saina! <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Malagu` i prohimu lumimitte numeron famaguon niha. Umali`e yan mediku ya nina`e goma ya sina\u00f1gane na u pega gi iyo\u00f1a \u201corgan\u201d. `Nai mattu gi gima` ha pega i goma gi hilu` organ. Un` mes dispues, hali`e na ma\u00f1ahguan ta`lu asagua\u00f1a. <\/p>\n<p>Ha sa\u00f1gane i mediku. Finaisen kau ha usa i nina`i\u00f1a goma. Ileg\u00f1a hu\u00f1gan \u201cya hu pega gi organ taimanu sina\u00f1ganemu\u201d. Ai na chaleg `nai ha komprende dispues hafa \u201corgan\u201d. Probleman komunikasion. Dios mihu! <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Estaba i due\u00f1u guiya pumulan i tenda guihe na oga`an. Ha tu\u00f1gu` pot libra fuera de u fattu guatu gi fina` fraksion (fraction). Mattu un` prohimu pot siboyas. `Nai mapesa ennau i tres libra imedia. Ileg\u00f1a i due\u00f1u mauleg\u00f1a un` pega tatte \u201csa` `an ti hagu mali\u00f1gu, guahu!\u201d Lastima!  <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Humuyu\u00f1g un` prohimu ginen hospitat `nai masa\u00f1gane na ti amtiyun i kanset gi gofes\u00f1a. Ileg\u00f1a, \u201cPa`gu sa` kansetyu` ileg\u00f1a i mediku na bai para chumupa\u201d. Magahet kulan dididi` atlibes!  <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Sige un` prohimu ha soyu` usun finu` Chamorro lau fuminu` E`E\u00f1glis si pindehu. Hu atan manu `nai matgan usun rason pot ha lachai umaka` hila`\u00f1a. Guaha minapot gi usun finu` hila` nanamu? Tatnai sisida para bai` e`esalau, \u201cJoey, Mary, don\u2019t play in de katan guma` for da kareta come and chiniget you, hekua` tihu tu\u00f1gu!\u201d  Diberas! <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Todu umespipiha kinententu gi ha`anen niha. Naturat na inaligau pot manadan estotbu ginen modetnu na&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[18715,18716,18717,499],"class_list":["post-262481","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-batsu-tai","tag-inadahe-hu","tag-sankatan-direksion","tag-usa-2"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/262481","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=262481"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/262481\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=262481"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=262481"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=262481"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}