{"id":297247,"date":"2019-04-10T06:00:43","date_gmt":"2019-04-09T20:00:43","guid":{"rendered":"https:\/\/www.saipantribune.com\/?p=297247"},"modified":"2019-04-10T06:00:43","modified_gmt":"2019-04-09T20:00:43","slug":"wen-natting","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wen-natting\/","title":{"rendered":"\u2018Wen Natting\u2026\u2019"},"content":{"rendered":"<p>Maseha menus aduana (kontribusion tax) gi kaha na biahe puede esta kayada pot no u inaffekta setbisiun publiku siha. Lokue`, repara sa` kontodu hanum siempre umaribaha ginen fotte na tiempun maipe ni esta gaige guine.<\/p>\n<p>Maribahan ekonomia tinituhun dos pagyu yan hiniyu\u00f1g fi\u00f1kas Japones. Makat i mali\u00f1gu na katsun setbisiu pot tinaka` tiempu para ta rikohiye tatte hagas fondu.<\/p>\n<p>Hu konsidedera kau finattun ha`ilas i pa`gu tumalag hahalum? Puede lache suspechoghu sa` gai tiempu estake para tafan felis ginen este na sapet.<\/p>\n<p>I dos masusede ti menus ke $14 biyon pesus na mali\u00f1gu ginen ekonomian iya Marianas. Puede kayada i kurentin maribaha sino mas problema apas setbisiu ni ta benefifisia pa`gu.<\/p>\n<p>Gi hilu` este guaha kase 15-mit na empleau man-sinasapet ni baratu `sino suetdun popble!  Gaige figan pinadese gi sentimentun empleau yan familian niha.  Makat na sapet gi man-inafekta na familia siha! Kanaha` taya` esperansa! Puede guaha fina` alibiu gi kareran este na sakan.<\/p>\n<p><strong>Mas Bisnis:<\/strong> Ta diseseha lokue` na u guaha nuebu na adelantun bisnis. Este solu `nai si\u00f1a tali`e machalapun fuetsan fondun ginen todu. Ha sedi adelantun aduana para katsun nesessidatta gi fina` setbisiu siha. Sin este siempre ta totpe seriosamente chinatsaga.<\/p>\n<p>Magahet na kanaha` todu man-pinalala`e chinatsagan ha`ilas. Lau mauleg sa` fitme gi familia sattun na sensian ina`ayuda. Satbasionta gi halum maseha sumen makat na mattirun ha`ilas.<\/p>\n<p>Lau pitbetsu este i natibu. Guaha `nai kadu` ti mali`e hau pot siha lokue` mangai chinatsaga. Finu` Magoo, \u201cWen natting, den natting!<\/p>\n<p><strong>Industria:<\/strong> Taya` otru guinahata fuera de dikiki` na industrian turista. Lokue`, mauleg na ayudun aduana nina` halum pumalu siha bisnis guine. Puede ta sustene i presente na kinalamten pot nesessidat hinerat. <\/p>\n<p>Kutturan ina`ayuda lamayot patte umataha sapet gi tautauta siha gi halum didog na chinatsaga. Man-le`an hit gi prohimuta piot ayu i mas munesessita ausiliu. Tana` anaku` kanaita para ta ayuda tautauta kumu man-mauleg na ma\u00f1gilisyanu. Namagof i kutturan ina`ayuda ni ta eksisia deste antigu na tiempu.<\/p>\n<p><strong>Kuttura:<\/strong> Humuyu\u00f1g un` sabiu ha kuestiotiona haf` masusede gi natibu na man-malefa ni kustumbre. Sige ha fama kustumbren sune. Diberas? Deste \u00f1gai`an na guaha kustumbren sune gi natibu? Na ti `agun haya i sine?<\/p>\n<p>Kase ha kechage dumeskute pot kuttura ya abag gi manu i propiu na konseptu. Taigue asegurau na kinemprende gi dos asuntu. <\/p>\n<p>Kuttura pot modun linala` tautau. Trabiha metgut kutturan natibu ni sessu tana` tinahgue ni kustumbre. Difirensiau i dos ya chagu` lokue` sustansian niha.<\/p>\n<p>Namagof sa` respetu un` kuttura `nai ta establese inafamauleg yan ina`ayuda gi entalu` tautauta siha. Kustumbre, asuntun diariu na kada ratu matulaika. <\/p>\n<p>Kuttura, ma`ug! Man-\u00f1gi\u00f1ge` otru kuttura ni fitme giya hita. Tumekun hau konrespetu gi man-amku` siha `nai ma-echa hau lokue bendisionmu.<\/p>\n<p>Kutturan relihion katoliku un` metgut na patte gi linala`ta. Mayotmente ma\u00f1gatoliku ya man-sattun gi obligasion espirituat tat kumu misan Dame\u00f1go yan pinitensian kuaresma.<\/p>\n<p>Namagof piot `nai enteru familia umasiste este siha na obligasion. Adumididi` man-eyag i famaguonta propiu finana`guen haf` mauleg yan che`chu` echu tautau.<\/p>\n<p>Felis hinanau tautauta layeye pot manfiet gi finana`guen i kutturan relihion. Mas fitme amesta, inafamauleg yan ina`ayuda gi halum hita mismu. Sensian mauleg na ma\u00f1gilisyanu ginen fitme na kutturan relihion!<\/p>\n<p><strong>Chatsaga:<\/strong> Dispues de biradan ginen un` kantun tasi ileg\u00f1a i tiuhu na ti u ta`lu tatte guihe na unai. Ha gu`ut attension-hu pot pa`gu hu huhu\u00f1gug taiguihe na sentimentu pot lugat.<\/p>\n<p>Entre gaige guihe espiritun man-mofona ya ha respeta man-presenten niha `sino ti umaya i lugat yan guiya petsonatmente. Humalumyu` na i mefe`na. Umahnanau tatnai mattu tatte guihe na kantun tasi. Kau metgut na sensian menhalum na sumeha?<\/p>\n<p>Mauleg na halum tanu` hu fatoigue ume-ayuyu yan binadu. Diberas, ni un` biahe `nai mana`eyu` suetteghu. Ti machatli`eyu` lau sen ti mana`eyu ni sikiera un` uma\u00f1g. Sali ke para man-uman kostat yan dilili\u00f1g machete. Taya` mas! <\/p>\n<p>Gi halum tanu` ayu hu huhu\u00f1gug, \u201cUn` ratu ha` sa` un` upus\u201d. Era, estaba un` da\u00f1kulun ayuyu gi hilu` achu` ya tihu li`e. Dios mihu! Espantauyu`.<\/p>\n<p>Un` che`luhu achog kantun tasi ma\u00f1gone` midianu na ayuyu. Ayu `nai hu ho\u00f1gge na guaha ha` mana`e. Si Iku yomug seru guine na fina` ka\u00f1ada!<\/p>\n<p><strong>Talentu:<\/strong> Un` \u00f1ietun di\u00f1ga` sige kumanta mientras dumadandan ukulele. Bonitu bos\u00f1a i lahihu kontodu dumandan, mauleg. `An guaha dinida\u00f1a yaben ukulele hafaisenyu`. Animu umeyag kanta yan dandan.<\/p>\n<p>Esta hana` magem-yu` pot mitalentu na patgon. Kanaha` todu famaguon-hu nietu yan nieta man-mabendise talentun dandan. `An manda\u00f1a` mas bonitu i dopbladan dos na bos gi kantan niha. Hu agradese `an sige makantaye-yu` gi pa`gu lemlem tautau. Talentu! <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Maseha menus aduana (kontribusion tax) gi kaha na biahe puede esta kayada pot no u&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-297247","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/297247","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=297247"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/297247\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=297247"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=297247"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=297247"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}