{"id":264012,"date":"2017-11-08T06:00:23","date_gmt":"2017-11-07T20:00:23","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=264012"},"modified":"2017-11-08T06:00:23","modified_gmt":"2017-11-07T20:00:23","slug":"kantan-pot-tanota","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/kantan-pot-tanota\/","title":{"rendered":"Kantan Pot \u2018Tano`ta\u2019"},"content":{"rendered":"<p>Guaha un` sunidu giya Hawaii ni makakanta gi todu okasion. Hu akanteha pot para bai` kesoda` haf` sustansia\u00f1a. Era, pot \u201ctano`ta\u201d.<\/p>\n<p>Haf` na ileg\u00f1a \u201ctano`ta\u201d ya ti \u201ctautau-ta?\u201d I petlas i pisun tinituhun yan finagpu` tautau. Gaige este gi Santa Biblia na i tautau ginen i edda` ya odda` uttimo\u00f1a `nai ma-despone. Todu manla`la` desde antigu na tiempu gi inai petlas lau i edda` `nai man-deskansa.<\/p>\n<p>I mismu sunidu hana`e gloria i Saina pot ma`ug na rekueddu yan bendision. Mettun yan sattun kinemprenden niha haf` petlas tautau isla ni mattu ginen hilu`.<\/p>\n<p>Esplikasion patte ileg\u00f1a, \u201cInai petlas `nai mafa\u00f1agu-yu`, gloria para i Saina pot este na rikesa, i famaguon u renisibe achon tradision, fresku yan suabe na guinaifen ma\u00f1glu gi papa` ma`lag mapagahes iya paraisu\u201d.<\/p>\n<p>I usun tanu` gi todu isla parehu. I sensian geftau inana`e sumen fitme na pogse` tautau isla. Estague` muna` ma`ug tautau isla maseha manu na tanu` gi halum iya Pasifiku. Huli`e sensian inana`e gi todu nasion isla `nai hu represesenta Marianas gi South Pacific Community. Parehu!<\/p>\n<p><strong>Kuatdrante:<\/strong> Kinemprendeg-hu kustumbren tanu` i para ta satba asuntun familia gi halum guma`. Taya` presisu na para ta fatta aplacha`ta publikamente.<\/p>\n<p>Mas este na kustumbre mauleg mapraktika gi man-sentidu siha na asuntu piot relihion. Na ti tinago i Saina para tafan man-asi`i?<\/p>\n<p>Ti listuyu` ma\u00f1gondena ni unu sa` ennau na asuntu solu i Saina si\u00f1a dumespone. Hu komprende i asuntu pot guahu mismu gai mancha-yu` lokue`. Dispues, unu giya hululu` na tinagu` i Saina i para tafan man-asi`i. Dipensa i prohimu ya un` madispensa lokue` siakassu hagu tinetpe lotgun.<\/p>\n<p>In` hassu estorian Santa Maria Magdalena? Finu` man-amku` \u201cMu\u00f1ga mana` kuatdrau mampos kuadrante-mu!\u201d<\/p>\n<p><strong>Chagu`:<\/strong> Gi puntan tasi gi lemlem tautau, sige i isa ha dulalag lagun rinikohen homhum uchan. Kantun tasi, duma\u00f1a` bonitun sunidun napun dikiki` yan guinaifen suabe na ma\u00f1glu gi entalu` hagun tro\u00f1ku siha.<\/p>\n<p>Mas katma si\u00f1ienteg-hu ni bonitan minachum atdau gi sanlagu. Mali\u00f1gu adumididi` gi finattun pue\u00f1ge. Hu huchum matahu manayuyot mit grasias gi Saina pot granun unai gi gatbu na petlas iya paraisu.<\/p>\n<p>Ti u lache este na pue\u00f1ge manhassu suanu na asuntu siha pot tano`-ta. Piot sa` gaige i Saina gi fihon-hu para u pipetyu` gi pinekat-hu. Kontentu na si\u00f1iente i hu soda` gi pasifiku na kantun tasi antes de biradan i gima`. Bonitu hinanau lemlem tautau na pue\u00f1ge. Gloria para Saina! Eyag umespiha ginefsaga-mu gi silensiu na lugat.<\/p>\n<p><strong>Guahan:<\/strong> I kinalamten ma\u00f1elu-ta giya Guahan umeksisia direchun niha ditetminasion estau politika mauleg na pinetsige. Ginen un` inakonfotma yan federat si\u00f1a dispues matuge` konstitusion inestablesen gobietnon iya Guahan. Estague` na pisu `nai todu disposision asuntun natibu u fattu ginen siha mismu kumu petmanente na hiriderus!<\/p>\n<p>Propiu i tiempu `nai debi tautau tanu` guiya u gu`ot timon sisteman maisa na gobietnamentu (self-government). Tihu li`e haf` na para otru sien a\u00f1os para u fan matrata kumu estra\u00f1gheru gi tanu` niha mismu! Tinaka` tiempu lau debi umapetsige sin ditension ineksisian direchun natibu dumesponen maisa konduktan maisa na gobietnu.<\/p>\n<p>Insuttu gi tautau tanu` i para uma\u00f1ega diricho\u00f1a pot interes militat yan otru siha tautaugue ni man-ginen hiyu\u00f1g. Debi u guaha sattun na respetu gi direchun tautau tanu`!<\/p>\n<p><strong>Hinanau:<\/strong> Ochu a\u00f1os malofan gotpe 3-4,000 gi tautau-ta mamueba siha para otru lugat pot inaligau appottunidat disiente na linala` familia. Masiente pinedu\u00f1g kinalamten guine `nai taya` appottunidat cho`chu`. Ensegidas ha lagnos salape` niha ginen programan man-ritirau ya man-hanau.<\/p>\n<p>I hiniyu\u00f1g bisnis Japones mas umaminasa kinalamten-ta. Mali\u00f1gu Marianas kase $12 biyon pesus ni hagas kumikililog gi ekonomian i tanu`. `Nai ha lagnos siha kontodu ruplanu (JAL) yan mabenden mas man-da\u00f1kulu na bisnis niha sin ditension. Memegai\u00f1a ti kumomprende haf` masusede. Lau linachen man-ma`gasta na humuyu\u00f1g salape` Japones guine.<\/p>\n<p>Pa`gu i mansabiu sige matrabuka taimanu na para u mas la`la` hinalom nuebu na bisnis siha. Kontodu offresimientun anaku` na tetminon atkilon tanu` publiku sige mabohau kulan mohon katnadan guihan machi\u00f1g.<\/p>\n<p>Tai bali este na hinassu mientras taya` fasilidat kandet, hanum yan sewer tat lugat kumu iya Magpi yan sanlichan na patte giya Saipan. Debi Marianas una` kabalise este siha na nesessidat `sino ha kaikaigue` i nuebu na kometsiante.<\/p>\n<p><strong>Usun Mama`:<\/strong> Ilegniha na i usun pugua`, pupulu, afog, yan amaska patte gi kutturan natibu. Manu dinanche: kuttura pat kustumbre? I kinemprendeg-hu, i kanastran mama` ma-offrerese i bisita kumu primet saludu. Dispues de felisitasion `nai matutuhun konbetsan hafa sessu finato\u00f1a i prohimu(ma).<\/p>\n<p>Ti fuetsau usun mama` sa` gaige ennau kumu petsonat na disision. Si\u00f1a kase pot inaya ha kachetgue`. Lamegai lokue` hu tu\u00f1gu` ti umu`usa mama` diariu. Kase gaige este na asuntu gi bisiu. Ahe` ti kuttura soluke sessu tita has\u00f1gun pumega na kuttura. Destrosiu na bisiu piot i pigua` yan amaska. Dudayu` kau guaha kutturan destrosiu gi natibu. Poresu na fina` bisiu este i mama`.  <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Guaha un` sunidu giya Hawaii ni makakanta gi todu okasion. Hu akanteha pot para bai`&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[18980,818,18981,499],"class_list":["post-264012","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-chagu-gi","tag-mali","tag-south-pacific-community","tag-usa-2"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/264012","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=264012"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/264012\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=264012"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=264012"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=264012"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}