{"id":316924,"date":"2020-02-05T06:01:08","date_gmt":"2020-02-04T20:01:08","guid":{"rendered":"https:\/\/www.saipantribune.com\/?p=316924"},"modified":"2020-02-05T06:01:08","modified_gmt":"2020-02-04T20:01:08","slug":"chenot-coronavirus","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/chenot-coronavirus\/","title":{"rendered":"Chenot coronavirus"},"content":{"rendered":"<p>Inaminasa ekonomian iya Marianas ni machalapun sagun Coronavirus gi enteru elmundu. Todu kareran ruplanu ginen China mana` fan para pot ginen siudan nina `nai ha tutuhongue` i chenot.<\/p>\n<p>Mauleg na fondu (kase $40 miyon) mali\u00f1gu guine ginen machalapun este na pesti. Mauleg sa` trabiha ti mafattu mage Marianas. Guaha esta manpininu` gi otru tanu` siha pot diskuidu. Mauleg fotmat na areglu para uma-ataha i chenot ni World Health Organization (WHO).  <\/p>\n<p>Gi mismu i hagas \u201csagu\u201d `sino \u201cflu\u201d guine mas pipinu` ke i coronavirus.  Todu karera para iya China ma-utut todu pot para uma-ataha i chenot dimas de umachalapun. Enfin, karera ginen China esta otru nasion siha oriya yan chagu` mana` para na semana. <\/p>\n<p><strong>Suetdu<\/strong><\/p>\n<p>Pot otru, i suetdun 15-mit na empleau ni gumagana suetdun popble umestotba-yu` pot makat gi maprebeniyen nesessidat familia, diariamente. Namanman i taya` aksion ginen i hegsu` I Deni`. Haf` gi asuntu ti in` komprende?<\/p>\n<p>Hu komprende pinepble pot ginen un` popblen guma`yu` ni duma\u00f1kulu. Hu komprende haf` didog na chinatsaga `nai diariu un` fana` mattirun tinaya`. Kontodu hagas tinanum sune gi tatten guma` in` hale` para senan mame. Fina`pus un` popblen guma` ni krumeansa ham man-la`la` gi hilu` animu na inaligau satbasion. <\/p>\n<p>Asuntun ekonomia komplikau yan makat na attikulu. Debi tafan gai kinemprende haf` sustansian yan siknifikasion i asuntu. Ti pot tatu\u00f1gu` suma\u00f1gan \u201cekonomia\u201d magpu` i huegu. Seriosu na estudiu ha nesessita. Man-listu hamyu?<\/p>\n<p><strong>Leksion<\/strong><\/p>\n<p>Fina`pus ma\u00f1ainata motmut ekspirensia pot hinanau niha. Hita rumesibe dispues i amtau na tini\u00f1gu` niha. Pot esta manginen ayu na patte gi ha`anen tautau mina` manma-apagat hit haf` echu che`chu` tautau.<\/p>\n<p>Guaha `nai man-aguaguat hit lau dispues tasoda` na man-dinanche i man-mofona. Naturat na fina`pus tautau. Magahet na hu agradese i suabe na inapagat pot no ta repite mismu linache. Agradesiyun na inapagat.<\/p>\n<p><strong>Ina`ayuda<\/strong><\/p>\n<p>Ina`ayuda yan inapinitiye ma`ug na kustumbre gi halum natibu. Este na kustumbre rumeskata megai na familia gi halum pinadesen pinepble.<\/p>\n<p>Gi halum pinepble man-a`ayuda unu yan todu. Kau kineni` peska pat kinisechan gualu` mapatten adumididi` gi unu yan todu. Ina`ayuda metgut na patte gi kustumbren dikiki` na komunidan isla. Namagof i gineftau tautau-ta siha gi hilu` dididi` na guinahan niha.<\/p>\n<p>Maseha makat i karera lau todu i tiempu listu man-ayuda i natibu piot gi man-namase` siha na prohimun niha. Huli`e gineftau tautau-ta desde pinatgon-hu. Namagof i sensian tra\u00f1kilida ni ha fotma petmanente gi halum tautau-ta siha.<\/p>\n<p><strong>Chaleg<\/strong><\/p>\n<p>`Nai pa`gu mattu i Amerikanu guine ni unu gi manma-emplea tumu\u00f1gu finu` Englis.<\/p>\n<p>Managu` i amun Amerikanu, \u201cMake sure nobody takes the truck to CK or you\u2019re fired\u201d. Mafaisen un` Chamoru para u translada, ileg\u00f1a, \u201cManagu` i ma`gas para ta sugun i karia siha para Chalan Kanoa sa` kimassoson\u201d. Dios mihu!<\/p>\n<p>Ensegidas duru man-adulalag luchan Chalan Kanoa mientras i ma`gas ha konsidedera haf` guaha. Lache `nai matranslada tinago`\u00f1a. Lau man-nuebu ma\u00f1ainata gi finu` E\u00f1glis. Fire gi usun i ma`gas para umana` para gi che`chu`. I kinemprende pot kimasson.<\/p>\n<p><strong>Infetmera<\/strong><\/p>\n<p>Huli`e antes un` infetmera sige ha dulug i man-mala\u00f1gu siha. Gi mismu tiempu chatmata ya makat hali`e i dikiki` na letra gi buteyan amot.<br \/>\nHu eskusayu` para i kemun ya humahnanau-yu` para i gima`. Tatnai sisida para u doku` otru tala\u00f1ga gi iluhu pot lache na amot ha fuegu-yu`. Dios mihu! <\/p>\n<p><strong>Guaguat<\/strong><\/p>\n<p>I palabra kulan sah\u00f1ge pot ti sessu ha usa diariamente. Lau pot areglu gi famaguon. I patgon ni maguaguat mauleg siempre karera\u00f1a, mirespetu yan ketu na kilisyanu. Namagof. <\/p>\n<p>Pa`gu i hasan ma-adi\u00f1gane ni ma\u00f1aina\u00f1a puru che`chu` satbahe. Manadan usun kuatta para umana` ketu. Areglu gi famaguon obligasionta ni ma\u00f1aina. Guaha `nai debi ha` ta hatsa i kuatta para ta pa\u00f1gun` \u00f1aihon he\u00f1iun niha.<\/p>\n<p>Mu\u00f1ga nina` pinite pot un` aregla i patgon pot no u repite chumogue i lache. I areglu ni un` pega u giniha gi karera\u00f1a. Obligasion saina areglun halum guma` familia!<\/p>\n<p><strong>Planu<\/strong><\/p>\n<p>Hu hahassu dumeskansa ma\u00f1gge` gi uttimun este na sakan. Kase mauleg ta baba i pahina para otru ni gai interes dumeskute asuntun linahyan siha guine.<\/p>\n<p>Ti u fatta mansustansiau siha na asuntu ni mauleg ta diskute ni tautau tanu`. Ginen inatu\u00f1gu` `nai guaha appottunidat madiskute asuntota siha `nai u guaha kinemprende gi halum todu.<\/p>\n<p>Agradesiyun `an guaha mas pattisipasion ginen lamayot patte gi komunida. Mas libianu ta petsige satbasion problemata gi hilu` inakomprende. Si Yuus Maase`! <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Inaminasa ekonomian iya Marianas ni machalapun sagun Coronavirus gi enteru elmundu. Todu kareran ruplanu ginen&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-316924","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/316924","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=316924"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/316924\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=316924"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=316924"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=316924"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}