{"id":33632,"date":"2014-04-29T09:16:39","date_gmt":"2014-04-29T01:16:39","guid":{"rendered":"http:\/\/tribune.ctsi-logistics.com\/?p=33632"},"modified":"2014-04-29T09:16:39","modified_gmt":"2014-04-29T01:16:39","slug":"kau-30-miyon-ha-balita","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/kau-30-miyon-ha-balita\/","title":{"rendered":"Kau $30 miyon ha` balita?"},"content":{"rendered":"<p>Yangin man-fiet hit pumulan futtunan famaguon-ta, pues debi ta faisen i man-sabiun i hegsu` I Deni nu este na kuestion: Kau $30 miyon pesus ha` bali\u00f1a i tautau yan Island Saipan ni mabenden \u00f1aihon gi lai casino? Faisen kada unu ni sumupotta este na asuntu kau ennau ha` balita?<br \/>\nBueno, mafa` katsu i programman man-ritirau. Lau na ti magahet na segun gi otden i kotte ha nesessita este $50 miyon gi sakan para umana` satisfechu apas man-ritirau? Tinaho\u00f1g $20 miyon pesus! Kau para umapatten tiau ta`lu haf` guaha? Ke lau kuantu mohon guaha para este na nesessidat?<\/p>\n<p>Pot fabot fan mamaisen kau $30 miyon ha` balita, parehu tautau ya tanu`, taimanu `nai mabenden \u00f1aihon ha`anen natibu gi papa` lai casino.<\/p>\n<p><strong>Si Santo Papa Francis<\/strong><\/p>\n<p>Si Santo Papa Francis ha chahlau un` palabra ya ha chalapon para umapraktika ni todu katdinat, o`bispo yan mamale`: Humidde. Ha inkatga na u fan huyu\u00f1g ginen konbi\u00f1ienten palasyon niha ya umarikonose todus espesiatmente ayu siha i mamoble ni chagu` yan sentrun modetnu na linala`.<\/p>\n<p>Yahu ma\u00f1ana si Santo Papa Francis `nai ha otdin todus man-ma`gas Katoliku na u fan huyu\u00f1g ya umada\u00f1a`e ayu na tautau siha i man-dinisplanta ni chatkabales na areglon linahyan.<\/p>\n<p>Yangin u tachu fitme man-ma`gas Katoliku gi tatten tautau niha ni mas man-bahu yan chatsaga, siempre umali`e sin dinida haye gi kinilu gi halom pastahe man-gaige gi chagu` na kanton kolat.<\/p>\n<p>Estague` sustansian i Saina ni ha ta`lon chumoneg si Santo Papa Francis para enteru kinilu siha gi pastahen elmundu.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Guaha dibate gi entalo` man-sabiu pot ti komprendiyon haf` tutuho\u00f1a si Jesukristu. Lau repara sa` oppan finapos\u00f1a gi Santa Biblia kumu magahet yan sagradu na Yuus. Sige hu akanteha haf` finu` i mas man-afamau na button elmundu kontodu Albert Einstein.<\/p>\n<p>Si Einstein ma\u00f1gge` ya ha aksepta na guaha mas fuetsa ke haf` nina` si\u00f1an tautau. Gaige ennau na fuetsa gi un` \u201ckampu\u201d, kampu na para si Yuus ha` namaisa. Ti man-hulat hit guihe na kampu sa` mase\u00f1ala kabales kumu kampun Yuus Tata, Lahi\u00f1a yan Espiritu Santo. Manu `nai man-gaige hit estague` lugat-ta.<\/p>\n<p>Mauleg in` ebalua silensiu `nos kuantos palabras gi tinayuyot miyu: Ina\u00f1goghu, dinida, hine\u00f1gge, batbaru na sensian integredat yan inasi`i. Petsonatmente este siha na palabras ha esplika un` pale` guine gi alacha pot finatton semana santa yan haf` ileleg\u00f1a i ba\u00f1gheliu.<\/p>\n<p>Estague` kinemprendeghu: Hu a\u00f1goghu i tai hinekog na nina` si\u00f1an i Saina, taya` dinidahu nu ennau. Hu ho\u00f1gge finanague\u00f1a ya batbaruyu` dumefende hine\u00f1geghu. Gi uttimon ha`ane bai repasa finaposhu ya bai fan asi`i gi ayu i umesague-yu`. Este na inasi`i sumede inasi`i ginen i Saina.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>`Nai binata\u00f1gga i ichan ni freskon ma\u00f1glo`, kontodu hagun niyog yan gagu man-ginapot gi maigu` niha ya esta nina` fan e`esalau.<\/p>\n<p>I si\u00f1ienteta difirensiau gi kada teti i ichan. Giya guahu, naturat na klima ni rumega i tanu` dispues de anaku` na tiempon somnag `sino maipe. `An uchan fresku, pa`gu `an kulan ti\u00f1gti\u00f1g i semnag pues esta hana` fa\u00f1ichichi hit. Hagu un` negosiu haf` para un` chogue gi todu atmos bandan klima.<\/p>\n<p>Lokue`, `an uchan gi ha`anen fanda\u00f1go ileg niha man-amku` na mu\u00f1era i nobia. Pa`gu `an teti anaku` na uchan ni dispasiu, ileg niha ta`lu man-amku` \u201cuchan ma`adde\u201d. Guaha mohon uchan kinilag?<\/p>\n<p>Lau lamayot patte namagof i finatton uchan sa` ha sede i tinanom ruminueba siha dispues de mana` fan tostus ni fette na tiempon somnag. Kontodu espirituta ha ta`lun ruminueba sa` fresko!<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Hu li`e un` amiguhu na kulan hafa` bisiu malag i konfisenariu. Huna` hassu na yangin lokue` inipos bisitasio\u00f1a guatu gi konfisenariu, si\u00f1a ha` si San Pedro pinateg guie\u00f1g\u00f1a `an mattu gi lamasan man-husga. Deste ayu ha utot mas malag i konfisenariu. Pindehu!<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>I otru appenas kumonfisat sa` hasan-gue` umisau. Hu faisen kau i sinake\u00f1a latan ham gi tenda mauleg manunog \u00f1aihon? Pinilo\u00f1a buente na tinife` to`an papaya. Demo\u00f1u!<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Ha faisenyu` un` prohimu kau guaha `nai hu li`e flitadan guaka `an mapega gi kahon ais. Lau dispues hana` maipe ya ha gulusune kulan mohon taya` agupa`. Dos semana malofan hu hu\u00f1gog na gaige gi ICU pot chetnot korason. Hambientu!<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Ileg\u00f1a un` kandidatu na malalagugue` para offisinan gobietnu. Hu faisen na hafa guaha? Ha oppeyu` na ha espipiha i offisinan gobietnu.<\/p>\n<p>Hu sa\u00f1gane na gi uttimu na biahe `nai mattuyu` gi hegsu\u2019 I Deni`, gagaige ha` guihe i offisina ni ha aliligau. Chumaleg tuyan! Demo\u00f1u!<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Guaha lokue` muna` fan atotpe finu` Chamorro `nai ileg\u00f1a na malalagogue \u201cpara bai gobietno\u201d. Huna` hassu na trabiha chagu` i botasion. Lau ha insiste na para u gobietnu. Ayu ha` na konbetsasion mame mali\u00f1gu kuatru botu. Fana`an para gobietnun halom karisu! Tontu!<\/p>\n<p><em>John DelRosario Jr. is a former publisher of the Saipan Tribune and a former secretary of the Department of Public Lands.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yangin man-fiet hit pumulan futtunan famaguon-ta, pues debi ta faisen i man-sabiun i hegsu` I&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-33632","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33632","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=33632"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33632\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=33632"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=33632"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=33632"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}