{"id":308651,"date":"2019-09-25T06:06:00","date_gmt":"2019-09-24T20:06:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.saipantribune.com\/?p=308651"},"modified":"2019-09-25T06:06:00","modified_gmt":"2019-09-24T20:06:00","slug":"kutturan-natibu-4","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/kutturan-natibu-4\/","title":{"rendered":"Kutturan Natibu"},"content":{"rendered":"<p>Mamaisen un` prohimu man-ma\u00f1gge Chamoru. Hu eku\u00f1gug pot hinisga lau tihu soda` konfitmasion na displantau i natibu.<\/p>\n<p>Hu li`e na mafaisen hilu` sinipone kadu` faktu. Ke lau magahet na displantau i natibu? Si\u00f1a un` esplika i kuestiomu para tali`e hechura\u00f1a i un` supopone na dinisplanta? I uttimu lini`e-hu mangaige i tautau-ta siha gi se\u00f1gsu\u00f1g niha, ma\u00f1gontentu.<\/p>\n<p>Hita dumispopone ha`anita. Ma\u00f1gabales tautau-ta siha. Si\u00f1a ha` dispasiu asuntun adelantu lau todu umusune haf` guaha. I finaisen chatpega i apunterian kuestion. Mangaige ha` i Chamoru guine siha na petlas, diariu!<\/p>\n<p><strong>Li\u00f1guahe:<\/strong> Diariu hu huhu\u00f1gug manfinu` Chamoru i natibu. I li\u00f1guahita i kutturata pot ginen este na sahyan `nai mau`udai haf` tinatetta deste antigu na tiempu. Lokue` ta atan mona haf` mas benefisiosu na areglu siha para todu.<\/p>\n<p>I tautau-ta matu\u00f1gu` haf` asuntun niha! Atan sa` fitme na areglu deste halum guma` familia huyu\u00f1g esta i se\u00f1gsu\u00f1g siha. Lache i apunterian kuestion.<\/p>\n<p>I hinanau tautau para sanlagu pot edukasion famaguon niha. Fitme na kinimiten ma\u00f1aina para u atbansa yan adelanta ha`anen famaguon niha. Primera na disision!<\/p>\n<p>Trabiha i natibun sankattan na Marianas fitme gi kuttura\u00f1a mina` chat-apuntau i kuestion ginen profettan karissu.<\/p>\n<p>Insuttu para guahu pot klaru na masupone na esta hit man-displantau na tautague. Fitme i natibu gi asunto\u00f1a.<\/p>\n<p>Lokue`, dimas de un` fama` profettan karissu atan haf` kontribusion-mu umasegura na ti mali\u00f1gu i Chamoru.<\/p>\n<p>Mauleg\u00f1a kase ta deskribe bonitun tano`ta, asut tasi, apaka` mapagahes, asut na la\u00f1get, mangatbon flores, yan kustumbren tanu` gi este na karera. <\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p><strong>Hinanau:<\/strong> Kutturan nasion `sino maseha haye na grupun tautau, matulalaika. Kontodu hita guine man-inaffekta deste antes. <\/p>\n<p>Lau ta sustene mauleg na areglu siha para benefisiun todu. Poresu na maseha dispasiu lau guaha adumididi` kampun adelantun tautau-ta siha. <\/p>\n<p>Kontentu i natibu guine siha na petlas gi haf` sustansia\u00f1a yan modun linala`\u00f1a. Mauleg ta abiba hinanau todu gi anaku` na karera. Siempre tafan mattu guihe na kilu`us i tumatachu gi chagu hogsu` i todu fumalalague diariu.  <\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p><strong>Hula`:<\/strong> I Chamoru diariu usun li\u00f1guahi\u00f1a. Poresu na guaha amtau na kinemprende gi entalu` familia yan tautau-ta siha. Ayu `nai bai adaheyu` `an manfinu` Englis appling tat kumu, \u201cdon\u2019t play in da kattan guma` in da kareta come and chiniget you\u2026.\u201d <\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p><strong>Usu:<\/strong> Gi halum bis\u00f1ietu(ta) puru finu` E\u00f1glis. Gaige gi halum guma` este na li\u00f1guahe ni tumahgue finu` Chamoru. Ti si\u00f1a tasa\u00f1gan na diskuidu pot rason na mesklau rasan ma\u00f1ainan niha.<\/p>\n<p>Gi este na meskla mas mali\u00f1gu usun finu` Chamoru. Hu\u00f1gan mau`usa bes enkuando lau mas i finu` E\u00f1glis. Este ha` `nai si\u00f1a man-konbetsasion ya man-akomprende. Lastima! <\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p><strong>Uchan:<\/strong> Podu\u00f1g sinparat na uchan se\u00f1at na todu dia siempre ha po\u00f1gle-yu` gi kusinan san-hiyu\u00f1g. Hu soda` to`la\u00f1g \u00f1a\u00f1gu. Paire. Hu pikan kuattru ya hu tutuhun muna` lagun dispasiu.<\/p>\n<p>`Las ochu gi pue\u00f1ge hu planta ya sumena ham yan asaguahu. Monhayan ham chumochu sin kuentus. Kase ma\u00f1ge` na katdun to`lang hombre acha lamlam sekus mame sin kumuentus! <\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p><strong>Li\u00f1guahe:<\/strong> Makat i finu` Chamoru na li\u00f1guahe pot tai bokabulariu `nai si\u00f1a un` deskribe asuntu gi un` palabra. Lau gi hilu` impitu si\u00f1a ta ta`lun pumunu` i matai tat kumu \u201cmatatatai\u201d. Dispues de matai haf` mas para un` chogue?<\/p>\n<p>`An ha deskribe gi hilu` binibu ya anok lodu` gigat agaga`\u00f1a mauleg\u00f1a un` famatkilu. Tatnai sisida un` mana`e patten otru. Kase fina\u00f1agu este ni tatkilu` haga` ginen kinano`ta! Dios mihu!  <\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p><strong>Ineyag:<\/strong> Gi karera man-eyag hit finu` E\u00f1glis `nai ta chage pronunsiasion \u201cfather\u201d yan \u201cmother\u201d. Pot taya` \u201cTH\u201d gi finu` Chamoru ta pronunsia father kumu fader yan moder. <\/p>\n<p>Maseha lache lau hihot esta yan propiu pronunsiasion. Adahe na gera ham yan i amku` pot fadet yan madet!  Piot `nai humalum si tatahu ya ileg\u00f1a, \u201cTell da true\u201d. Truth! Hu dispensan maisayu` sa` tula noche siempre ayu na dibate. Finu` Mukanu! <\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p><strong>Inaya:<\/strong> Gi dina\u00f1a` familia un` li`e ha` `an hihot relasion ma\u00f1e`lu. Puru grasiosu na konbetsasion yan chaleg. Namagof i fitme na inafamauleg. Man-apinitiye unu yan otru `nai taya` minasa` inana`en gineftau gi haye munesessita ayudu.  Inagofli`e! <\/p>\n<p><strong>Katma:<\/strong> Gi silensiu na finattun oga`an `sino lemlem tautau `nai guaha mas tiempog-hu manaitai asunto-ta siha. Libreyu` umestudiaye yan analisa i asuntu. Siempre baili`e kabales yan klaru umesgin manu i dopbladan sentimentu siha. <\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p><strong>Kamute:<\/strong> Sessu antes hu ayuda un` bihan gi mapuhan kamute. Diberas na masahalum dispues de un` sague` i kuha kontra i edda`.<\/p>\n<p>Da\u00f1kulu na ayudu kinisechan kamute guihe na tiempu pot sumen chatsaga i tanu`. Guiya ayu na tiempu i hiniyu\u00f1g i Navy guine.<\/p>\n<p>Pot huli`e benefisiun tinanum kamute ginen bihan mame na hu usune mananum para usun mame mismu. Sumen namagof i guahu humale` tinanom-hu para usun familia!  <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mamaisen un` prohimu man-ma\u00f1gge Chamoru. Hu eku\u00f1gug pot hinisga lau tihu soda` konfitmasion na displantau&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-308651","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/308651","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=308651"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/308651\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=308651"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=308651"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=308651"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}