{"id":30615,"date":"2014-03-25T09:54:59","date_gmt":"2014-03-25T01:54:59","guid":{"rendered":"http:\/\/tribune.ctsi-logistics.com\/?p=30615"},"modified":"2014-03-25T09:54:59","modified_gmt":"2014-03-25T01:54:59","slug":"kandidatun-politika","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/kandidatun-politika\/","title":{"rendered":"Kandidatun politika"},"content":{"rendered":"<p>Manadan kandidatu man-halom na sakan para difirientes siyan publiku. Entalu` man-nuebu yan bihu humatme redondun estrakadan politika. Esta ti huhulat ni minegai\u00f1a gi halom kolat todus. Mauleg ta ke lie` haf` gaige gi kestat kada unu.<br \/>\nEsta in` hi\u00f1gog haye siha pilean para gobietnu. Guaha fitme na pisu `nai tumotohge, guaha abarambau haligi\u00f1a sa` ti fitme pisu\u00f1a, guaha pa`gu ha pepega bandera\u00f1a, yan guaha sin bandera temporariamente.<\/p>\n<p>I matata`cho\u00f1g na kandidatu kumu guiya presente na gobietnu i mas makat ha fafana` na asuntun linahyan siha. Ha inklusu pipinu` na apas kandet, ma-utut pagamienton man-ritirau, insurance hinemlu` ni umutot mas pagamienton todu empleau piot i man-ritirau, hatsadan mantension familia yan otru siha potput na obligasion kada familia.<\/p>\n<p>I pumalu debi u sa\u00f1gan sin ditension haf` planun niha fuera de mata`lun ma\u00f1ga\u00f1gas mismu problema ni hafafana` i publiku pa`gu. Puntu: Haf` satbasionmu gi mas man-didog na probleman i tautau siha. Mu\u00f1ga marepite haf` problema sa` ha dimemoria i publiku haf` na taiguine pinadesisi\u00f1a.<\/p>\n<p>Guaha oppan na`a\u00f1a, lagse` yan hatme gi che`chu` linahyan. Guaha nuebu na tinituhon ni debi u pokate anaku` chalan. Guaha u finatinas. I pumalu ti u fan felis karegan niha.<\/p>\n<p>I lehislatura kritikat na siya siha pot rason na mas te`ug yan seriosu probleman iya Marianas. Debi i para u talag halom u listu yan kapas kinemprende\u00f1a seriosu na asuntun linahyan. Mu\u00f1ga hit ni ayu i para u ta`lon umapotsu` probleman i tautau siha. Debi u tu\u00f1gu haf` i asuntu gigon ha gacha` i edda` estrakada ya ha tutuhon malagu.<\/p>\n<p><strong>Asuntun man-ritirau<\/strong><\/p>\n<p>`Nai hu katkula kuantu sumuha ginen ma-utut pagamienton man-ritirau ni pinalo`pu` ni otru siha hatsada tat kumu insurance hinemlu`, kandet yan presiun ne\u00f1kanu`, diberas ti ho\u00f1giyun i kantida ni sumuha ginen monedan familia.<\/p>\n<p>Hu konsidedera otru man-ritirau ni man-baratu mas pagamientun niha kuantu man-initut ni otru siha hatsada. Ti komprendiyun lau repara i man-sabiun` hegsu` I Deni` sa` todu man-a`atog kulan fugun manog.<\/p>\n<p>Esta i haguhan sini\u00f1gon mahlog ya ti apasiguayon i sa`pet gi tautau siha. Tetehnan para u fan mahatme hulu` i mane\u00f1ghe\u00f1g na offisinan hegsu` I Deni`. Chatmiyu fan hinehe\u00f1ga\u00f1g `an mattu binibun publiku guine na eskalera. Hamyu mismu prumepara este na kondision. Padese haf` mamamaila`.<\/p>\n<p><strong>Gi halom mehnalom<\/strong><\/p>\n<p>Mampos ha estotbayu` i eskaleran asuntun linahyan ni megai ti lumi`e kumu presisu estake ha balutan hit i problema. Taya` planon adelantu soluke masaulag kinibrutu i asuntu siha. Estague` na halachai hit pa`gu bumalas i hagas man-ma-upus na asunto siha.<\/p>\n<p>Poresu na sumen presisu na in` ayeg mauleg haye para u representa hit piot gi administrasion yan lehislatura. Taya` esta kampu para \u201cbuente\u201d `sino ma-upus asuntun publiku pot ni siha mismu ti makomprende hafa mafafana`. Lau man-atrebisau gi ti fafayen niha. Che`chu` muron! Naho\u00f1g na na`gao niyog esta hu putae` i babue.<\/p>\n<p>Petsonatmente, bai` tatiye maseha un` kandidatu ni kumonbensiyu` na ha komprende, sin pustura, haf` che`chu` linahyan. Mu\u00f1ga mafa` un` tu\u00f1gu` i ti un` tu\u00f1gu sa` ni mas demenos hau yan un` bachet ni pumipipet otru siha bachet guatu gi puntan kantit. Haf` mohon?<\/p>\n<p><strong>Uttimu pokat\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>`Nai mattu i dos amko` gi puntan hogsu` gi sanpapa` gi Chalan as Litu`, demeskansa ya ma-atan tatte i hegsu` ni hagas mapokate, sakan pot sakan, para i lanchun niha.<\/p>\n<p>Esta i dos saina amko` ya makat mafedus i hagas chalan i lanchu. Buente `nai dumeskansa kulan madespide pot uttimu besis chalan i lanchu.<\/p>\n<p>Ha pachayu` ayu na despedida. Apmam yan satton na sakrifisiu pot prebension familia. Ni unabes `nai dumeskansa fuera de `an Dame\u00f1go. Un` pupue\u00f1ge hu adi\u00f1gane. Sumen magof i dos saina na man-felis todu famaguon niha. \u201cI mattu gi lanchu ya masuette, pues suette\u00f1a\u201d.<\/p>\n<p>Matutuhon fina` dikiki` na hatdin gi hiyu\u00f1g guma` para tane`. Si\u00f1a ma-kontinua mananom pot hagas hayun niha. Mauleg na tane` yan etsisiu lau esta ti u famokat hulu` gi hegsu` As Litu.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Ileg\u00f1a amiguhu Magoo na bai`na` halom na`anhu kumu kandidaton sanhilu` na guma`. Hu lapbla tatte na trabiha kababales ha` hinassoghu ya ti listuyu` duma\u00f1a`e i sah\u00f1ge na tropan man-sabiu. Dispues, haye para u famulan gi sagua`? Chumaleg.<\/p>\n<p>Mauleg na offisiu man-akonseha publikamente offisiat publiku piot ya sumen presisu na u fan mapata\u00f1g ya u fan masugon tatte gi lugat niha. Estague` mina` presisu guatdian publiku ni libianu umadi\u00f1gan tunas gi haf` asunto`ta siha.<\/p>\n<p>Guaha `nai makat, lau estague` fafayihu ya magofyu` ni todu setbisioghu. Ni unu hu dage sa` fra\u00f1kuyu` gi inekspresian hinasoghu pot interes proteksion linahyan.<\/p>\n<p><em>John DelRosario Jr. is a former publisher of the Saipan Tribune and a former secretary of the Department of Public Lands.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Manadan kandidatu man-halom na sakan para difirientes siyan publiku. Entalu` man-nuebu yan bihu humatme redondun&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-30615","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30615","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=30615"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30615\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=30615"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=30615"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=30615"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}