{"id":264939,"date":"2017-11-22T06:06:56","date_gmt":"2017-11-21T20:06:56","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=264939"},"modified":"2017-11-22T06:06:56","modified_gmt":"2017-11-21T20:06:56","slug":"finattun-haanen-gupot","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/finattun-haanen-gupot\/","title":{"rendered":"Finattun Ha`anen Gupot"},"content":{"rendered":"<p>Agupa` Thanksgiving Day, tutuhun ha`anen gupot Noche Buena lokue` siha guine na petlas. Un` ma`gas na ha`anen dina\u00f1a familia. Tiempun rininueban inafamauleg yan inagofli`e gi entalu` todu.<\/p>\n<p>Hu agradese i umafagcha` i okasion yan kutturan relihion-ta. Ha pega tatte inetnun familia gi dichu kustumbren natibu desde antigu na tiempu. Parehu na selebrasion entalu` Pilgrims yan Indian gi tutuhun iya America `nai maseha difirensiau rasan niha duma\u00f1a` i dos gi fina` sentada ginen kusechan gualu`. I tutuhun tradision linala`ta lokue` gaige gi pisun fangualu`an.<\/p>\n<p>I finattun Noche Buena hana` hahassu-yu` un` kanta pot \u201ckatma yan silensiu i se\u00f1gso\u00f1g iya Bilen gi pue\u00f1gen `nai mafa\u00f1agu i Ni\u00f1o. Un` pution sumen ma`lag umina enteru elmundu. Gi tadu\u00f1g maigo\u00f1a i Ni\u00f1o `nai man-malofan i man-a\u00f1ghet silensiu gi la\u00f1get. I tautau lokue` marisibe hagas mana\u00f1ga na apas niha guihe na pue\u00f1ge.\u201d<\/p>\n<p>Un` kantata Noche Buena klaru na deklarasion na mafa\u00f1agu i Rai man-rai siha. Da\u00f1kulu na tinilaika masusede gi enteru elmundu ginen Dies Na Tinagu` Yuus!<\/p>\n<p>Man-nana`eyu` mit grasias gi Saina pot bendision mame. Fan man-na`e saludu yan respetu gi matriatkan yan patriatkan familia gi dina\u00f1a` miyu agupa` na ha`ane yan un` sinsiyu na agradesimientu para i Saina pot todu bendision miyu.<\/p>\n<p><strong>Agradesimientu:<\/strong> Un` ginen ma`gas relihion guine i ginen O`bispo-ta as Tomas A. Camacho. Anaku` na tiempu ha esgaihon ma-adelantan linala` espirituat linahyan entalu` Guahan yan Marianas.<\/p>\n<p>Hu agradese setbisio\u00f1a si Obispo Camacho `nai ha attetende i kinilu siha gi pastahe. Namagof na pastot pot fietmente ha gachu\u00f1ge hit gi anaku` na karera-ta gi katsadan linala` kumu ma\u00f1gatoliku. <\/p>\n<p>Hu diseseha un` sinsiyu yan felis na Happy Thanksgiving para hagu Se\u00f1or O`bispo. Si Yuus Maase ni todu animu-mu, bendision, suanu, mehnalum yan ma`ug na akonsehun espirituat gi todu tiempun setbisiomu. Tinayuyot!<\/p>\n<p><strong>Kilisyanu:<\/strong> Gi 1976 giya Indianapolis, tumotohge-yu` para bai maudai bus tatte gi lugathu. Estaba dos umasagua (dos Ph.D.) yan patgon niha. Sige patgon impirau `nai hu faisen i tata haf` malago`\u00f1a. Ileg\u00f1a, \u201c\u00d1ala\u00f1g ya ni un sen ham se\u00f1or\u201d. <\/p>\n<p>Hu lagnus i tetehnan na sinsiyu ya huna`e pot i patgon. Gi biradahu sige hu dibina, dos Ph.D. ya ni un` sen? Lau komprendiyun kareran tautau ni mau`udai gi napun tinilaikan sakudidan la\u00f1gat eskases yan abundansia. Todu man-tinetpe nu este na pinadese.<\/p>\n<p><strong>Pinasensia:<\/strong> Hu sen agradese ayu siha na man-amko`ta i umakonseha-yu` pot bittun pinasensia. Dispues de 45 a\u00f1os, hu tutuhun humala tatte i baban he\u00f1iun toru. Mas ma\u00f1gomprende-yu` haf` echu che`chu` tautau. Dimas de bai chalegua` sikoshu hu usune umeku\u00f1gog.<\/p>\n<p>I mas ma\u00f1ge` na si\u00f1iente `nai hu dispensa `nos kuantos man-enemigu-hu. Hihot mattuyu` gi la\u00f1get `nai hu komple este un` talo`ane. I esta monhayan man-madispone hu gagau lokue` dispensu ya hu tayuyute. <\/p>\n<p>Achog tinayuyot Tatan Mame, i mas ma`gas na tinayuyot, tafafaisen i Saina inasi`i \u201cni isau mame, taiguihe in` asisi`i dumidibe ham siha\u2026\u201d Eyag este na bittu sa mauleg para hagu.<\/p>\n<p><strong>Na`an Tinanum:<\/strong> Hu soda` gi diksionariu na`an tinanum yan tro\u00f1ku siha. Kanaha` ni unu hu tu\u00f1gu. Bai lista `nos kuantos pot para un` li`e kau un` tu\u00f1gu`: lak\u00f1gayau, apehu, mapu\u00f1ao, lumbang, nanagu, astetema, laguana, biknai, chosgo, batbena, nonnak, mapola, roseli, aniles, budu, fofgo, lagon tasi, alalak tasi, alaihai, tagu`a, melindres, gege sanso\u00f1an, pachodak, pengua, pegagu, luluhot yan chiku.<\/p>\n<p>Trabiha ti man-mafattu hit gi na`an guihan siha. Lamegai para ta rinueba gi bandan haf` tinanum natibu yan guihan siha gi tasi-ta. Ayu hu dimemoria i regulat takakanu` na guihan tat kumu atulai, tataga`, hite\u00f1g, tiau, manine\u00f1g, ha\u00f1gun yan guile. Los dimas, kase ti chagu` bokabulariuta guine na patte. <\/p>\n<p><strong>Homestead:<\/strong> `Nai hu bisita seputturan familia hu soda` un` amiguhu sige lumiliku`. Hu faisen hafa ha aliligau. Ileg\u00f1a, \u201cHomestead, para `an mataiyu` pot esta kumeke hokog guine\u201d. Dios mihu! Mauleg magahet ta prekura parehu yan i prohimu pot ayu uttimu `nai para tafan mapega dispues de man-madispone hit.<\/p>\n<p><strong>Li\u00f1guahe:<\/strong> I sasa\u00f1gan palabra guaha difirensia entalu` Guahan, Luta yan Saipan. Luta ileg\u00f1a \u201cman-sisiha\u201d, Saipan \u201cma\u00f1isiha\u201d; Guahan \u201cmamarientes\u201d, Saipan \u201cman-parientes\u201d. Anog na kada isla gai ekspressiu gi dopbladan finu` Chamorro.<\/p>\n<p>Giya Hawaii mangai finu` E\u00f1glis lokue mafanana`an pidgin English. Mina` yahu sa` kulan ma`tut li\u00f1guahen niha E\u00f1glis. Taya problemahu kumuentos yan siha pidgin.  Paire piot gi oran dina\u00f1a` fina maneskada. Gigon man-asufa` finu` mame todu mauleg. Eh, bradda, da kine bugga he no mo` like talk to me so I gave him one dirty lickin`\u201d. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Agupa` Thanksgiving Day, tutuhun ha`anen gupot Noche Buena lokue` siha guine na petlas. Un` ma`gas&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[19157,19158,8389,19159],"class_list":["post-264939","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-agradesimientu-un","tag-kilisyanu-gi","tag-noche-buena","tag-obispo-camacho"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/264939","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=264939"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/264939\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=264939"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=264939"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=264939"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}