{"id":31840,"date":"2014-04-08T12:23:01","date_gmt":"2014-04-08T04:23:01","guid":{"rendered":"http:\/\/tribune.ctsi-logistics.com\/?p=31840"},"modified":"2014-04-08T12:23:01","modified_gmt":"2014-04-08T04:23:01","slug":"areglu-sahyan-linalata","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/areglu-sahyan-linalata\/","title":{"rendered":"Areglu I Sahyan Linala`ta"},"content":{"rendered":"<p>Estaba sunidun pot kilu`us gi chagu` hogsu`. Umafagcha` yan destrosiun lai casinon Saipan gi para ma-inbette (invest) giya Tinian. Mamaisen-yu` bendision.<\/p>\n<p>Todu planon Mega Stars ni ha inklulusu 1000 na kuatton hotel yan golf course mana` fan para ensegidas. I man-ma`gas i kompania mampos man-inestotba ni dinagen lehislatura piot ginen iya Tinian ni umasegura na ti para uma-apprueba casinon Saipan. Dispues ha latigasu i asuntu `nai mabota ya ma-apprueba casinon Saipan.<br \/>\nGaige pa`gu i fumabot mayamag kinalamten Tinian na man-mama` hagan Chinu. Kada malagnos ilun niha ya guaha buruka, mahala halom pot no u fan mali`e `sino digueya.<\/p>\n<p>Este na disareglu yumamag appottunidat tautau Tinian gi bandan cho`chu, fi\u00f1kas yan homlu` na appottunidat kinalamten. Mauleg umafaisen i dos senadot niha as Francisco yan Joaquin Borja kau este na destrosiu i hagas maguife, silensiu? Ai na rekueddu gi man-namase`. Ke lau hafa binaba\u00f1a u felis hinanau casino giya Tinian? Na ti kontodu Saipan man-mirese?<\/p>\n<p>Todu planon man-mauleg para Tinian gatdun gi matti\u00f1gan lache na disposision areglu. Guiya este i disareglu `nai ma-atan i asuntu gi halom homhum lau ma`lag i ha`ane. Dios mihu!<\/p>\n<p>Lastima sa` guaha mas ke dos mit na cho`chu` para u ma-establese ni mali\u00f1gu kulan chiop `nai man-ina ma`lag i atdau. Dalai `ste!<\/p>\n<p><strong>Retirun petsonat<\/strong><\/p>\n<p>Guaha siha palabras mauleg ta hahassu yan kumepula` na semana: \u201cIna\u00f1goghu\u201d, \u201cdinida\u201d, \u201chine\u00f1gge\u201d, \u201canimu\u201d yan \u201cinasi`i\u201d. Magahet na gaige este siha na palabras madiskute gi la tatlikulu` na eskalera pot relihion, segun i finana`guen i Nanalibreta.<\/p>\n<p>Bes enkuandu, mauleg ta faisen maisa hit kau ta a\u00f1goghu i tai-hinekog na nina` si\u00f1an i Saina? Hafa dinidamu? Kau man-ho\u00f1gge hau nu guiya? Gai animu hau pumetsige tinago`\u00f1a? Yan kau si\u00f1a un` asi`i prohimumu sin ditension? Gi halom dinanche na ineppe gi entalu` este siha na palabras `nai libianu un` espehos maisa hau manu `nai gaige sessu fafayimu kumu kilisyanu.<\/p>\n<p>Gi kinalamtenta, lamegai besis `nai ta soda` maisa hit gi posision `nai ta kuestiotiona ma\u00f1ge i Saina gi oran didog na chinatsaga-ta. Gaige ha` gi fihonmu. Lau na pasensia hau sa` taya` mafatitinas gotpe gi halom ma\u00f1glu`. <\/p>\n<p>Todu kinalamten gai pasu `sino fina`pos. Ti un` hanau mo`na `an ti un` pega gi menan i primet hinago`mu i segundu pasumu. Atan este siha na palabras ya in` kepula` kulan ritiru para hagu pa`gu na kuaresma.<\/p>\n<p><strong>Kabilosu lau da\u00f1osu<\/strong><\/p>\n<p>I Chamorro i mas kabilosu na fina\u00f1agu gi lini`ehu. Tat ti hana` si\u00f1a achogha` para finatai\u00f1a. Pot ihemplo: Piniloghu na u guaha mas inadahe gi sentadan man-makukula haga` niha (dai`alasis). <\/p>\n<p>Dios tiampare: Un` dia antes de dai`alasis, sige man-atilifon na \u201cguaha guine inasnen tukun, mantika na fritadan babue yan guaka yan tininun mantikan tiyan babue. Dispues mataluye otru cha`ut: soft drinks ni mamatmos tinilada na asukat. Dios mihu! <\/p>\n<p>* * *<\/p>\n<p>Sige lalalu` un` amiguhu pot mana` parague` chumupa sa` kanset gofes\u00f1a. Ileg\u00f1a, \u201cHekua` haf` na pa`gu `nai kansetyu` man-otdin i mediku para bai` para chumupa\u201d. Sige hu konsidera dispues ha totche, \u201cPropiu na otden `an ma-mauleg ha` gofeshu lau gi taiguine `nai esta sala` haf` bali\u00f1a\u201d. <\/p>\n<p>* * *<\/p>\n<p>Dispues, man-mana`e amot niha para u gimen pot tres dias. Dispues u fan mariseta pot adelantu. Machule` i guaguan amot ya mapega gi hilu` lamasan chumochu sin magimen.<\/p>\n<p>`Nai inadite ni chetnot\u00f1a makone` para i hospitat emerensia sa` chatguiya. Finaisen ni mediku kau ha gimen amot\u00f1a. Man-dage na \u201chu\u00f1gan\u201d. Piligru dinage gi ma-otdin na amot. Dos klase manana`e i mala\u00f1gu. <\/p>\n<p>`An magahet na un` gimen i primet ya ti fina mauleg hau, mana`e hau ni otru klase ni debi u inaregla chetnotmu. I dinage hagu mismu umesaguen maisa hau. Hagu i mala\u00f1gu ahe` ti i mediku! <\/p>\n<p>* * *<\/p>\n<p>Guaha `nos kuantos eskaleran umakamu` gi kustumbren Chamorro. Ha embrarasa i sigiente: Mamaisen saina, maplasu, magutus finihu, komplimentu, umakamu`, fanda\u00f1go yan uma-ma`ug gi fina` kamarote. Kase na tiempu i uma-ma`ug gaige giya monana. Kulan na`mamahlau lau enague` masusesede na tiempu. Estaba i kuestion, \u201cGima`-mu pat gima`hu?\u201d Pa`gu, \u201cGomamu pat gomahu?\u201d<\/p>\n<p>* * *<\/p>\n<p>Guaha siha naturat na disposision ni guaha `nai hu kuestiona. Pot ihemplo: Haf` na i manog yan paluma (kumu ti man-gugupu) todu i tiempu chumochochu? Maseha \u00f1gai`an na tiempu gaige na man-dede\u00f1gkut entre cha`guan yan haf` sineda`\u00f1a gi hilu` tanu`.<\/p>\n<p>Otru: Kahulu` i atdau gi sanhaya dispues tumunog gi sanlagu. Tatnai matulaika este, diariu. Disues, todu i un` dagau hulu` siempre u podu\u00f1g papa`. Lokue`, kau guaha sikretu si\u00f1a ma-na`na`? Na ti magahet na kumu ini`ina ni atdau siempre un` dia u paguan ennau na malumot? <\/p>\n<p>* * *<\/p>\n<p>Ta rikohe famaguon `an para tafan man-bisita mala\u00f1gu gi hospitat. Na ti ennau na lugat para man-mala\u00f1gu? Haf` na para un` chansa man-tinatme famaguon chetnot gi lugat chetnot? Buente mauleg na intension lau lache na disposision.<\/p>\n<p><em>John DelRosario Jr. is a former publisher of the Saipan Tribune and a former secretary of the Department of Public Lands.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Estaba sunidun pot kilu`us gi chagu` hogsu`. Umafagcha` yan destrosiun lai casinon Saipan gi para&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[818],"class_list":["post-31840","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-mali"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31840","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=31840"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31840\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=31840"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=31840"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=31840"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}