{"id":313786,"date":"2019-12-11T06:00:32","date_gmt":"2019-12-10T20:00:32","guid":{"rendered":"https:\/\/www.saipantribune.com\/?p=313786"},"modified":"2019-12-11T06:00:32","modified_gmt":"2019-12-10T20:00:32","slug":"kontra-kontra","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/kontra-kontra\/","title":{"rendered":"Kontra kontra\u2026"},"content":{"rendered":"<p>Suetdun i manma-elihe $99,500 gi sakan. I empleau entre $15-$42-mit gi mismu tiempu. I difirensia $47-mit pesus mas para i manma-elihe. <\/p>\n<p>Kase 15-mit na empleau gumagana i segundu suetdu. Guaha areglu matatiye pat masaulag kinibrutu pot ti mana` presisu ha`anen empleau siha?<\/p>\n<p>I disision mediu politika poresu na libianu ma-upus nesessidat pumalu. Kontra tai finagpu` na mea culpa para empleau siha!<\/p>\n<p>Hu rikonose lau taya areglu ni umadelanta suetdun tautau-ta siha. Lau manma-apapase mansabiu kanaha` $100-mit gi sakan!<\/p>\n<p>Haf` che`chu` miyu komplidu ni umadelanta suetdun empleau siha? Haf` na in` fatkeluye asuntun niha? Masge` finu` sattun gi inefresen miyu! Adahe na higadu para in` ipus sapet gi halum guma` familian empleau!<\/p>\n<p>Guaha 29 na membron lehislatura yan lamegai gi sanlagu ya para ti in` li`e didog na sapet gi familia siha guine? Kau man-madulog hamyu endorfin na no siakassu ha`anen familia siha?<\/p>\n<p>Siempre tali`e haf` na disposision u guaha ginen i botadot gi hilu` in` has\u00f1gun lumetke na nesessidat niha. Debi u todas i disision na biahe!<\/p>\n<p><strong>Kutturan<\/strong><br \/>\nGuaha `nai huhu\u00f1gug diniskuten kuttura gi tautau-ta siha. I palabra pot modun linala` natibu guine siha na petlas. Mauleg ta bisitan \u00f1aihon para ta ketu\u00f1gu` i asuntu.<\/p>\n<p>Kuttura i li\u00f1guahen natibu. Estague` sahyan linala`ta desde antes. Todu otru, kustumbre. I ma`ug los uttimu makonfitma kumu patte gi kuttura-ta. I tradision relihion i katolisismu.<\/p>\n<p>Na`mamahlau `an ti un` tu\u00f1gu` li\u00f1guahimu mismu kontodu matuge` na finu` Chamorro. Li\u00f1guahi-mu!<\/p>\n<p>Sentimentu, pinadese yan diariu na disposision man-mau`udai gi  galaide` li\u00f1guahe. Estague` na sahyan sumede adelantau na kinalamten natibu. Maseha adumididi` lau enfin man-felis hinanau-ta gi todu diariu na fina` chanda gi asunto-ta siha.<\/p>\n<p>Gaige gi tala\u00f1ga-hu diariu kinalamten tautau-ta siha gi enteru atkipetlagun iya Marianas. Ni nu\u00f1ka `nai hu letke.<\/p>\n<p>Guaha siha gi kustumbre-ta man-mali\u00f1gu gi rimulinun tinilaikan tiempu. Lau esta pa`gu fitme yan chettun li\u00f1guahen Chamorro.<\/p>\n<p>Debi usun li\u00f1guahita uma-usa gi halum guma` familia diariu para ta sustene finu` Chamorro. I famaguon siempre u fan eyag yan manafamta` hila` nanan niha gi hinanau hinerasion.<\/p>\n<p><strong>Ayudu<\/strong><br \/>\nMauleg na tiempu hu gu`ut kepbleghu $100 pesus para haf` na nesessidat. Hu suspecha na gigon haye tumugtugag gi boys siempre kontra lamasan maneska.<\/p>\n<p>Dispues, esta estabayu` gi un` tenda `nai hu fagcha`e un` amku` sige ha sumat balin fektus siha ni ha kikilili`. Hu komprende chinatsaga\u00f1a i amku`. Dimas de bai fahan i setbesa huna`e ni kepbleghu para unasetbe. <\/p>\n<p>Humuyu\u00f1g-yu` sin setbesa. Kara`! Ti lastima ayudu-hu pot kontentu konsensiag-hu ni disision-hu. Mauleg deskansog-hu guihe na pue\u00f1ge sin sinetsut. Haf` ya si nana-hu ayu na amku`?<\/p>\n<p><strong>Nana`lu<\/strong><br \/>\nKumonfisat i amiguhu pot ma\u00f1ake dos lechun gi lanchun bisinu. Pinilo\u00f1a na magpu` kuenta\u00f1a `nai kumonfisat.<\/p>\n<p>Era, sina\u00f1gane as pale` na unana`lu sinake\u00f1a babue. Desde ayu kada humihot hu \u00f1gof\u00f1guf babue guie\u00f1g-hu para baina` hassu ni sinake\u00f1a. Che`chu` pitbetserias! Ai na chaleg!<\/p>\n<p><strong>Ni\u00f1o<\/strong><\/p>\n<p>Hu dandan un` bonitun sunidu (piano), Pue\u00f1gen Yuus, mientras hu rikononose i Internet. Esta na` mahala\u00f1g  piot gi chagchag oga`an `nai guaguahu ha` na maisa gi baranda.<\/p>\n<p>Mafattu mahala\u00f1ghu ni tropan Ni\u00f1o gi ha`anen Noche Buena ni kumone` si Jesus para i gima` tautau siha gi se\u00f1gsu\u00f1g. Motmut sumen namagof na felisitasion ginen todu.<\/p>\n<p>Hu hu\u00f1gug dispues katen pajaru ni umaliligau fan deskansun niha gi minachum atdau. I manog lokue` duru man-tugtugag antes de u fa\u00f1gahulu` gi tro\u00f1ku.<\/p>\n<p>Dispues de hu taitai uttimu siha attikulu ni huna` sah\u00f1ge gi lataftaf `nai humalum-yu` lokue` dumeskansa. Finagpu` ha`ane!<\/p>\n<p>Finu` Amku`<\/p>\n<p>Guaha `nai hu birayu` tatte gi konbetsasion-hu yan biahu (nanan tatahu) gi kantun pottan kusina antes. Tai atparehu suabe yan pasensia na finu` saina ni muna` magem impitog-hu.<\/p>\n<p>I fino`\u00f1a konsuelu-hu maseha \u00f1gai`an `nai hagacha`yu` mali\u00f1gun \u00f1aihon impitog-hu. Suabe yan amtau na dopbladan palabra ginen un` amku` muna` mamansu impitota. Bali umeku\u00f1gug finu` saina!<\/p>\n<p><strong>Antes<\/strong><br \/>\nGi un` lemlem tautau hu bisita un` kantun unai. Huli`e gi lachagu` un` bihu guiguiya ha` namaisa. Hu li`e lokue` na guaha ha kuentutuse. Dispues mali\u00f1gu! Hu supone na espiritu `sino animas.<\/p>\n<p>Humanau-yu` guatu gi saga\u00f1a hu saluda konrespetu antes de bai kaikai-yu` para i gima`.  Hu siente ha` na guaha tautau guihe maseha espiritu. Mangagau-yu` dispensu para an` ti kombeni finatoghu.<\/p>\n<p><strong>Palabra<\/strong><br \/>\nGi finu` English \u201ccorruption\u201d. Gi Chamorro \u201ckumbalache\u201d, eksisiu `nai man-apuntau `sino manma-elihe ma-abusa puestun niha. Man-malefa ni interes i tautau. <\/p>\n<p>I asuntu gaige gi dos patman kanaita. `An mansattun hit bumota i mangai integredat yan dignu na tautau kumu offisiat pues debi u guaha areglu gi adelantun tautau-ta siha gi se\u00f1gsu\u00f1g. Ti nahu\u00f1g na manada \u201cbiba\u201d ni siha mismu fuma` \u201cbiliba\u201d.<\/p>\n<p>Siempre u guaha mas fotmat na presentasion gi tinatten kandidatu ni gai interes ma\u00f1etbe. Hita para takula kabales haf` enfin planun niha fuera de natata na inefrese siha. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Suetdun i manma-elihe $99,500 gi sakan. I empleau entre $15-$42-mit gi mismu tiempu. I difirensia&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-313786","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/313786","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=313786"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/313786\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=313786"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=313786"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=313786"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}