{"id":310977,"date":"2019-10-30T06:00:39","date_gmt":"2019-10-29T20:00:39","guid":{"rendered":"https:\/\/www.saipantribune.com\/?p=310977"},"modified":"2019-10-30T06:00:39","modified_gmt":"2019-10-29T20:00:39","slug":"kutturan-natibu-5","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/kutturan-natibu-5\/","title":{"rendered":"Kutturan natibu"},"content":{"rendered":"<p>Bes enkuando, oppan sentimentu para ta sustene kutturan Chamorro. Namagof na ekspressiu pot ta pinitiye haf` tinatte-ta ni man-natibu.<\/p>\n<p>Kuttura pot modun linala` tautau maseha manu gi tanu`. I natibu lokue` guaha modun linala`\u00f1a deste tutuho\u00f1a guine siha na atkipetlagu.<\/p>\n<p>Siempre ta bisita haf` gaige gi tres attikulu tat kumu kustumbre, tradision yan kuttura. Pot ihemplo: kustumbre i selebrasion Independence Day (4th of July). Katoliku i tradision relihion natibu. Kuttura i modun linala`ta.<\/p>\n<p>Selebrasion Independence Day (4th of July) tafa` kustumbre deste finagpu` geran dos. Umafagcha` dos impottante na ha`ane pot `nai manlibre todus dispues de gera America yan este siha na petlas. <\/p>\n<p>I li\u00f1guahita i di\u00f1ga` kuttura-ta. Solu sahyan ni kumatga tinatten natibu deste antigu na tiempu esta i modetnu na modun linala`ta pa`gu. Namagof i mansattun hit sumustene usun finu` Chamorro.<\/p>\n<p>Modun linala`ta establesau gi tanu` yan tasi, fangualu`an yan peska ni tatulaika `nai manhanau hit para i moseria. Ta pega papa` ade\u00f1gta para mantension familia.<\/p>\n<p><strong>Integredat<\/strong><br \/>\nI palabra pot dignu yan onru gi tautau ni mau`dai gi hilu` respetu. Dos bandan pahina gi unu. Kada tautau mafa\u00f1agu yan bettot integredat. Guiya siempre lumasgue modun reputasio\u00f1a.<\/p>\n<p>Man-mauleg tautau-ta ni umusune ha`anen niha `nai gi mismu tiempu ti man-malefa sensian respetu, ina`ayuda, yine`ase`, yan gineftau. Sopbla bettot gi ma-adelantan mauleg na relasion yan otru.<\/p>\n<p>I bettot karitatibu pot ina\u00f1goghu. Sentidu pot mau`udai gi pisun disposision-mu kumu tautau. Gi uttimu besis hagu solu inkatgau ni figan fino`mu.<\/p>\n<p>`An un` fafana` un` namase` kau unna`e kabales setbisiomu pat un` diteni `sino \u00f1ega pot estau\u00f1a? Estague` `nai mansensura hau kabales sin testigu. Asuntun konsensia yan integredat.<\/p>\n<p><strong>Direchu<\/strong><br \/>\nMatutuhun madiskute ni ma\u00f1eluta giya Guahan haf` propiu na estau politika para siha. Mauleg na pinetsige `nai un` dia siempre u disidi klaru haf` dinisehan niha.<\/p>\n<p>I para u kahulu` dispues na disposision siempre u fattu ginen i tautau. Bonitu `an un` dia siha dumispone ha`anen niha gi papa` sisteman gobietnamentu ni siha dumisidi.<\/p>\n<p>I eksisiu mafattu ginen prinsipiun konseptun sudadanu. Direchu ti prebilehiu! Magahet na apmam na karera gi papa` banderan Amerikanu deste 1898. Matutuhun fotmat na diniskute gi dichu asuntu. Bien felis gi pinetsigen ma\u00f1eluta!<\/p>\n<p><strong>Hinemlu`<\/strong><br \/>\nSige inefresen programa siha entalu` kandidatun para presidente gi pattidan democrats America. Unu man-offrese dibatde na gastun hinemlu`. <\/p>\n<p>Lau haye para u inapase este na gastu? Anog dispues na kada unu giya hita siempre mutta ti menus ke $10-mit pesus gi sakan gi papa` i nuebu na prinipone. Inefresen gaga` politika!<\/p>\n<p>Guaha gi presente nu este na programa ni kumubre i makat na gastu. Siempre tali`e haf` uttimo\u00f1a hinanau dibate gi este na asuntu.<\/p>\n<p><strong>Diberas<\/strong><br \/>\nAnaku` na tiempu deste ke guaha inefrese pot hatsadan suetdun empleau. Esta pa`gu megai\u00f1a gumagana suetdun popble! O`sun i prohimu Magu man-na\u00f1ga!<\/p>\n<p>Hu e`eku\u00f1gug kau guaha ta`lu man-ofrese ni mismu maha\u00f1ge` na saibog suetdu ni esta linimutan gi hilu` lamasa.<\/p>\n<p>Libianu ma-offresen \u00f1aihon asuntu sin sensian responsablidat pot magagana pa`gu $99,500 gi sakan. Este na suetdu $47-mit pesus mas ke haf` tagagana gi suetdun popble ni madagau \u00f1aihon kulan to`la\u00f1g gi galagun bisinu. Chatmiyu fan manmalefa na i publiku ha sentu\u00f1gu` asunto\u00f1a!<\/p>\n<p>Ha obliga finaisen haf` na adelantu in` pega gi suetdun hinerat? Kau pot guaguan suetdun miyu na in` fatkeluye i asuntu pa`gu?<\/p>\n<p>Atan maisa hau kau magahet na metgut sensiamu integredat gi disposision asuntun linahyan. Siempre bai` insiste na un` esplika publikamente haf` un` petsige guine na asuntu gi tetminomu.<\/p>\n<p><strong>Chamoru<\/strong><br \/>\nMetgut na diniseha guaha gi manhoben iya Guahan para uma-eyag li\u00f1guahen niha finu` Chamoru, segun un` programan television guine gi halacha.<\/p>\n<p>I pinetsige propiu pot tat mas ke para unna` fitme haf` tinattemu gi modun linala`mu tat kumu pisun kuttura. Sin ditension, kuttura i li\u00f1guahe ni taimanu na atlibesmu. Bien felis gi este na pinetsigen ma\u00f1eluta gi bisinu.<\/p>\n<p><strong>Pinasensia<\/strong><br \/>\nGuaguan inapagat saina gi famaguon siha. Hu agradese suanu yan amtau na finu` saina pot ha pa\u00f1gun sensian kinemprende giya hita. Ginen finu` niha `nai ta chahlau ineyag pinasensia yan himiddi. I tatatte sumen impottante giya hita.<\/p>\n<p>Huli`e gi un` guma` man-a`achatfinu`e famaguon yan ma\u00f1ainan niha. Esta hu birayu` ya hu to\u00f1gtu\u00f1g iluhu kau magahet hini\u00f1gog-hu. Lau magahet masusede. Dios mihu para un` fa` kontrariu ma\u00f1ainamu. Malefa hau ni todu sakrifisiun niha?<\/p>\n<p><strong>Etupak<\/strong><br \/>\nEstaba un` hoben gi kantun tasi ume`etupak. Dispues de 45 minutus mauleg kinine`\u00f1a na guihan. Nahu\u00f1g para kelaguen yan inaflitu. Humanau para iya siha dispues.<\/p>\n<p>Para i hinibe\u00f1a ya hatu\u00f1gu` umetotche esta kontentuyu` na ti u \u00f1ala\u00f1g gi karera. Gi halum una ora bula sahgua\u00f1a difirientes klasen guihan. <\/p>\n<p>Magahet i pinepble na fuetsau inibligau hau umeyag man-aligau pot satbasion gi halum tinaya`. Bali magahet mes\u00f1gun ya solu `nai si\u00f1a un` komprende `an magahet na un` pokate miserapble na ka\u00f1adan pinepble. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bes enkuando, oppan sentimentu para ta sustene kutturan Chamorro. Namagof na ekspressiu pot ta pinitiye&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-310977","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/310977","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=310977"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/310977\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=310977"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=310977"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=310977"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}