{"id":275611,"date":"2018-05-09T06:00:12","date_gmt":"2018-05-08T20:00:12","guid":{"rendered":"https:\/\/www.saipantribune.com\/?p=275611"},"modified":"2018-05-09T06:00:12","modified_gmt":"2018-05-08T20:00:12","slug":"rinipasan-asuntu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/rinipasan-asuntu\/","title":{"rendered":"Rinipasan asuntu"},"content":{"rendered":"<p>Guaha `nai mauleg ta suhaye hinanau ha`ane pot presisu na deskansu. Lau mientras hu sasa\u00f1gan este tai minagtus attension-hu gi asuntun linahyan siha. Maila` ta ina i sigiente:<\/p>\n<p>Namanman i masusede gi alacha `nai ha hatsa sueddun niha i man-ma`gas 80 pot sientu. Kada unu mana`e $31,600 gi un` sakudida.n I sueddun niha pa`gu ennau i $70-mit pesus gi sakan.<\/p>\n<p>Haf` taimanu na in` ipus i 14-mit na empleau ni gumagana sueddun popble (poverty income level and below)? Magahet na todu este man-bachet miyu `nai mattu gi inna potput i betsan miyu finenina?<\/p>\n<p><strong>Repotkat:<\/strong> Manman hula` hamyu para in` protehe publiku gi dichu asunto\u00f1a. `In titaye este na patte gi obligasion miyu pat masge` pot manunog na bintaha para hamyu? Atan giya hagu mismu haf` monon kattan ripotkat miyu ginen i publiku?<\/p>\n<p>Publikamente, fagas pachot tautau tres palabras: Ochenta Pot Sientu! Guiya este i subidan suetdun miyu `nai in` ipus i 14-mit-mas na empleau ni in` lu\u00f1u` gi sisonyan sueddun popble. In` hatsa suetdun miyu $31,600 gi un` sigidu mientras i empleau man-\u00f1gaha` gi halum chinatsagan niha.<\/p>\n<p>I hatsadan sueddu hamyu mismu plumanta sasalaguan miyu. Mauleg tali`e taimanu para in` defende i maladisision miyu!<\/p>\n<p><strong>Relasion:<\/strong> I tano`ta dikiki, tai mina, taya ta produduse para katsun ekonomia fuera de haf` nina` halum inbetsionistas (investors) desde uttimun sisienta siha na sakan.<\/p>\n<p>Guihe na tiempu i Japones ha introduse guine industrian turista. Mapega papa` miyon pot miyon na salape` para mahatsan hotels siha. Gi papa` payun este na industria mafa\u00f1agu mas cho`chu` yan kinalamten ekonomia gi enteru iya Marianas.<\/p>\n<p>Dispues pinilota na manma\u00f1oda hit mas fitme na grupun inbetsionista gi Chinu. Sin ditension, ta gastaye otguyu i Japones. Ti manman ha huchum i Japan Airlines ya ha bende Hotel Nikko yan otru siha bisnis niha guine ya man-hanau. Makilili` huyu\u00f1g mas ke $7 Biyon pesus na kopble ni hagas manaliliku` gi ekonomia-ta.<\/p>\n<p>Uttimo\u00f1a ta `e\u00f1gulu` chagu` i kahan Marianas pot mampos apenas fondu na kontodu sientimus ti si\u00f1a ma\u00f1gilulog huyu\u00f1g. Esta ti ridondun sientimus, kuatdrau! Dios mihu!<\/p>\n<p>Pot taya` guinaha-ta, mauleg ta adahe haf` gaige guine pa`gu mientras ta estudiadiaye haf` otru para ta adelanta pot fondu yan cho`chu` para i tautau-ta siha. Estague i suanu na chalan para ta adelanta homlu` kinalam todu.<\/p>\n<p><strong>Otguyu:<\/strong> I man-mafatttu lokue` na inbetsionista dos patte ma-a`atan: satbasion niha yan kontribusion gi komunidat-ta. Mauleg na tinituhun poresu na hita lokue` tana` bali i amestan dina\u00f1a` kumu unu. <\/p>\n<p>Ti bali para ta gastaye otguyu. Siha i mangai kepble. Pasensiaye sa` `nai mauleg kinalamte\u00f1a kontodu hagu man-miresi! Gi karera siempre u fa\u00f1gone` tautau-ta kumu empleau. Esta guaha manera `nai para u kubre nesessidat familia\u00f1a i prohimu.<\/p>\n<p>Mientras tantus, man-apase aduana (tax) ni humanau guatu gi setbisiun publiku para i tautau-ta. Otru bintaha para i tautau tanu`. Fitme na kompa\u00f1eru (gacho\u00f1g-ta) gi todu para uma-adelantan iya Marianas. <\/p>\n<p>\u2022\u2022\u2022<\/p>\n<p><strong>Tradision:<\/strong> I kinalamten hagas tradision tanu` gi todu atmos banda\u2014gualu` yan peska\u2014kada kahulu`, tumunog, kulan siso` amaka. Lau libianu ma-adelanta para komplimentu gi industrian turista. Lastima sa` ya mohon ma-assiste libianu mas adelantau kinalamten niha `nai mas lokue` fitme pisun ekonomia-ta. <\/p>\n<p>\u2022\u2022\u2022<\/p>\n<p>I hinalum casino ma`lag na litratu mafatta pot fondu yan cho`chu`. Lau haf` ya kulan ti kumeke fonhayan i primet hotel ni mahahatsa ni Best Sunhine giya Garapan? Guaha finatsu gi bandan kopble na silensiu i lugat? Hu hu\u00f1gog lokue` mansa\u00f1gan na buente esta bendidu i lugat mina` katma halum i se\u00f1gso\u00f1g.<\/p>\n<p>Ginagagau este na pinadese siha seriosu na konsiderasion kau para ta kontinua modun diskuidu kontra ha`anen i linahyan.<\/p>\n<p><strong>Bisiun Amku`:<\/strong> Umafaisen dos amigu haf` bisiun amku`? Ileg\u00f1a i unu, \u201c`An un` kikilili` degamu sin un` usa\u201d. Ileg\u00f1a i amigu\u00f1a, \u201cChage ayu i ti un` tu\u00f1gu` para manu hau dispues de primet pusuelun kafe\u201d. Hmmm! Ya ayu i un` espipiha i kemun halum guma? Siempre tafan mattu guine na estau. Dios mihu! <\/p>\n<p>\u2022\u2022\u2022<\/p>\n<p><strong>Bisita:<\/strong>  `Nai gumupu un` paluman pale` halum gi baranda ileg\u00f1a hagahu na guaha para u fan bisita. Magahet, mattu dispues un` sainan mame ni apmam ti in` li`e.<\/p>\n<p>`Nai kukuracha gumupu, ileg\u00f1a mamamaila` i ichan. Magahet. Pa`gu `an apache` betde pues suette. `An otru kulot pues ti sen mauleg na se\u00f1at.<\/p>\n<p>Pa`gu ayu i finu` man-amku` \u201cmana`e\u201d haye gi familia espesiat na bittu makat ta chanda. Un` che`luhu achog kantun tasi ma\u00f1gone` siempre ayuyu. Halum tanu` ha` ayu na ga`ga` `nai husosoda` `an pumeskayu`. Hu\u00f1gan, guaha mana`e nina` si\u00f1a\u00f1a sola mismu.  <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Guaha `nai mauleg ta suhaye hinanau ha`ane pot presisu na deskansu. Lau mientras hu sasa\u00f1gan&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[21122,21123,21124,21125],"class_list":["post-275611","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-best-sunhine","tag-bisita-nai","tag-hmmm-ya","tag-repotkat-manman"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/275611","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=275611"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/275611\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=275611"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=275611"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=275611"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}