{"id":31158,"date":"2014-04-01T16:51:34","date_gmt":"2014-04-01T08:51:34","guid":{"rendered":"http:\/\/tribune.ctsi-logistics.com\/?p=31158"},"modified":"2014-04-01T16:51:34","modified_gmt":"2014-04-01T08:51:34","slug":"gi-hechuran-kantata","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/gi-hechuran-kantata\/","title":{"rendered":"Gi Hechuran Kantata"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-size: 13px;\">I sentimenton tautau-ta `oppan gi kanta-ta siha deste tiempon antigu. Deste na`chaleg, na`pinite, puminite, mana`pinite, na`mahala\u00f1g, na`magof, na`bubu, mayute`, man-yute` yan todu klasen sentimentu siha man-gaige gi sunidun natibu.<\/span><br \/>\nIleleg\u00f1a un` kanta pot man-hassu na i kettu yan katma na hanom si\u00f1a un` espehos hau mismu `sino un` li`e klaru i pilan gi la\u00f1get; i pas na hinassomu sumede hau lumi`e asuntomu klaru; i man-hassu gi halom katma muna` klaru i asuntu. Mauleg na fina` etsisiu diariu piot gi lemlem tautau `nai esta si\u00f1a hau dumeskansa. Kontodu manayuyot, libianu.<\/p>\n<p>\u00d1ahlala\u00f1g hinassomu, klaru un` li`e haf\u2019 mamamaila`, libianu un` pasensiaye asuntu pot para u felis disposisionmu. Mas lokue` homlu` para ayu i man-gaige esta gi sisienta a\u00f1os. Mauleg na u fan eyag man-malag i silensiu na patte gi hinasson niha pot siha mismu.<\/p>\n<p>Hagas bisioghu man-atan mas ke me`nan guie\u00f1g-hu gi asuntun linahyan siha deste 1968. Hu guaguadog haf` i estoria gi halom estoria. Ginen este na offisiu `nai hu husga todu kottina ni mana`fanunog guine. Gai mutmorasion sa` debi un` chule` i tinas yan magahet na infotmasion.<\/p>\n<p>Enfin, esta pa`gu ti komprendiyon manadan kanta pot si \u201cneni\u201d ni achamegai yan dibutsiu. Pues manu guenau siha na kanta `nai gaige fietmente si neni? Ayu mas na kanta na`chaleg i man-isague ni tumuge` na guiya ma-isague. Dios mihu na che`chu` tramposu yan muron.<\/p>\n<p>Ileghu na mauleg lokue` i mantitige` kanta yan sotfa na umachalapon asuntun niha guatu gi flores tanota, i asut na tasita, gatbon isa, pajaru siha gi aire, milag uchan ginen i sabana, yan otru siha attikulu pot para ta suhaye otru kantan dakun pot si neni. Maila` ta fatta tano`ta yan tautau-ta siha gi tinige` kanta pot siha.<\/p>\n<p>Un` hobensita kumanta pot hagas kanton unai `nai duma\u00f1kulugue` antes. Ileg\u00f1a na pa`gu solu memorias\u00f1a `nai gaige i lugat pot mabende para hotel. Lau achogha` mabende, i espiritun ma\u00f1aina\u00f1a sumaga guihe na kanton unai sa` ginen siha ayu na pidason tanu`. Na`pinite na sentimentu i mali\u00f1gun lugat ni hagas plaset\u00f1a humugandu yan otru siha manhoben.<\/p>\n<p>Plaset mamoble<\/p>\n<p>Entalu` kantun unai Susupe todu kattan esta fina` sisonyan giya Puntan Muchot (Micro Beach) hagas lugat megai na mamoble antes. I famaguon niha man-e-pa\u00f1glau para mantension amotsan taloane `sino sena. Entre ennau pat mabende kineni` niha para usun eskuela.<\/p>\n<p>Hu chage umepa\u00f1glau guihe na lugat antes. Megai pa\u00f1glao echu\u00f1g yan tunas. Katdun pa\u00f1glau gumu`ot megai familia guihe na tiempu. Gaige ha` lokue` i tasi `nai guaha na in` fagcha`e parientes man-chechuchulu. `In sipog ham lokue` pot para bai`n fan mapatte namame guihan. Ai na che`chu kabron lau siempre un` eyag luma`la` kumu patgon poble.<br \/>\nn n n<br \/>\nIya Magpi` yan Chacha lokue` lugat ausiliu `nai natibu man-rikohe bronse para u bende pot mantension familia. I Lichi\u00f1g giya Magpi` piligru tinado\u00f1g\u00f1a lau kontodu man-biha fumatoigue pot animu. Gai grasia lokue` i tautau-ta guihe na lugat antes. Lau bai` pega gi un` banda estake klaru hu tu\u00f1gu haf` siha ennau na finapos tautau-ta.<br \/>\nn n n<br \/>\nChatsaga i tanu` gi hinanau i Navy guine. I natibu ha falague fangualuan yan tasi. Sumen chatsaga ayu na tiempu. Lau gi lemlem tautau, magof i natibu gi hafa ha kusecha ginen gualu` niha yan pineskan tasi. Pas yan tra\u00f1kilu i se\u00f1gso\u00f1g siha. Metgot i sensian komunida gi entalu` familia. Kulan mali\u00f1gu este na sensia pa`gu na tiempu.<\/p>\n<p>Otru siha asunto-ta<\/p>\n<p>Sessu huli`e finattun bisita yan tutuhon konbetsasion ma\u00f1ainahu. Deste pugua`, kafe, amtau yan finu na li\u00f1guahe ni grasiosu tutuhon konbetsasion ayu na inasoda`. Kustumbreta man-ana`e tat kumu fina` totche `sino kinisechan gualu`. Ta pechi\u00f1g ya ta entrega i gai gima` pot finatotta.<\/p>\n<p>I finu` niha yan doblada kumone`yu` pot kase mamposyu` bastus. Hana` ma`aggemyu` ayu siha na konbetsasion kontodu ineyag che`chu` tautau. Hu sen agradese lokue` i bendision ma\u00f1aina mame piot ayu siha i appenas man-mattu. Man\u00f1ge` na ma\u00f1aina gi todu mondun linala` niha. Taya` pustura sa` todu kinalamten niha fotmat yan diberas.<br \/>\nn n n<br \/>\nUn` tiempu, sumugu`-yu` gi lanchun un` sainahu. Fuera de hana` miriendayu` ha pega gulusina, golai yan tinala` katne gi balutanhu antes de bai` tulusyu` tatte giya hame. Estegue` siha gi hagas kustumbren tanu` i mampos hasan tali`e na tiempu buente pot megai manaigue gi fangualuan. Megai\u00f1a kase mangaige pa`gu gi McDonalds yan Shirleys ke gualu` familia.<br \/>\nn n n<br \/>\nHu hu\u00f1gog na man-espipiha Hollywood tautau para \u201csecret agents\u201d para un` mubi (movie). Masoda` 31 ginen Marianas man-kualifikau lau siempre umahusga kau todu man-parehu man-achadakon yan mauleg gi che`chu` sekretu. Dios mihu!<br \/>\nn n n<br \/>\nAntes de uma-utut sueddon manritirau, guaha dididi` hu popo`lu fahan \u201cHappy Meals\u201d gi McDonald\u2019s para i \u00f1ietu yan \u00f1ieta siha. Kara` na biahe. Pues ayu ha` guaha pa`gu i very \u201cUnhappy Meal\u201d ni ginen kusinan grandma. Dios mihu!<\/p>\n<p><em>John DelRosario Jr. is a former publisher of the Saipan Tribune and a former secretary of the Department of Public Lands.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>I sentimenton tautau-ta `oppan gi kanta-ta siha deste tiempon antigu. Deste na`chaleg, na`pinite, puminite, mana`pinite,&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-31158","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31158","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=31158"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31158\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=31158"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=31158"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=31158"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}